LOGO CỦA WEBSITE NÀY

Xem lẹ

Trang nhà > Phố cũ > Phường Nguyễn Trung Trực > Phố Hàng Than

Coal Street

Phố Hàng Than

Rue du Charbon

Thứ Năm 18, Tháng Tám 2011

JPEG

Phố Hàng Than dài 408m, nay thuộc phường Nguyễn Trung Trực, quận Ba Đình, Hà Nội; cách Hồ Gươm chừng 1,1km về hướng bắc. Trên phố có chùa Hoè Nhai và 5 ngôi đền. Theo hướng bắc-nam, đoạn đầu đi từ dốc Yên Phụ đến ngã tư Nguyễn Khắc Nhu—Phạm Hồng Thái, đoạn giữa qua ngã năm Hòe Nhai—Nguyễn Trường Tộ đến ngã ba Nguyễn Trung Trực, đoạn cuối giáp tháp nước Hàng Đậu. Điểm dừng bus gần nhất: các phố Hàng Than (xe 31), Quán Thánh (xe 14, 18, 22, 23), Phùng Hưng (xe 18, 23), Phan Đình Phùng (xe 14, 22), Yên Phụ (xe 01, 04, 08, 15, 24, 36, 55).

JPEG - 84.2 kb
Thồ than qua phố Hàng Than. Ảnh ©2011 NCCong

Lược sử

Hàng Than là một phố cổ của Hà Nội đã tồn tại từ thời chưa có bãi bồi Phúc Xá, khi đó sông Hồng chảy sát chân con đê Yên Phụ, nơi hàng đoàn thuyền buồm nâu đỗ san sát, phu khuân vác còng lưng đổ lên bờ những sọt than hoa đen. Than đốt ở trên rừng miền ngược, nhiều vết cưa ngang cây còn rõ nét các vân gỗ và kẽ nứt như hình mạng nhện.

JPEG - 150.9 kb
Phố Hàng Than đầu thời Pháp thuộc

Đầu phố Hàng Than vốn thuộc đất phường Giang Tân (tức “Bến sông”), lại từng có các tên Hà Tân (Bến sông lớn) và Thạch Khối (Khối đá) bởi vì thời ấy dân nơi này có nghề nung đá làm vôi xây nhà và vôi để ǎn trầu. Trong sách “Dư địa chí”, phần nói về đất Thượng Kinh tức Hà Nội, Nguyễn Trãi có chép “Phường Hà Tân nung vôi”. Đoạn giữa phố thuộc địa phận thôn Hoè Nhai. Thôn này cùng với thôn Thạch Khối đều thuộc tổng Thượng, huyện Vĩnh Thuận. Tới giữa thế kỷ 19, thôn Hoè Nhai đổi tên thành Giai Cảnh.

JPEG - 66 kb
Hiệu bánh cốm Nguyên Ninh. Ảnh ©2011 NCCong

Phố Hàng Than nay có nhiều hộ kinh doanh dịch vụ ăn hỏi, đặc biệt nổi tiếng nhờ bánh cốm, thứ đặc sản khó mà vắng mặt trong lễ cầu hôn. Các thương hiệu Nguyên Ninh, An Ninh, Việt Ninh, Nguyên Bảo, Nguyên Linh, Bảo Minh, Nguyễn Minh… từ đây toả đi bốn phương trên những chiếc hộp vuông xinh xinh in hình chiếc bánh cốm cổ truyền bọc lá chuối tươi được buộc bằng lạt nhuộm hồng. Mở hộp ra thì thấy hiện lên sau làn giấy gói trong suốt một sắc cốm xanh màu lúa nếp non. Nhân bánh bằng hạt sen vàng nhạt và đậu xanh, điểm vài sợi cơm dừa trắng. Tất cả đều như muốn mang hương đồng gió nội mùa thu của những làng Vòng, làng Lủ xưa kia về với thực khách thời đại công nghiệp hoá.

