Trang nhà > Đình làng > Đình Mọc Giáp Nhất

Giap Nhat Community Hall

Đình Mọc Giáp Nhất

Maison communale de Giap Nhat

Đình Mọc Giáp Nhất có từ lâu đời. Thờ: Phùng Lương, tướng của Phùng Hưng. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1992). Địa chỉ: 213 phố Giáp Nhất, 2R48+G6 Nhân Chính, Thanh Xuân, Hanoi, Vietnam. Toạ độ: 21°0’25"N 105°48’54"E. Cách Hồ Gươm: 7km về phía tây-nam. Điểm dừng bus lân cận: 220 đường Láng (xe 16, 24, 27), 225 Giáp Nhất (104)

Cổng đình Mọc Giáp Nhất. Photo NCCong ©2017

Lược sử

Làng Giáp Nhất tức Lý Thôn, nằm ở phía nam sông Tô Lịch, gần Cầu Mọc. Thôn này vốn thuộc xã Nhân Mục, huyện Từ Liêm, nay thuộc phường Nhân Chính, quận Thanh Xuân. Trước 1945, làng chỉ có 397 khẩu, chia thành hai giáp Đông và Bắc. Đến lập cư sớm nhất là các họ Nguyễn Đình, Nguyễn Bá, Đỗ và Nguyễn Thái Bảo từ làng Chính Kinh chuyển sang, về sau có Nguyễn Tuấn đỗ Đình nguyên, Tiến sĩ khoa Quý Sửu đời Lê Kính Tông (1613), là vị đại khoa đầu tiên của vùng Mọc, sau làm đến Lại bộ Tả Thị lang, tước Hầu, đầu năm 1620 được cử đi sứ sang nhà Minh.

Năm 1010, khi Lý Thái Tổ dời đô ra Thăng Long, vùng đất phía nam sông Tô Lịch vẫn còn nhiều rừng nên gọi là Kẻ Mọc, tên chữ Mộc Cự, sau đổi là Nhân Mục. Rồi dân số tăng, phải chia đôi thành xã Nhân Mục Cựu (gồm: Thượng Đình, Hạ Đình) và xã Nhân Mục (gồm: Quan Nhân, Cự Lộc, Chính Kinh, Giáp Nhất). Cứ 5 năm một lần, từ ngày 10 đến 11 tháng 2 âm lịch, 4 làng Mọc kia và dân Phùng Khoang kết chạ lại lần lượt tổ chức lễ hội.

Đại đình Mọc Giáp Nhất. Photo NCCong ©2017

Cuối thế kỷ XIX, thực dân Pháp nắn đoạn đường Thiên lý cũ từ Hòa Bình, Hà Đông thẳng qua Ngã tư Sở, theo đường Tây Sơn rồi Hàng Bột để vào tòa thành Hà Nội. Cầu xưa xây kiểu ba vòm cuốn, vòm giữa cao để thuyền nhỏ đi qua được. Mặt cầu lát bằng đá xanh, đến thời kháng chiến chống Pháp thì bị du kích phá, về sau cầu được xây lại.

Đình Giáp Nhất thờ Phùng Lương, một vị tướng của Phùng Hưng. Cạnh đình là chợ Mọc và chùa Phúc Lâm Tự, nay cùng nằm trên một phố. Đình có từ lâu đời nhưng chỉ còn giữ được một tấm bia hậu khắc năm 1812 và một tấm bia khác khắc năm Tự Đức 13 (1859). Dân làng từng quyên góp dựng lại hậu cung vào năm 1952 và trùng tu hai tòa hậu cung, đại bái vào các năm 1986, 1990. Ngày 31-1-1992 cùng với chùa Phúc Lâm Tự, đình được xếp hạng Di tích lịch sử, nghệ thuật quốc gia.

Trong đình Mọc Giáp Nhất. Photo NCCong ©2017

Kiến trúc và di sản

Từ đường Giáp Nhất ta thấy một cổng tam quan với các trụ biểu khá to. Sau cổng là sân gạch lớn được hai cây muỗm cổ thụ che mát, hai bên có hai ao trồng hoa súng. Đại bái 5 gian và hậu cung 3 gian xây theo hình “chữ Nhị”, bậc đá dẫn khách từ sân bước lên rất cao.

Theo TS Bùi Xuân Đính, nơi đây từng hai lần phơi xác giặc Minh xâm lược. Lần thứ nhất, ngày 20-10-1426, nghĩa quân Lam Sơn do Lý Triện và Đỗ Bí chỉ huy mai phục dọc hai bên đường Thiên Lý và cầu Mọc. Khi quân Minh cầm đầu lọt vào trận địa, quân ta đổ ra đánh, các tướng giặc là Đào Sâm, Tiền Phụ, Triệu Trinh cùng nhiều lính bị hạ tại trận, số còn lại chạy về thành Đông Quan. Đoạn đường gần cầu Mọc thuộc làng Giáp Nhất được gọi là Đường Vỡ, ngụ ý chỉ nơi quân giặc vỡ trận.

Sân đình Mọc Giáp Nhất. Panorama NCCong ©2017

Nửa tháng sau (ngày 5-11-1426), Vương Thông được tăng viện binh liền phái 10 vạn quân đánh ra vùng Mọc, Ba La. Nghĩa quân Lam Sơn mai phục ở Sốm (Thanh Oai, nay thuộc thị xã Hà Đông) lại bất ngờ tấn công. Quân địch bị giết hơn 1000 tên. Các tướng Minh là Sơn Thọ, Mã Kỳ dẫn tàn quân tháo chạy về Đông Quan. Nghĩa quân đuổi theo đến cầu Nhân Mục, bắt sống 500 tên. Hiện nay, tại khu vực giáp gianh hai làng Giáp Nhất và Cự Lộc còn 7 gò đất, tương truyền là 7 gò đống chôn xác giặc, nên gọi là gò Đống Thây hay gò Kình Quán.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong