LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Vườn Thiền > Chùa Kim Liên

Kim Lien Pagoda

Chùa Kim Liên

Đông Tỉnh

Chủ Nhật 11, Tháng Năm 2014

Chùa xây năm 1443, vốn tên Đại Bi Tự, năm 1771 đổi thành Kim Liên Tự 金蓮寺. Xếp hạng: Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia (năm 1962). Địa chỉ: ngõ số 1 Âu Cơ, phường Quảng An, quận Tây Hồ, thành phố Hà Nội. Toạ độ: 21°03’30"N 105°49’59"E; cách Hồ Gươm khoảng 5km về hướng tây-bắc. Điểm dừng xe bus gần nhất: cuối phố Nghi Tàm hoặc đầu phố Âu Cơ (bus 31, 33, 41, 55, 58).

Bản đồ trực tuyến

Giới thiệu

JPEG - 84.1 kb
Tam quan chùa Kim Liên. Ảnh ©2013 NCCong

Du khách từ ngã phố Thanh Niên—Yên Phụ đi dọc đê sông Hồng về hướng tây-bắc hết đường Nghi Tàm đến phố Âu Cơ rồi rẽ xuống ngõ số 1 thì sẽ thấy trước mắt là khách sạn Intercontinental đồ sộ, còn bên trái là hồ Tây bát ngát và những đầu đao cong cong cổ kính thấp thoáng sau rặng cây xanh. Đó chính là chùa Kim Liên, một trong những danh lam bậc nhất của Hà Nội.

JPEG - 56.9 kb
Chùa Kim Liên sớm mùng 1 Tết. Ảnh ©2013 NCCong

Tương truyền công chúa Từ Hoa, con gái vua Lý Thần Tông (thế kỷ 12), đã đem các thị nữ tới bán đảo này lập trại Tàm Tang trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa. Khi công chúa qua đời, trên nền cũ của cung điện dựng lên một ngôi chùa. Đất này thời Trần gọi là Tích Ma hay Tích Liên, về sau đổi là phường Nghi Tàm, được nhắc đến hai lần trong “Tây Hồ bát cảnh”[1].

Theo tấm bia cổ khắc năm 1445, chùa được dựng vào đời Lê Nhân Tông, đặt tên Đại Bi Tự. Sau đó chùa được sửa chữa và mở rộng vào các năm 1531, 1689, 1736. Năm 1771, chúa Trịnh Sâm sai bọn Huy Đĩnh dỡ chùa Bảo Lâm ở phía tây kinh thành về tu bổ lại chùa này và đổi tên là Kim Liên Tự (chùa Sen Vàng). Năm 1792 đời vua Quang Trung, chùa được tu bổ lại và diện mạo cơ bản ổn định cho đến nay.

Sân chùa Kim Liên. Panorama Thang Bui ©2011

JPEG - 79.1 kb
Bia cổ sau tam quan chùa Kim Liên. Ảnh ©2013 NCCong

Chùa Kim Liên đã được xếp hạng Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia đợt đầu ngày 26-04-1962. Trải biến động lịch sử mấy thế kỷ, chùa đã bị lấn chiếm một phần. Gần đây một vài khách sạn đồ sộ và biệt thự hiện đại mới xây xung quanh đã phần nào làm mất đi dáng vẻ cân đối và cổ kính bên Tây Hồ của chùa.

Kiến trúc

Tam quan chùa Kim Liên là một công trình kiến trúc hết sức độc đáo, toàn bộ kết cấu tam quan có mái che được đỡ từ các thân cột. Từ giữa các thân cột, những "con rường" vươn dài tạo nên bộ vì nóc đỡ mái. Bộ mái lợp ngói vảy cá nhiều tầng, ở giữa đột ngột vươn cao như bông sen tỏa nở trên mặt nước Hồ Tây. Các chi tiết trên gỗ đều được chạm nổi, chạm lộng hình rồng, hình hoa lá tinh xảo, uyển chuyển. Đầu đao mái uốn cong, gắn hình tứ linh bằng gốm nung.

Chính điện chùa Kim Liên. Panorama NCCong ©2016

JPEG - 66.9 kb
Tiền đường chùa Kim Liên. Ảnh ©2013 NCCong

Tại phía bên phải cổng hiện còn tấm bia đá cỡ 0,8x1,2m, có nhiều hình chạm nổi rất đẹp. Theo các nhà nghiên cứu, đây là một trong những tấm bia cổ nhất còn lại ở Hà Nội, được dựng vào năm Thái Hoà tam niên Ất Sửu đời vua Lê Nhân Tông (1445). Du khách đi qua cổng phụ vào sân tiền đường sẽ thấy sau Tam quan là một hòn non bộ lớn.

