Temple Spirit of Fire

Đền Hỏa Thần Hà Nội

Temple Génie du Feu

templeHoàn Kiếm districtLê dynasty

Đền Hỏa Thần xây vào đầu thế kỷ 19, Thờ: thần Lửa. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1997). Địa chỉ: số 30 phố Hàng Điếu, phường Cửa Đông, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội. Toạ độ: 21°02’00"N 105°50’48"E. Cách Hồ Gươm: hơn 600m về phía tây-bắc. Điểm dừng bus lân cận: 115 Phùng Hưng (xe 01, 18, 23, 36, 36ct), 30 Đường Thành (xe 01, 36, 36ct), 56 Hàng Cân (xe 31)

Tượng Thuần Phong Nhĩ ở bên trái Hỏa Thần

Lược sử

Từ xa xưa, lửa đã được sử dụng và đóng góp to lớn vào sự phát triển của loài người. Mặt khác lửa cũng thường gây ra những thảm hoạ khôn lường. Có bốn chữ lưu truyền đã tổng kết và phân hạng bốn yếu tố gây hại nhiều nhất đến cuộc sống là "Thủy, Hỏa, Đạo, Tặc" (lụt, cháy, trộm, giặc), trong đó Hỏa được xếp trên Đạo và Tặc.

Việc cầu mong Thần Hỏa đem lại sự an lạc về tinh thần và đề cao việc phòng chống hỏa hoạn phản ánh một phần nhu cầu thực tiễn của người Hà Nội từ xưa đến nay.

Tượng Thiên Lý Nhãn ở bên phải Hỏa Thần

Hỏa tụ tam khu phần bất cập
Phong trần nhất trận phiến nan khuynh

Tạm dịch:
Lửa nổi ba khu không cháy được
Phong trần một trận chẳng hề nghiêng

Hai câu thơ trên của Thái sư Trần Quang Khải đã ca ngợi sự linh thiêng bền vững của Thần Hỏa trong việc trừ hỏa tai, bảo vệ kinh thành Thăng Long.

Tượng Hỏa Thần trong hậu cung

Thời Nguyễn, những dãy phố phía tây-bắc của hồ Hoàn Kiếm chủ yếu vẫn gồm nhà tranh tre nứa lá, cho nên hỏa hoạn xảy ra thường xuyên. Sách sử cũ chép rằng vào năm 1828, đầu năm xảy ra vụ cháy 200 nhà, giữa năm lại cháy 1420 nhà thuộc 27 phường. Năm 1837, khu này cháy thêm 1400 ngôi nhà nữa. Đến cuối thập niên 1880 vẫn còn cháy rất nhiều.

Hỏa hoạn là tai hoạ đáng sợ, nhưng lại khó tránh khi toàn nhà lợp tranh. Vì thế, sau vụ cháy lớn năm 1837, người dân đã lập một ngôi đền thờ Hỏa thần để cầu xin Thần Lửa không gây hoạ. Có lẽ đây là ngôi đền thờ Thần Lửa duy nhất còn lại tại Việt Nam.

Ban thờ Hỏa Thần. Ảnh ©2015 NCCong

Ở Việt Nam có hai vị Thần Lửa, trong đó Quang Hoa Mã Nguyên Súy được thờ tại đền Hỏa Thần. Theo truyền thuyết, Nguyên Súy nghe thuyết pháp tụng kinh nhiều và trở thành môn đệ nhà Phật. Vốn tính “Hỏa” nên Ngài không giữ nghiêm giới luật, phải xuống trần đầu thai vào nhà họ Phùng, Khi đắc đạo được về trời làm môn đệ của Ngọc Hoàng Thượng Đế, chuyên việc trừ hỏa tai. Và như thế có thể coi “Thần Hỏa” là ông Tổ nghề phòng cháy chữa cháy.

Kiến trúc

Đền Hỏa Thần được xây dựng từ năm Minh Mệnh thứ 19 (1838), vị trí ở ngoài Cửa Đông thành Hà Nội, lúc đầu chỉ làm bằng tranh nứa sơ sài. Năm Thiệu Trị thứ nhất (1841), đền được trùng tu với nguyên vật liệu bền vững, quy mô rộng rãi hơn. Năm 1848 lại xây thêm tòa phương đình và nhà tiền tế. Con phố có ngôi đền vì thế cũng gọi là phố Nhà Hỏa.

Ban thờ Mẫu trong đền Hỏa Thần. Ảnh ©2013 NCCong

Di tích còn lại cho đến ngày nay được bảo toàn chủ yếu ở phần trong, phần bên ngoài bị thu nhỏ và che khuất gần hết, chỉ mở một lối đi hẹp ra phố Hàng Điếu. Du khách vào thăm qua lối này trước tiên sẽ thấy một đài tưởng niệm liệt sĩ, bên tay trái mới là khu vực thờ Hỏa Thần.

So với các di tích khác trong khu vực phố cổ Hà Nội, đền Hoả Thần có quy mô khá lớn trên diện tích gần 500m². Đền xây theo kiểu chữ “Công”, phần chạm khắc được tập trung nhiều nhất ở phương đình. Các con rường được chạm nổi văn mây lá lật, mỗi đấu kê đều trang trí cánh sen, mỗi đầu dư đều thể hiện hình đầu rồng. Các bức ván trong giá chiêng chạm nổi đề tài chim phượng trong tư thế đang bay. Bốn bức tượng nghê dưới câu đầu được thể hiện giống nhau với hình thức cách điệu cao, rất gần gũi với các tượng nghê trên phương đình của đền Bạch Mã và đình Thanh Hà thuộc bên phường Hàng Buồm.

Tòa tiền tế đền Hỏa Thần. Ảnh ©2013 NCCong

Tiền tế là một nếp nhà ngang ba gian, xây gạch kiểu tường hồi bít đốc tai ngai, mái phủ tôn giả ngói mũi hài cổ. Đầu hai tường xây trụ biểu cao, đặt tượng nghê. Bộ khung đỡ mái bằng gỗ với bốn bộ vì làm đơn giản kiểu vì kèo quá giang. Các kết cấu gỗ trong bộ khung nhà được bào trơn, bào soi tạo ra sự nhẹ nhàng cho kiến trúc. Hai đầu tường hồi gắn hai tấm bia đá ghi lại việc xây dựng và trùng tu sửa chữa di tích. Trên cửa ra vào treo bức hoành phi “Hỏa Thần Từ”, được làm vào tháng Trọng Xuân năm Giáp Tý, đời vua Tự Đức (tức tháng 2 năm 1864).

Mặc dù đã qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo nhưng nhìn chung nơi đây vẫn còn giữ được đặc trưng của phong cách kiến trúc, mỹ thuật đời Nguyễn ở nửa cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20, có sự kế thừa của các thế kỷ trước.

Ban thờ Phật ở đền Hỏa Thần. Ảnh ©2013 NCCong

Di vật

Tư tưởng và giáo lý của nhà Phật đã được kết hợp hài hoá với tín ngưỡng dân gian bản địa trong tinh thần “hộ quốc—an dân”, do vậy cấu trúc xây dựng cũng như bài trí ban thờ kiểu “Tiền Phật, Hậu Thánh Thần” là cấu trúc phổ biến trong chùa cũng như đền, miếu ở miền Bắc nước ta. Cách bố trí thờ phụng trong đền Hỏa Thần như sau: gian trong cùng của toà hậu cung có ban thờ với tượng Thần Hỏa ở giữa hai pho tượng các thị giả Thiên Lý Nhãn (nhìn thấy khắp nơi) và Thuần Phong Nhĩ (nghe thấu mọi điều).

Tiếp theo, ở phía trong của toà phương đình là ban thờ Tam toà Thánh Mẫu và ngũ vị Tôn Ông…. Gian chính giữa của phương đình có Ban thờ Tam Thế, Phật A Di Đà, Phật Di Lặc, Quán Thế Âm Bồ Tát, Đại Thế Chí Bồ Tát.

Hai bên chính điện có đôi câu đối thể hiện tư tưởng của Phật giáo Việt Nam:
“Pháp hiện ngũ thông, hách trạc linh thanh đằng Bắc địa
Đạo thành tam muội, ân ba đức trạch phổ Nam Thiên”

Tạm dịch:
“Phật pháp thần thông, tắm tưới muôn nơi tràn đất Bắc
Đạo thành chính quả, ân đức sâu dầy khắp trời Nam”.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?