LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Đình làng > Đình Phúc Xá

Phuc Xa Community Hall

Đình Phúc Xá

Maison communale de Phuc Xa

Thứ Ba 24, Tháng Mười Một 2015

Đình Phúc Xá tọa lạc tại tả ngạn sông Hồng, ven đoạn đê Ngọc Thụy phía bắc cầu Long Biên. Đình thờ anh hùng dân tộc Lý Thường Kiệt và Đào Kỳ - Phương Dung, 2 vợ chồng danh tướng thời Hai Bà Trưng. Xếp hạng: Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia (năm 1993). Địa chỉ: 293 đường Ngọc Thụy, phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, Hà Nội. Toạ độ: 21°03’19"N 105°51’53"E, cách Hồ Gươm gần 5km về hướng đông-bắc. Điểm dừng xe bus gần nhất: đường Ngọc Thụy—Ngọc Lâm (bus 11).

Bản đồ trực tuyến

Lược sử

Đình Phúc Xá nay ở số 293 đường Ngọc Thụy, phường Ngọc Thụy, quận Long Biên, thành phố Hà Nội, cách Hồ Gươm gần 5km về hướng đông-bắc. Đình thờ Thái úy Lý Thường Kiệt 李常傑 (1019–1105), ngoài ra còn thờ hai vợ chồng Đào Kỳ - Phương Dung là hai danh tướng thời Hai Bà Trưng. Theo truyền thuyết địa phương thì đình còn thờ cả 4 vị nữ đại vương gọi là Đại kiên tứ kiệt cùng 3 vị thần Bảo Trung, Minh Khiết, Hiến Trung.

Lý Thường Kiệt quê làng An Xá 安 舍 [1] thuộc thành Thăng Long, tên thật Ngô Tuấn, tự Thường Kiệt, thụy Quảng Châu. Ngài sinh năm Kỷ Mùi (1019), do vua ban quốc tính họ Lý nên mới gọi là Lý Thường Kiệt. Ngài mất năm 1105, được dân làng An Xá thờ trong ngôi đền ở phía bắc Bãi giữa sông Hồng. Rồi vua Lý Thần Tông (1128-1132) đổi An Xá thành Cơ Xá 機 舍. Khi sông Hồng xói lở, dân Bãi giữa chuyển cả ngôi đền sang thôn Bắc Biên bên tả ngạn, sau trở thành ngôi đình chung, gọi là đình Phúc Xá 福 舍.

Năm 1947, giặc Pháp đốt đình, mãi đến năm 1984 dân làng mới có điều kiện dựng lại đình, rồi tiếp tục đại trùng tu đến năm 2005 hoàn thành. Tháng 3-2006, Hội Khoa học lịch sử Việt Nam trao tặng đình Phúc Xá bức tượng Lý Thường Kiệt được đúc bằng đồng, nặng 600kg, cao 1,3m, ở tư thế ngồi trên ngai thờ, đầu đội mũ cánh chuồn, một tay để trên gối thư thái, một tay cầm chiếc hốt biểu tượng của quyền uy.

Nhà bia trước đình Phúc Xá. Panorama ©2015 NCCong

Tương truyền Đào Kỳ - Phương Dung là hai vợ chồng tham gia khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, được cử về giữ vùng Đông Ngàn. Ba năm sau, cả hai người đều đã tử tiết khi chống cự đội quân xâm lược của Mã Viện. Dân gian vẫn còn lưu truyền các bài thơ ca ngợi. Bốn vị Thánh nương (Đại kiên tứ kiệt) thì không rõ thân thế, vì thần tích và sắc phong đều bị thất lạc, chỉ biết đều được phong Thượng đẳng thần. Ngoài ra, 3 vị Bảo Trung, Minh Khiết, Hiến Trung cũng không còn sắc phong để lại nhưng đều được gọi là Đại vương.

Kiến trúc

Đình Phúc Xá nằm trong một khu đất khá rộng, phía trước là vườn cây xanh. Sau lần đại trùng tu mới đây, người ta mở tam quan ngoại ra đường Ngọc Thụy ở phía đông. Đình liền kề ngôi chùa An Xá (Bắc Biên) [2] bên hữu, cả hai cùng quay hướng Nam. Đình nhìn qua lối rộng ra tam quan nội xây kiểu nghi môn với 4 trụ biểu. Sau bức bình phong đắp cuốn thư là cầu đá nối với nhà bia ở giữa hồ bán nguyệt, trên bia ghi tên những người góp công đức tôn tạo đình.

Hiện nay, tòa đại bái gồm 3 gian 2 chái nối với hậu cung 5 gian theo hình “chữ Đinh”. Trước mặt là phương đình kiểu 2 tầng 8 mái, hai bên có tả, hữu mạc cũng xây 5 gian, xưa là nơi dạy học, nay để tiếp khách và hội họp. Đại đình có ba bệ thờ chính: ở giữa là long ngai và bài vị của Lý Thường Kiệt, bên phải có hai bài vị nhỏ của vợ chồng Đào Kỳ - Phương Dung, bên trái là bài vị của 4 Thánh nương. Phía sau tả mạc còn có đài tưởng niệm ghi tên các liệt sĩ có công với thôn Phúc Xá.

Sân đình Phúc Xá. Panorama ©2015 NCCong

Lưu ý

Trong đình Phúc Xá có bài thơ Nam Quốc Sơn Hà đặt ở vị trí trang trọng trên tường hồi bên trái. Tại ban thờ Lý Thường Kiệt còn treo đôi câu đối ca ngợi sự nghiệp của ngài:
Phạt Tống, bình Chiêm, phò Lý tộc,
Tý dân, hộ quốc, hiển Cơ hương.

Tạm dịch là:
Đánh Tống, dẹp Chiêm, phò nghiệp Lý
Giúp dân, cứu nước, rạng làng Cơ.

Trên gác chuông trước sân chùa Bắc Biên có một quả chuông đồng đúc năm Chính Hoà 11 (Canh Ngọ 1690) đời Lê Hy Tông 黎熙宗 (1663–1716). Bài minh chữ Hán đề An Xá tự chung 安舍寺鍾 cho biết quê Lý Thường Kiệt là phường An Xá sau chuyển ra Bãi giữa sông Hồng, rồi đổi thành Cơ Xá. Ngoài ra, trong chùa còn có 2 quả chuông nhỏ được đúc từ đời Bảo Đại (1926-1945).

Hội đình làng Phúc Xá được tổ chức trong hai ngày, từ mùng 5 đến 6 tháng Ba âm lịch hàng năm, thu hút rất nhiều nhân dân và du khách thập phương tham dự. Dân Bắc Biên còn lấy mùng 2 tháng 6 âm lịch là ngày giỗ để tưởng nhớ Lý Thường Kiệt - vị thành hoàng có công tâu vua định giới và miễn sưu thuế cho làng. Đình được công nhận là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia ngày 23-7-1993.

Di tích lân cận

  • Chùa Ái Mộ: 31 đường Ngọc Thụy, phường Ngọc Lâm, quận Long Biên.
  • Chùa Bắc Biên: ngõ 293 Ngọc Thụy, phường Ngọc Thụy, quận Long Biên.
  • Chùa Bồ Đề: 90 Phú Viên, phường Bồ Đề, quận Long Biên.
  • Chùa Tăng Phúc: 27 Thượng Thanh, phường Thượng Thanh, quận Long Biên.
  • Đình Gia Thụy: ngõ 564 Nguyễn Văn Cừ, phường Gia Thụy, quận Long Biên.

Chú thích

[1] Ban đầu làng An Xá ở trong khu nội thành Đại La. Khi vua Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long, dân làng đã vâng mệnh vua dời ra bãi giữa sông Hồng nhường lại đất để vua xây dựng kinh đô, nên dân làng được vua cho miễn trừ mọi khoản sưu thuế.
[2] Trước gọi là chùa Phúc Sinh, theo phái Tào Động.


Bài và ảnh: Đông Tỉnh