Kiến trúc chùa Kim Liên có rất nhiều điểm giống chùa Tây Phương (xây năm 1794) với bố cục gồm ba nếp nhà chạy song song liền nhau theo kiểu chữ "tam". Tiền đường và hậu cung rộng 5 gian, trung đường 3 gian, cho phép bố trí một chính điện vừa rộng vừa sâu với vài chỗ lấy ánh sáng. Phần lớn diện tích tiền đường để trống, gợi cảm giác thoáng đãng mà trang nghiêm.

Ba tòa nhà đều xây 2 tầng chồng diêm với 8 mái lợp ngói vảy, đầu đao mềm mại. Nhìn từ phía hông chùa, các đầu hồi nhà trổ cửa sổ tròn với biểu tượng của triết lý “sắc sắc không không”. Hai bên trung đường có cửa ngách thông sang sân sau khá rộng. Sân này được các dãy nhà khách, nhà Ni, nhà Tổ bao kín, lại có nhiều cây nhãn và khế cổ thụ che mát.

Các tháp mộ chen lẫn cây cối nằm rải rác ven hồ ở mé bên phải chùa. Trong tuỳ bút “Tang thương ngẫu lục”, danh sĩ Phạm Đình Hổ đã tả cảnh chùa Kim Liên như sau: ...“chùa xoay lưng ra sông Nhị, hồ Tây quanh trước mắt, khói sóng man mác, trời nước một màu...”, ... “phía bên trái có mấy gò nổi, tháp gạch xây ở trên, khóm trúc, cội tùng phơ phất...”

Di vật

Trong chùa treo bức hoành phi “Hoằng Ẩn” (đạo lý sâu rộng) có từ năm 1870, còn hoành phi "Liên hoa hải hội" (cảnh sum vầy vui đẹp ở nước Phật) thì mới được làm năm 1930. Đáng chú ý nhất là các pho tượng mang đậm phong cách nghệ thuật điêu khắc thế kỷ 18-19. Tác phẩm Quan Âm nghìn mắt nghìn tay trước kia nổi tiếng đến mức về sau được chuyển sang chùa Quán Sứ.

Tại Phật điện trong hậu cung, trên cùng là bộ tượng Tam Thế, tiếp theo có tượng A-di-đà với hai Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí ngồi ở hai bên, dưới cùng là tượng các tôn giả A Nan, Ca Diếp đứng chắp tay. Bên trái điện này còn có tượng Quan Âm Tống Tử trông rất hiền hậu, bên phải thì có Ban thờ công chúa Từ Hoa với tượng đặt trong khám thờ.

Sân sau chùa Kim Liên. Panorama NCCong ©2016

JPEG - 56.6 kb
Mé đông-nam chùa Kim Liên. Ảnh ©2013 NCCong

Góc trái hậu cung còn có pho tượng một người mặt trắng, râu ba chòm, tay cầm hốt, đầu đội mũ miện mà lại mặc áo cà sa, tư thế đứng, chân không mang giày. Ngày nay nhà chùa đặt tại đó biển đề “Ban thờ Chúa Trịnh”, không rõ chỉ Trịnh Giang (người cho sửa chùa) hay Trịnh Sâm. Nhưng có thuyết cho là tượng của một vị trụ trì, trước khi đi tu vốn làm nội thị trong phủ Chúa.

Giữa Phật điện trong trung đường là pho tượng Phật Mẫu Chuẩn Đề cao 1,2m với các cánh tay và bàn tay xếp so le rất mềm mại, hài hòa. Lớp dưới có tượng Thích Ca, dưới nữa là tượng Đế Thích và Ngọc Hoàng, dưới cùng là tòa Cửu Long. Dọc thiêu hương còn có hai hàng tượng Thập điện Diêm vương quay mặt vào Phật điện.

Tại hai gian ngoài cùng của tiền đường bày hai bộ tượng Đức Ông và Thánh Hiền. Đặc biệt có một pho tượng bằng gỗ phủ sơn cao 1,1m trông khá sinh động, dân cho là hình Tôn Ngộ Không.

Di tích lân cận

Chú thích

[1] “Tám cảnh đẹp hồ Tây” theo sách “Thăng Long cổ tích khảo” gồm:
1. Bến trúc Nghi Tàm, 2. Rừng bàng Yên Thái, 3. Đàn thề Đồng Cổ, 4. Rượu sen làng Thụy, 5. Sâm cầm rợp bóng, 6. Đồng bông Nghi Tàm, 7. Chợ đêm Khán Xuân, 8. Tiếng đàn hành cung.


Bài và ảnh: Đông Tỉnh