LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Phố cũ > Phường Hàng Gai > Phố Hàng Gai

Hemp Street

Phố Hàng Gai Phố Hàng Gai

Rue de Chanvre

Thứ Tư 24, Tháng Tám 2011

Phố Hàng Gai dài 250m, đầu phố cách hồ Hoàn Kiếm chỉ vài chục bước. Phía đông giáp ngã tư Hàng Đào - Lê Thái Tổ và nối với phố Cầu Gỗ ở quảng trường Đông kinh Nghĩa thục. Phía tây giáp ngã tư Hàng Hòm - Hàng Trống và nối với phố Hàng Bông. Còn đoạn giữa đi ngang qua phố Lương Văn Can và cắt đuôi phố Tố Tịch. Điểm dừng bus gần nhất: BX Bờ Hồ (xe 09, 14, 36) hoặc cuối các phố Hàng Cân (xe 31), Đường Thành (xe 01).

JPEG - 69.2 kb
Hàng Gai—Tố Tịch. Ảnh ©2013 NCCong

Giới thiệu

Phố Hàng Gai từ đầu thế kỷ 21 đã trở thành một trong những trung tâm thương mại sầm uất bậc nhất thủ đô. Du khách có dịp đến thăm Hà Nội cũng thường ghé chơi nơi chốn được coi là “phố tơ lụa” mới nổi lên thay chân Hàng Đào bên cạnh. Phố Hàng Gai hiện nay có tới hơn trăm cửa hàng, trong đó gần hết đều kinh doanh tơ lụa hoặc hàng hóa và dịch vụ gắn với tơ lụa.

Hàng Gai - Hàng Đào. Panorama ©2014 NCCong

JPEG - 70.7 kb
Cuối phố Hàng Gai. Ảnh ©2013 NCCong

Du khách đến đây dễ dàng ghi nhớ một không gian phảng phất nét phố Hà Nội thanh lịch với những nếp nhà nhỏ nhắn chứa đựng bao tinh hoa truyền thống đã được bài trí nhiều nội thất hiện đại. Đi dọc phố Hàng Gai ta sẽ bắt gặp biển hiệu của các gia đình kinh doanh tơ lụa lâu đời. Hiệu Tân Mỹ người gốc Hà Đông, đã có ba thế hệ nối tiếp nhau làm nghề thêu ren. Hai hiệu Cự Long, Cự Thành xuất xứ từ làng Cự Đà với nghề dệt kim. Hiệu Phúc Thịnh vẫn còn hai chữ P và T lồng vào nhau, hiệu Đức Lợi nay thêm chữ “Queen Silk”, v.v..

Đình Cổ Vũ. Panorama ©2015 NCCong

JPEG - 60.5 kb
Cổng đình Cổ Vũ. Ảnh ©2013 NCCong

Lược sử

Từ thời Lê, phố Hàng Gai là một khúc giữa của con đường quan đi từ bến sông Nhị Hà đến Cửa Nam của Hoàng thành. Phố nằm trên đất thôn Cổ Vũ, huyện Thọ Xương cũ. Những di tích thời ấy sau mất dần hoặc bị lấn chiếm, nay chỉ còn lại ngôi đình Cổ Vũ nhỏ hẹp ở 85 Hàng Gai với cây đa cổ thụ trước cửa, che mát cả lòng đường. Bên trong đình có thờ thần Bạch Mã và Linh Lang là hai vị thành hoàng của nhiều làng cổ ở Thăng Long.

Theo nhà văn Hữu Ngọc (1918), người sinh ra và lớn lên ở đây, thì cạnh ngã phố Hàng Gai - Tố Tịch có đình Đông Hà thờ một thành hoàng không rõ lai lịch. Trước đình là một gốc bàng cổ thụ. Khi mở rộng phố thì đình bị phá và cây bàng về sau cũng không còn nữa; bài vị thành hoàng được đưa lên gác một hàng nước.