Ngã năm Hòe Nhai—Nguyễn Trường Tộ—Hàng Than. Panorama ©2014 NCCong

JPEG - 259.5 kb
Đền Yên Thuận thượng. Ảnh ©2015 NCCong

Đình đền

Đoạn giữa phố Hàng Than vốn là đất thôn Yên Thuận, thuộc về tổng Yên Thành, cùng huyện Vĩnh Thuận. Hiện trên phố Hàng Than vẫn còn hai di tích của thôn này: đền Yên Thuận Thượng ở số nhà 25 và đền Yên Thuận Hạ ở số nhà 39. Xa hơn thì có đền Yên Thành thờ Vua Bà Lý Chiêu Hoàng ở góc phố Phan Huy Ích giáp phố Quán Thánh.

Đền Giai Cảnh nay ở số 1 phố Hàng Than, thờ Uy Linh Lang đại vương, bên trong có cả bia hậu thần và bia tiên hiền. Gần đó ở số 64 phố Yên Phụ vẫn còn đình Thạch Khối Thượng và ở số 12 phố Hàng Than có đình Thạch Khối Hạ. Cả ba ngôi đình, đền này cùng thờ thần Uy Linh Lang, một nhân vật truyền thuyết có công chống giặc Nguyên. Nơi thờ chính cũng không xa: đó là đình An Thọ, toạ lạc ở phố Phó Đức Chính về mé phía tây.

Đoạn giữa phố còn có ngôi đền Tứ Vị ở số nhà 39, là nơi thờ vọng Tứ vị Hồng nương, tương truyền sau khi trẫm mình ngoài biển thường hiển linh cứu giúp dân chài. Ngôi đền chính tọa lạc tại cửa Càn Hải, xã Phương Cần, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An (tức đền Cờn), theo Đại Việt sử ký toàn thư thì đã có từ thời Trần Anh Tông.

Tháp Hàng Đậu

Tháp Hàng Đậu. Panorama ©2011 NCCong

JPEG - 200.7 kb
Đền Tứ Vị, 39 Hàng Than. Ảnh ©2015 NCCong

Cuối phố Hàng Than, giữa chỗ bùng binh ngã sáu Hàng Đậu—Hàng Giấy—Hàng Cót—Quán Thánh—Phan Đình Phùng có một tháp nước to hình trụ do người Pháp xây dựng bằng đá vào cuối thế kỷ 19, dân quen gọi là tháp Hàng Đậu. Nghe nói, trước kia ở dưới tháp nước từng là nơi chứa thuốc súng.

Di tích nổi tiếng nhất là chùa Hòe Nhai, tên chữ Hồng Phúc Tự, một trong các tổ đình của thiền phái Tào Động. Cổng chính ở số 19 Hàng Than. Cổng sau chùa nhìn sang một con phố nhỏ mang tên Hồng Phúc. Trong chùa còn tấm bia dựng nǎm 1703 do tiến sĩ Hà Tông Mục soạn, ghi rõ chùa thuộc phường Hòe Nhai ở Đông Bộ Đầu. Nhờ đó mới có cơ sở để khẳng định khu đầu phố Hàng Than chỗ dốc đê Yên Phụ là một địa danh lịch sử: bến Đông Bộ Đầu, nơi quân quan nhà Trần đã tống cổ giặc Nguyên xâm lược ra khỏi kinh thành Thǎng Long ngày 29-1-1258.

Cổng chùa Hòe Nhai. Panorama ©2014 NCCong

JPEG - 81.2 kb
Nhà số 30 phố Hàng Than. Ảnh ©2011 NCCong

Ngày nay, bên cạnh những lầu cao hiện đạị phố Hàng Than chỉ còn lác đác vài cǎn nhà ta cửa sổ bé tí, mái ngói rêu phong. Chen lẫn vào đó cũng sót lại một vài ngôi nhà Tây hai tầng kiểu đầu thế kỷ 20, tường vôi vàng, nền nhà thường cao hơn mặt đường đến mấy bậc cửa, xây gạch vồ, cửa cuốn trang nghiêm trầm mặc. Nhà số 40 gắn với cuộc đời hai thi sĩ trẻ Xuân Diệu và Huy Cận. Họ đã sống với nhau trên gác tại đây trong hơn một năm từ mùa thu 1939, trước khi Xuân Diệu đi Mỹ Tho làm tham tá (thư ký) Sở thương chánh. Ngoài ra còn có gallery Art Việt Nam ở nhà số 30 được xem là một trong các địa chỉ mỹ thuật mới nổi.

Di tích lân cận

Bản đồ trực tuyến


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong