LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Vườn Thiền > Chùa Liên Phái

Lien Phai Pagoda

Chùa Liên Phái

Pagode Lien Phai

Thứ Bảy 26, Tháng Tư 2014

Chùa Liên Phái xây năm 1726, là tổ đình của thiền phái Liên Tông xuất hiện cuối thời Hậu Lê. Xếp hạng: Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia (năm 1962). Địa chỉ: ngõ chùa Liên Phái, số 182 phố Bạch Mai, phường Cầu Dền, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội. Toạ độ: 21°00’19"N 105°50’55"E; cách Hồ Gươm khoảng 3km về hướng nam. Điểm dừng xe bus gần nhất: phố Bạch Mai (bus 08, 38, 52) và phố Thanh Nhàn (18, 26).

JPEG - 41.2 kb
Cổng cũ chùa Liên Phái. Ảnh ©2012 NCCong

Từ Hồ Gươm đi hết phố Hàng Bài và phố Huế rồi thẳng xuống giữa phố Bạch Mai, tới số nhà 182 ở bên tay phải sẽ thấy một cái cổng ngõ có đề tên chùa bằng cả chữ Hán lẫn Quốc ngữ. Rẽ vào cổng này càng đi sâu ngõ lại càng hẹp và tối hơn. Đến cuối ngõ khoảnh trời mới lộ ra, soi rõ cánh cổng tam quan mới làm lại và tấm bảng đá khắc tên chùa gắn ở đầu một dãy tường bao giữa các nhà dân mọc san sát. Nếu du khách đứng trên mặt đất thì hầu như không thấy cảnh bên trong, kể cả ngọn tháp cao nhất.

JPEG - 76.1 kb
Tam quan mới chùa Liên Phái. Ảnh ©2014 NCCong

Lược sử

Tấm bia hiện còn trong chùa khắc vào năm Tự Đức thứ 10 (1857) cho biết chùa được xây dựng vào năm Bảo Thái thứ 7 (1726). Lúc mới xây, chùa có tên Liên Hoa, tọa lạc trên một khu đất và ao rất rộng (6 mẫu 2 sào, tức khoảng 22.000m2). Năm 1733 đổi tên thành chùa Liên Tông. Năm 1841 lại đổi là Liên Phái vì phải kiêng tên húy Nguyễn Phúc Miên Tông của vua Thiệu Trị (1807—1847).

JPEG - 83.5 kb
Cổng ngõ Chùa Liên Phái. Ảnh ©2014 NCCong

Chùa từng là chốn tổ của phái Liên Tông (dòng Hoa Sen), một trong những Thiền phái của Phật giáo nước ta và xuất hiện từ cuối thời Hậu Lê (thế kỷ 17—18). Về mặt kiến trúc, trong chùa có ngôi tháp mộ Cửu Sinh 5 tầng, cũng đã gần 300 tuổi. Đây là ngôi tháp cổ nhất nội thành cũ của Hà Nội.

Theo tấm bia “Gia phả ký” lưu giữ ở chùa thì Thượng sĩ Cứu Sinh, tức Như Trừng Lân Giác, tên chữ Trịnh Thập, sinh năm 1696, là con trai Tấn Quang Vương Trịnh Bính và lấy con gái thứ tư vua Lê Hy Tông nên được lập phủ riêng ở phường Hồng Mai (nay là Bạch Mai). Một lần Trịnh Thập cho đào đất ở gò sau nhà để xây bể cảnh thì thấy một cái ngó sen (không ghi là bằng gì), bèn coi là dấu hiệu của Phật và tin rằng có duyên đi tu, nên biến phủ đệ thành chùa, trở thành vị tổ thứ nhất, được triều Lê phong làm hoà thượng. Tổ mất năm 37 tuổi (1733), táng trong ngôi tháp xây giữa gò, nơi đã đào được ngó sen.

Sân trước chùa Liên Phái. Panorama ©2014 NCCong

JPEG - 62.6 kb
Cửa ngách vào chùa trong. Ảnh ©2014 NCCong

Kiến trúc

Chùa xưa có hình chữ “đinh”. Sau cổng đến vườn và sân trước rồi vào tiền đường và khu Tam bảo thờ Phật. Nếp nhà ngang nằm song song, nối với tiền đường bằng hệ thống vì kèo kiểu “vỏ cua”, một loại kết cấu thường thấy trong kiến trúc truyền thống ở các tỉnh phương Nam và một số kiến trúc muộn ở Bắc Bộ. Toà tiền đường rộng 5 gian, bộ khung nhà bằng gỗ với 6 vì kèo đỡ mái, được làm theo kiểu “chồng rường” và “quá giang cột trốn”. Trên các kiến trúc gỗ, ở đầu các thanh rường, quá giang có các hoa văn thực vật được chạm nổi.

JPEG - 89.9 kb
Nhà bia và vườn trước chùa Liên Phái. Ảnh ©2014 NCCong

Thượng điện nối với gian giữa tiền đường bằng một nếp nhà dọc ba gian. Các bộ vì kèo ở đây có kết cấu tương tự như ở tiền đường, các cột cái được kê trên trụ đá xanh hình tròn. Trang trí chủ yếu gồm các đề tài tứ linh và tứ quý. Nhiều cửa võng được sơn son thếp vàng lộng lẫy, bài trí từ gian giữa tiền đường đến tận vì hậu của thượng điện. Những nghệ nhân ngày xưa đã thực hiện các cửa võng rất công phu, tỉ mỉ bằng kỹ thuật chạm lộng, chạm thủng...

JPEG - 33.9 kb
Tháp chùa Liên Phái. Ảnh ©2012 NCCong

Từ Tam bảo đi qua một sân nhỏ thì đến nhà Tổ, phía sau là vườn tháp. Theo bản vẽ từ giữa thế kỷ 20 của Louis Bézacier thì trước đây ở quanh sân chùa Liên Phái có 30 ngọn tháp, đến nay chỉ còn 7 ngọn xếp thành hai hàng. Đáng chú ý nhất là toà Cửu phẩm ở hàng trước, được coi như quý hiếm vào bậc nhất trong các ngôi chùa cổ ở Hà Nội.

JPEG - 18.9 kb
Tượng tổ Thượng Sĩ Lân Giác

Hàng thứ hai ở giữa có năm ngôi tháp gồm những ngôi tháp cao, trong đó có ngôi tháp Cửu Sinh bằng đá xanh cao 5 tầng, hình tứ giác. Đây là tháp của Tổ Cứu Sinh. Trên cùng có bầu nước cam lộ, dưới có diềm cánh sen nhọn. Viền chân tháp là hình hoa sen, chạm nổi, cánh hoa to, nhọn, thân cánh sen hai lớp, giữa có hoa văn xoắn hình đao lửa, đó là đặc trưng của nghệ thuật chạm khắc thời Hậu Lê ở nước ta. Trong lòng tháp có bài vị của Tổ Cứu Sinh, trên trần viền khối hình bát quái, bao quanh vòng tròn âm dương. Ở chân tháp tầng một có hình lân chầu, hoa sen nở xen kẽ lá lật ở ô phía trước. Hai bên tháp cũng chạm lân chầu và xen kẽ lá lật rất mềm mại.

JPEG - 127.4 kb
Tháp Diệu Quang. Ảnh ©2014 NCCong

Trong chùa Liên Phái, ngoài tượng Phật còn có tượng Thượng Sĩ Lân Giác và một quả chuông có chữ "Liên Tông tục diện" (Liên Tông kế tục sáng ngời), nét chữ kiểu thời Lê Trung Hưng. Theo như tấm bia dựng năm Tự Đức thứ 7 thì các đời sau của phái Liên Tông gồm đời thứ 2 là sư tổ Khai Sơn, đời thứ 3: sư Bảo Sơn, đời thứ 4: sư Từ Phong...[1]

Chùa được tu bổ nhiều lần, đợt lớn nhất vào năm Ất Mão 1855, dành 1000 quan tiền và 6 năm để sửa lại nhà Tổ, nhà tăng, tả hữu vu và tô tượng Phật, v.v.. Năm Kỷ Tỵ 1869 làm thêm gác chuông, xây dựng tường bao. Cuối thế kỷ 19 xây ngôi tháp lục giác, đặt xá lợi Tổ Diệu Quang cùng 5 nhà sư khác ngay trước cổng, hai bên có hồ rộng (nay không còn). Tiếp đến là nhà bia với 34 tấm bia ghi lại sự tích của chùa và các lần tu bổ, cũng như tên những người đóng góp công đức.

Đầu thế kỷ 21 chùa lại được sửa chữa lớn với hiện trạng như trong các bức ảnh mới được chụp và gắn kèm bài này.

Chùa Liên Phái trong đợt trùng tu. Panorama ©2012 NCCong

JPEG - 25.1 kb
Tháp Diệu Quang chùa Liên Phái. Ảnh tư liệu thế kỷ 20

Di tích lân cận

Chú thích

[1] Sau lại mang về tượng cử nhân Nguyễn Đăng Giai (?—1854), quê ở Phù Chánh, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, làm tổng đốc Hà Ninh, Thượng thư bộ Hình, Kinh lược sứ Bắc Kỳ dưới triều Nguyễn. Giai đoạn 1842–1848, Nguyễn Đăng Giai quyên tiền xây chùa Báo Ân gồm 36 toà nhà, 108 gian, nhiều tháp, cầu đá, hồ sen và đặt cả tượng mình. Sĩ phu cùng thời làm thơ diễu, có câu: Phúc đức gì mày bố đĩ Giai / Làm cho tốn Bắc lại hao Đoài
Năm 1882 khi đánh chiếm Hà Nội lần thứ hai, Pháp biến chùa Báo Ân thành cơ sở hậu cần. Năm 1889 Pháp lấy đất chùa để xây nhà Bưu điện và dinh thống sứ Bắc Kỳ. Dấu tích chùa chỉ còn tháp Hoà Phong bên hồ Hoàn Kiếm và tượng Nguyễn Đăng Giai chuyển về chùa Liên Phái.

Bản đồ trực tuyến


Đông Tỉnh