Trang nhà > Đình làng > Đình Hà Hồi

Ha Hoi village hall

Đình Hà Hồi

Cổng đình Hà Hồi. Photo NCCong ©2019

Đình Hà Hồi có từ thế kỷ XVI. Thờ thành hoàng: Cao Sơn đại vương. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1985). Địa chỉ: thôn Hà Hồi, VV8F+4H Ha Hoi, Thường Tín, Hanoi, Vietnam. Tọa độ: 20°51’49"N 105°55’5"E. Cách Hồ Gươm: 22km về phía nam. Điểm dừng bus lân cận: Bến xe Thường Tín trên quốc lộ QL1A (xe 06a, 06c, 06d, 06e, 62, 101), hoặc Cột mốc H1/13 trên tỉnh lộ ĐT427 (xe 06b)

Từ trung tâm Hà Nội bạn có thể lên những xe bus xuôi về nam trên quốc lộ QL1A và xuống ở bến xe Thường Tín, rồi theo con đường chạy dọc nghĩa trang công giáo đi gần 1km về phía đông sẽ thấy ngọn đa cổ thụ của đình làng Hà Hồi. Hoặc bạn lên xe bus 06b tuyến Giáp Bát - Hồng Vân và xuống ở cột mốc H1/13 trên tỉnh lộ ĐT427 rồi đi gần 1km qua làng Khê Hồi thì cũng đến.

Đại đình Hà Hồi. Photo NCCong ©2019

Lược sử

Thôn Hạ Hồi (hay Hà Hồi) tên Nôm là làng Vồi, thời Nguyễn thuộc xã Hạ Hồi, đóng vai trò anh cả trong tổng Hạ Hồi, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông. Một số tài liệu ghi đình Vồi xây năm 1578, thờ Cao Sơn Đại Vương. Theo thần tích lưu tại đền Phương Quế (tức miếu Tổng, ngôi miếu chung của tổng Hà Hồi), Ngài tên là Cao Hiển, sinh vào thời Trần Thuận Tông (1388-1398), sang Tàu thi đỗ và làm quan nhà Minh[1].

Xã Hạ Hồi từng có cụ Lý Công Bật đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân khoa Quý Mùi năm Diên Thành thứ 6 (1583), cụ Từ Đạm đỗ Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân và cụ Từ Thiệp đỗ Phó bảng khoa Ất Mùi năm Thành Thái thứ 7 (1895). Xã đã đổi tên thành Hồng Phong năm 1948, rồi Hà Hồi năm 1976. Đầu thế kỷ XXI, diện tích xã là 3,84 km2; dân số 10.251 người có khoảng 1/4 theo đạo Thiên chúa, chợ Vồi thì to nhất huyện.

Sân đình Hà Hồi. Panorama NCCong ©2018

Hạ Hồi đã đi vào lịch sử sau khi giặc Thanh đóng đồn tại đây do tướng Trương Triều Long chỉ huy phải hàng Quang Trung. Ngay trận đầu tiên quân Tây Sơn đã ít đổ máu, mở đường cho trận Ngọc Hồi tiếp theo quyết định thắng lợi của chiến dịch thần tốc giải phóng Thăng Long dịp Tết Kỷ Dậu (1789).

Dân của 7 thôn [1] trong tổng Hạ Hồi cũ hàng năm vẫn tham gia lễ hội đình được tổ chức từ ngày 14 đến 16 tháng 3 âm lịch nhân sinh nhật thành hoàng, chính hội là 15 tháng Ba. Năm 1985, ngôi đình đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích Lịch sử - Văn hoá quốc gia.

Bên trong đình Hà Hồi. Photo NCCong ©2019

Kiến trúc và di sản

Những người già có thể tiếc nuối khi nhớ lại con đường làng Hà Hồi với gạch xây đều tăm tắp nay đã thay bằng bê tông để ô tô tải đi được. Bên tả đình là một giếng tròn rất to phủ đầy bèo ong, có tường bao và bậc gạch để xuống lấy nước; phía trước đình là sân làng; phía sau có sân cỏ và hồ nước nhỏ. Đó là những nơi diễn các trò dân gian như cờ bỏi, múa rồng và "con đĩ đánh bồng" v.v. trong dịp hội làng.

Đình hiện nay hầu như vẫn giữ nguyên vẹn kiến trúc ổn định bởi đợt đại trùng tu vào thời Nguyễn với mặt bằng xây dựng có hình "nội Công, ngoại Quốc". Nghi môn gồm 5 cổng, ngắm từ sân làng thấy thật đẹp và hoành tráng. Khách vào đình bằng các cổng phụ rồi đi men bờ ao hoặc bằng cổng chính và đi thẳng qua chiếc cầu đá ba nhịp đến sân tiền tế. Sân này cùng ao đình và nghi môn uốn hơi cong giống như hình một cái nỏ với mũi tên hướng về phía đông-nam.

Chạm khắc trong đình Hà Hồi. Photo NCCong ©2019

Đình có hai nếp nhà song song, tường hồi bít đốc. Nhà trong xây kiểu chữ Đinh, nhà ngoài cao hơn, có cổ diềm lấy ánh sáng, 3 gian giữa lắp cửa bức bàn và 4 gian bên có chấn song con tiện. Thềm đình gồm bốn bậc với đôi rồng đá trên hoa văn mây nước. Hai đầu thềm có cặp chó đá đứng nhe nanh nhìn nhau từ xa, được tạc đủ lỗ mũi, lông xoắn hình mây, cổ dề đeo lục lạc. Các mảng gỗ được chạm khắc tỉ mỉ tinh xảo.

Di tích lân cận

Bản đồ trực tuyến

Chú thích

[1] Nhưng trên ngũ môn quan của đình Hà Hồi lại có câu đối ghi:
大顺前扶襄翼敏集大勲奉化岑崗著跡當初?傳此地
弘定後至景興稔彰靈應昇龍廟貌明禋?終古及群方
Đại Thuận tiền phù Tương Dực mẫn tập đại huân Phụng Hóa sầm cương trứ tích đương sơ truyền thử địa
Hoằng Định hậu chí Cảnh Hưng nhẫm chương linh ứng Thăng Long miếu mạo minh yên chung cổ cập quần phương.

Nghĩa là:
Năm Đại Thuận trước đã phò Tương Dực lập công to, núi đồi Phụng Hóa nổi tích truyền tại nơi đấy
Đời Hoằng Định sau lại giúp Cảnh Hưng tỏ linh ứng, đền miếu Thăng Long tế lễ cùng với mọi phương.

Và còn có câu đối nữa:
德大安民同心千古盛
雄朝護國德化萬年恩
Đức đại an dân đồng tâm thiên cổ thịnh
Hùng triều hộ quốc đức hóa vạn niên ân.

Nghĩa là:
Đức lớn làm dân đồng lòng ngàn xưa cường thịnh
Triều Hùng giúp nước cảm đức vạn năm biết ơn.


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong


[1Bạch Liên, Phương Quế, Khê Hồi, Phú Cốc, Hà Hồi, Hoà Lương, Đức Trạch.