Menu
Mục lục

Trang nhà > Phố phường > Phường Lý Thái tổ > Phố Hàng Mắm

Brine Street

Phố Hàng Mắm

Rue de la Saumure

Thứ Bảy 6, Tháng Chín 2014

Phố Hàng Mắm dài 188m, đi từ phố Trần Quang Khải về phía tây qua hai ngã tư Hàng Muối—Hàng Tre và Hàng Mắm—Nguyễn Hữu Huân rồi kết thúc ở ngã ba Hàng Bạc—Hàng Bè, sát ngõ Phất Lộc. Nay thuộc: 2 phường Lý Thái Tổ, Hàng Bạc, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội. Cách Hồ Gươm: chừng 250m về hướng bắc. Điểm dừng bus lân cận: 3 Hàng Muối (xe 04, 08, 11, 14, 18, 23, 31, 34, 36, 86), 54 Nguyễn Hữu Huân (04, 08, 11, 14, 18, 23, 31, 36)

Đầu phố Hàng Mắm. Ảnh ©2014 NCCong

Lược sử

Nơi đây trước khi thực dân Pháp chiếm Hà Nội đã có hai con phố ngắn nối liền nhau, phân cách bởi cửa ô Mỹ Lộc và bức tường thành bằng đất (có lẽ nằm trên lòng đường phố Nguyễn Hữu Huân bây giờ). Bên trong cửa ô là phố Hàng Mắm (cũ) thuộc thôn Ưu Nghĩa, tổng Hữu Túc; bên ngoài là phố Hàng Trứng thuộc thôn Thanh Yên, tổng Tả Túc, sau đổi là tổng Phúc Lâm, huyện Thọ Xương cũ.

Hàng Mắm—Nguyễn Hữu Huân. Ảnh ©2015 NCCong

Đoạn phố ngoài cửa ô xưa kia gọi là Vạn Nước Mắm, sau mới gọi là phố Hàng Trứng vì ở chỗ này có nhiều cửa hàng buôn bán trứng hơn là buôn bán mắm. Trứng vịt do thuyền chở từ vùng Ninh Bình, Phát Diệm lên, đóng từng sọt lớn lót rơm. Danh sĩ Hà thành Phạm Đình Hổ (1768-1839) có viết trong sách “Vũ Trung Tuỳ Bút”: “Vạn Hàng Mắm” tức là bến sông, người làng sống dưới thuyền buôn mắm.

Ngã tư Hàng Tre—Hàng Mắm. Panorama ©2014 NCCong

Cuối thế kỷ 19 thực dân Pháp phá bỏ cửa ô Mỹ Lộc và bức tường thành cũ, sáp nhập hai phố làm một và nối thông với “Quai Guillemoto” mà dân ta hồi đó vẫn gọi là đường Bờ Sông do được xây dọc đê sông Hồng (phố Trần Quang Khải bây giờ). Chính quyền Hà Nội đặt tên phố là Rue de la Saumure, nghĩa là “Phố hàng ướp mặn”, có lẽ do không muốn nêu rõ hương vị quá đặc biệt của những thứ bày bán ở đây.

Phố Hàng Mắm năm 1904

Nhưng nhiều người Pháp khác không thể không chia sẻ ấn tượng của họ về thứ đặc sản này. Ngay từ năm 1884, bác sĩ Hocquard đã mô tả: “...Trong cửa hàng bán mắm, vịt ướp, cá khô treo trên trần nhà. Mùi nước mắm, mắm tôm nồng nặc”. Năm 1934 tức nửa thế kỷ muộn hơn, Bonifaci cũng viết: “Phố Hàng Mắm bốc mùi khó chịu, trong nhà bán tôm, cá khô...”.

Đình Ưu Nghĩa xưa (2A phố Nguyễn Hữu Huân bây giờ)

Theo nhà giáo Hoàng Đạo Thúy: sau Đại chiến thứ nhất (1914—1918), trên phố Hàng Mắm hãy còn nhiều cửa hàng bán mắm tôm đặc đựng trong chậu sành, gạt bằng xương sườn trâu; mắm tôm loãng đựng trong vại; nước mắm đựng trong những kiệu lớn cao bằng đầu người, chôn xuống đất, đậy nắp, vợi ra thùng gỗ bán dần; rồi cua rạm muối, v.v.. Bán buôn là chính, mỗi chuyến cất hàng năm bảy tạ do thương lái mang đi các tỉnh.

Ngã tư Hàng Mắm—Hàng Muối. Panorama ©2015 NCCong

Những năm 1930, phố có thêm cửa hàng buôn các đồ hải sản để nấu cỗ như vây cá mập, bóng cá dưa, bóng cá thủ, sá sùng, tôm, mực khô, v.v.. Hiệu buôn mắm nổi tiếng là của cụ Tú Dâu (số 28, nhà cổ, thềm cao), Cự Xương (số 6), Cự Hải (số 1) và Cự Tài (số 150 phố Bờ Sông), ba nhà sau là anh em trong một gia đình. Hàng Mắm còn có cửa hàng bán đồ đá; nhà Ba Ký (hiệu Lê Trung Ký) ở góc phố, số 24, là nhà bán đồ đá lâu đời và phát đạt nhất.

Hàng Mắm nay bán bia mộ. Ảnh ©2014 NCCong

Tên cũ phố Hàng Mắm được thị trưởng Hà Nội là bác sĩ Trần Văn Lai chính thức cho sử dụng lại từ năm 1945. Tuy nhiên sau đó ở trên phố này không còn thấy bán mắm mà mặt hàng chủ yếu lại gồm các thứ khác hẳn như: bia mộ, tiểu sành, quan quách, đủ loại bằng đá, đất nung, composite.

Đầu phố Hàng Mắm—Trần Quang Khải. Ảnh ©2015 NCCong

Phố Hàng Mắm gồm nhiều ngôi nhà nhỏ, mặc dù vụ cháy lớn đầu năm 1891 đã thiêu huỷ toàn bộ nhưng dân đã sửa chữa lại, chỉ một ít nhà làm mới. Trong thời kỳ chiến sự Pháp-Việt 1946—1947 phố cũng không bị thiệt hại mấy, thời chống Mỹ lại càng không. Cuối thế kỷ 20, chính sự thay đổi hầu như không phanh đã làm cho không thể giữ được hình ảnh phố cũ nữa.

Ngã tư Nguyễn Hữu Huân—Hàng Mắm. Panorama ©2014 NCCong

Cây cầu Chương Dương được xây đã nhanh chóng làm cho khu vực sát phía bắc phố Hàng Mắm trở thành một đầu mối giao thông quan trọng của Hà Nội. Nhân dịp Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long—Hà Nội, con đường Gốm Sứ dọc bờ đê cũ đã được khánh thành và vinh danh. Tuy nhiên chỉ hơn mười năm sau, thực tế đã cho thấy quá trình thi công công trình này không được giám sát tốt vì nhiều chỗ đã bị hỏng.

Hàng Mắm—Hàng Bè—Phất Lộc. Ảnh ©2014 NCCong

Dấu tích

Chí sĩ Lê Đại (1875—1951), tự Siêu Tùng, hiệu Từ Long, gốc làng Thịnh Hào, đã từng đỗ đầu xứ, tham gia Ban Tu thư trường Đông Kinh Nghĩa Thục, dịch tân thư và thơ văn yêu nước của Phan Bội Châu từ nước ngoài gửi về. Năm 1908, ông bị thực dân Pháp bắt đầy ra Côn Đảo sau vụ Hà Thành đầu độc. Năm 1925 ra tù, ông hành nghề báo rồi viết câu đối thuê, mở cửa hàng ở số 37 phố Hàng Mắm.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Phố Hàng Mắm chỉ dài 188m, trên phố hiện không có đình, đền cũ nhưng tại các phố ngay bên cạnh thì nhiều. Đầu thế kỷ 19, cửa ô Mỹ Lộc đổi tên là Ưu Nghĩa, có lính canh gác ban đêm, ngăn với thôn Thanh Yên ven sông Hồng; đến nay dấu vết đình và miếu thôn Thanh Yên vẫn còn tại số nhà 14A trong ngõ Nguyễn Hữu Huân. Ngoài ra có:


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?