JPEG - 106.1 kb
Đình Đông Hà (không còn) ở đầu Hàng Gai

Trong phố trước kia toàn những ngôi nhà cổ xây một tầng, nếu có gác thì cũng là gác xép kiểu “chồng diêm”, không có cửa sổ hoặc chỉ trổ một cửa sổ nhỏ trông xuống đường. Mặt ngoài nhà đóng cửa lùa, che mành mành, nhô ra thụt vào vỉa hè. Nhà thường hẹp bề mặt nhưng ăn sâu vào trong, chia thành nhiều lớp, cách nhau bằng những khoảng sân vuông. Lớp trong đôi khi có nhà gác, vườn hoa cây cảnh, cổng sau thông ra ngõ hoặc phố khác. Chẳng hạn nhà số 7 thông với đường xuống bờ hồ Hoàn Kiếm, cổng sau nhà số 63 ở ngõ Hàng Hành, nhà số 80-82 có lối ra ngõ Hàng Chỉ.

Hàng Gai - Lương Văn Can. Panorama ©2015 NCCong

JPEG - 56.3 kb
Thợ tiện gỗ trên phố Hàng Gai cuối thế kỷ 19 (Tourneur sur bois)

Thời xưa, đoạn từ phố Hàng Đào đến Tố Tịch gọi là phố Hàng Tiện vì người làng Nhị Khê (Thường Tín, Hà Đông) đã mang nghề tiện gỗ ra đây lập nghiệp. Những chiếc máy tiện lúc đó hoạt động bằng sức đạp của đôi chân, mãi sau này mới có sức điện thay thế. Sản phẩm làm ra là những chiếc mâm gỗ, ống hương, bàn tròn, đài rượu, song cửa v.v.. Đoạn còn lại từ phố Tố Tịch đến Đường Thành lại chuyên bán dây đai, dây thừng bằng gai nên có tên là phố Hàng Gai. Đây cũng là nơi bán các đồ chơi của con trẻ làm bằng giấy, đặc biệt nhộn nhịp vào dịp Tết Trung thu.

Từ cuối thế kỷ 19 trở đi, cánh thợ tiện gỗ và làm thừng gai ở phố này đã dần dà phải nhường chỗ cho những nhà giầu dám bỏ vốn vào nghề in sách và nghề buôn tơ lụa. Dân làng Liễu Tràng tỉnh Hải Dương mang nghề khắc chữ mộc bản đến phố Hàng Gai cùng nhau lập những xưởng in. Các nhà xuất bản như Tự văn đường tàng bản và Quán văn đường tàng bản đã ra đời ở đây…

Hàng Gai - Hàng Hòm. Panorama ©2015 NCCong

JPEG - 166.3 kb
Hàng Gai dịp Trung thu. Ảnh: Kahn 1915

Sau khi quân Pháp đánh Hà Thành lần thứ hai vào năm 1882, nhiều hộ dân ở các phố quanh Hồ Gươm đóng cửa di tản về quê. Chính quyền thực dân đặt trụ sở hành chính tạm thời ở đình chùa và các nhà vắng chủ. Ngôi nhà số 80-82 phố Hàng Gai bị lấy làm tòa Công sứ của Bonnal. Các nhân viên Pháp và người Nam Kỳ theo ra ở quanh đó. Nha kinh lược sứ của Thượng thư Nguyễn Trọng Hợp[1] thì đóng ở số nhà 79 cho đến khi bị giải thể vào năm 1897.

Bước sang thế kỷ 20, các nhà in Đông Kinh ở số 82 và Ngô Tử Hạ ở số 101 đã trang bị công nghệ mới, in sách quốc ngữ bằng chữ đúc, vừa nhanh vừa rẻ hơn cách in cũ bằng ván gỗ khắc. Phố Hàng Gai trở thành cái nôi của nhiều tờ báo như: Hữu Thanh, Khai Hoá, Khoa Học, Đông Pháp… Dọc phố còn có thêm một làn đường xe điện với các tuyến Bờ Hồ - Cầu Giấy và Bờ Hồ - Hà Đông.

