LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Đình > Đình Giẽ Hạ

Gie Ha Community Hall

Đình Giẽ Hạ

Maison communale de Gie Ha

Thứ Tư 31, Tháng Tám 2016

Đình Giẽ Hạ xây năm 1686 dưới thời Lê Trung Hưng, trong thờ đức Thành hoàng Quảng Bác Đại Vương. Xếp hạng: Di tích lịch sử – nghệ thuật quốc gia (1996). Địa chỉ: Km 1 đường Hoàng Quốc Việt, làng Giẽ Hạ, xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. Toạ độ: 20°41’41"N, 105°53’57"E; cách Hồ Gươm chừng 42km về hướng nam. Điểm dừng xe bus gần nhất: Cầu Giẽ trên quốc lộ QL1A (tuyến 06 hoặc 206).

Lược sử

Đình Giẽ Hạ được xây vào năm Bính Dần 1686, bên trong thờ vị Thành hoàng Quảng Bác Đại Vương. Theo truyền thuyết, ngài là người con trai thứ 2 trong số 5 người con của Hùng Huy Vương (vua Hùng thứ 8), có công giúp vua bảo vệ dân và giữ nước. Bên hữu đình hiện nay vẫn còn ngôi đền thờ bà mẹ của ngài là Dung Châu công chúa, dân gian quen gọi là đền Thánh mẫu.

Đình được gọi theo tên của làng Giẽ Hạ. Làng này cùng làng Giẽ Thượng liền kề rất nổi tiếng về nghề làm giày da, cả hai thời Lê thuộc thôn Thịnh Phúc, thời Nguyễn mới tách ra, nay thuộc xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. Hội làng được tổ chức hàng năm vào đầu mùa hạ, cứ 5 năm một lần mấy làng cùng thờ ngài Quảng Bác Đại Vương lại chung nhau làm đại lễ.

Giẽ Hạ có truyền thống học hành và thi cử. Tiêu biểu có tiến sỹ Đặng Huấn (1519–1590), di cư từ làng Lương Xá đến đây. Năm 1511, cụ theo Lê Bá Ly vào Thanh Hoá tôn phò nhà Lê Trung Hưng và được phong Khổng Lý Hầu, quản lãnh tinh binh. Con gái Đặng Huấn lấy Trịnh Tùng và sinh ra Trịnh Tráng, sau làm Chúa... Trong số hậu duệ của cụ Huấn còn có Đại đô đốc Đặng Tiến Đông (1738–1801) từng lập nhiều chiến công cho chúa Trịnh Sâm và sau này cho vua Quang Trung.

Trong lần đại trùng tu đình vào năm 1843 dưới thời vua Thiệu Trị, dân làng Giẽ Hạ đã cho đào ao và trồng nhiều cây. Năm 1996, Bộ Văn hóa và Thông tin đã xếp hạng ngôi đình là Di tích lịch sử – nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Đình Giẽ Hạ nằm trên một khu đất cao giữa làng, giáp một cái ao to hình bán nguyệt, mặt đình quay về phía Nam nhìn ra đường Hoàng Quốc Việt, xa chút nữa là con sông Châu Giang, cách Cầu Giẽ trên quốc lộ QL1A hơn 1km. Lối vào đình đi vòng bên phải ao, rẽ trái qua Nhà truyền thống Nghề giày da rồi đến cổng đình được xây theo kiểu nghi môn trụ biểu.

Bước qua cổng ta sẽ thấy 2 nhà bia ở hai bên, đi thẳng qua giữa đôi tượng voi nhỏ thì tới cái sân đình khá rộng. Phía sân giáp ao có một hòn non bộ và bức bình phong đắp cuốn thư với cặp tượng ngựa đứng chầu đối diện. Tòa đại bái rộng 3 gian 2 chái, xây theo kiểu truyền thống, mái lợp ngói ta. Hai bên bờ nóc có gắn tượng hai con nghê đang chầu vào nhau. Giữa bờ nóc đắp hình “lưỡng long triều nhật”.

Ở hai đầu tường hồi có cặp tượng Hộ pháp đắp nổi đứng đối diện nhau qua hàng hiên dài mà hẹp. Tại chính điện có bức trần thiết hình vuông. Bức trần được làm bằng gỗ quý và sơn son, thếp bạc, phủ hoàng kim, trang trí theo đề tài “lưỡng long vờn nguyệt”. Toà đại bái nằm song song với hậu cung thành hình chữ “Nhị”, ở giữa có khoảng sân nhỏ. Hậu cung mới xây vào năm 2000, gồm 3 gian nhỏ, tường hồi bít đốc. Tại gian giữa hậu cung có đặt khám thờ chứa long ngai và bài vị của Thành hoàng.

Sân đình Giẽ Hạ. Panorama ©2016 NCCong

Di vật

Đình làng Giẽ Hạ nổi tiếng bởi nghệ thuật trang trí kiến trúc tập trung trên các cấu kiện gỗ, có niên đại từ thời Lê Trung Hưng và thời Nguyễn. Tiêu biểu là những mảng chạm khắc trên hai bộ vì nách của chính điện và 2 gian bên, cũng như trên các mảng cốn, đầu dư, bẩy hiên. Các nhân vật như tiên nữ cưỡi rồng, tiên nữ cưỡi phượng, mặc dù bố cục khác nhau nhưng phần lớn giống nhau ở khuôn mặt bầu bĩnh, mũi dọc dừa, đầu đội mũ hoặc búi tóc, mắt hướng sang một bên...

Di sản chữ Hán được lưu giữ chủ yếu ở các bức hoành phi, câu đối, sắc phong và bi văn, phần lớn các chữ vẫn đọc được. Nhà bia bên trái ngay sau cổng đình Giẽ Hạ là nơi đặt 3 tấm bia đá, tấm quay lưng ra hồ có ghi niên hiệu Bảo Thái thứ 6 (1725) đời vua Lê Dụ Tông. Nhà bia bên phải chỉ có một tấm bia rất lớn đứng trên lưng rùa và mang niên hiệu Phúc Thái thứ 5 (1647) đời vua Lê Chân Tông.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Ngoài ra, đối diện đình Giẽ Hạ ở ngay bên kia sông Châu Giang, nằm trên thửa ruộng Ao Hồn trong lòng con mương chảy ra phía quốc lộ QL1A có một di chỉ khảo cổ học nổi tiếng, hiện nay thuộc xã Châu Can, huyện Phú Xuyên. Di chỉ này gồm 8 ngôi mộ cổ Châu Can có niên đại khoảng cuối thế kỷ 3 đến đầu thế kỷ 2 trước công nguyên, bằng chứng về một trong những đặc trưng cơ bản của nền văn hóa tiền sử Đông Sơn với những chiếc quan tài độc đáo được làm bằng thân cây khoét rỗng có hình thù giống như chiếc thuyền mà giới khảo cổ học vẫn quen gọi là mộ thuyền.


Tham khảo: Về Phú Xuyên, Hà Nội thăm ngôi đình trên 300 năm cực kỳ độc đáo...


Đông Tỉnh