JPEG - 45.3 kb
Dãy nhà số lẻ cuối phố Hàng Gai. Ảnh ©2013 NCCong

Những năm 1930 trở đi, Hàng Gai trở thành một phố của các cửa hàng bán bài ngà kim khánh cho “ các quan” được phẩm hàm của triều đình, bán tẩu, hộp thuốc lá đồi mồi và đồ bạc chạm cho người sang trọng, bán mũ, khăn xếp.

Trải qua cuộc Cách mạng 1945 và Kháng chiến chống Pháp 1947-1954, phố vẫn làm ăn phát đạt vì không bị tàn phá gì đáng kể. Từ khoảng năm 1960, người phố Hàng Gai đa số đi làm ở công sở, các chủ cửa hàng thì vào công ty hợp doanh, kiểu buôn bán tư thương bị coi thường. Cho đến cuối thập kỷ 1980 hầu như mọi nhu yếu phẩm của dân sở tại là do 4 cửa hàng quốc doanh nằm trên phố Hàng Gai cung cấp. Thời kỳ bao cấp cũng có một vài hợp tác xã và cửa hàng tư nhân ở đây được nhiều người Hà Nội nhớ đến như: Núi Điện, hiệu ảnh Tam Anh, HTX khắc dấu Tinh Hoa, quán cà phê Giảng.

JPEG - 40.2 kb
10-10-1954: Phố Hàng Gai chờ đón đoàn quân giải phóng

Sang thế kỷ 21 các hộ ở đây không chỉ kinh doanh những đồ tơ lụa may sẵn mà đã có những mặt hàng mang nét riêng cho mình. Cự Thành chuyên về vải, Hoa Silk chuyên về khăn lụa, Kelly Silk chuyên may đo nóng, Khai Silk luôn hấp dẫn bởi những thiết kế Âu hóa trên nền chất liệu Á Đông… và De Maison với biểu tượng thuyền buồm luôn dành tặng cho thượng khách những phụ kiện trang phục hay quà lưu niệm gây ấn tượng bất ngờ.

Phố Hàng Gai còn là nơi sinh ra và lớn lên của nhiếp ảnh gia Võ An Ninh (1907-2009) trước khi ông mua được một mảnh đất và xây căn nhà 2 tầng ở số 36 phố Tuệ Tĩnh. Ông chơi ảnh nghệ thuật từ rất sớm với một máy Zeiss Ikon đời 1928. Năm 1938, bức ảnh “Đẩy thuyền ra khơi” của ông đã đoạt giải ngoại hạng trong một triển lãm ảnh tại Paris. Sau 1975 ông vào TP HCM sống và làm việc cho đến khi mất. Võ An Ninh đã có một số ấn phẩm và hàng vạn bức ảnh đẹp để lại cho đời sau, trong đó những tác phẩm đầy giá trị lịch sử đã mang lại cho ông Giải thưởng Hồ Chí Minh 1996.

JPEG - 23.4 kb
Võ An Ninh (1907-2009)

Di tích lân cận

  • Đền Dâu (Thuận Mỹ): số 64 phố Hàng Quạt
  • Đình Đồng Lạc: số 38 phố Hàng Đào, thờ thần Bạch Mã, Linh Lang, Cao Sơn.
  • Đình Hà Vĩ: số 11 phố Hàng Hòm, thờ ông tổ nghề sơn là Trần Lư.
  • Đình Xuân Phiến Thị: số 4 phố Hàng Quạt, thờ ông tổ nghề đan quạt họ Đào.
  • Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục: xưa gọi là Bãi Dừa, hoặc Bãi Gáo. Năm 1883 quân Pháp đã đem ông cử Tạ Vǎn Đình ra chém tại chỗ này; rồi nǎm 1887, kinh lược sứ Bắc Kỳ cũng mang hành hình thủ khoa Nguyễn Cao, một sĩ phu chống Pháp.

Bản đồ trực tuyến

Chú thích

[1] Tiến sĩ Nguyễn Trọng Hợp (1834-1902) người làng Lủ (Kim Lũ, Thanh Trì, Hà Đông), làm quan nhà Nguyễn trải qua bảy triều vua từ Tự Đức đến Thành Thái, một trong các đại thần chủ việc nghị hòa với Pháp.


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong