Phuong Quan Community Hall

Đình Phương Quan

Maison communale de Phuong Quan

village hallHoài Đức districtLê dynastyĐáy river

Đình Phương Quan có trước thế kỷ XVII. Xếp hạng: Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia (2000). Địa chỉ: thôn Phương Quan, xã Vân Côn, huyện Hoài Đức, TP Hà Nội. Toạ độ: 20°58’57"N 105°41’02"E. Cách Hồ Gươm: 24km về phía tây. Bus lân cận: Đầu làng Phương Quan trên đường DT72 (xe 77), Cầu sông Đáy trên đại lộ Thăng Long (71, 87, 88, 89, 107)

Đình Phương Quan. Photo NCCong ©2019

Lược sử

Xã Vân Côn thuộc huyện Hoài Đức, TP Hà Nội; xưa kia đường xá đi lại khó khăn, nay có đại lộ Thăng Long chạy xuyên qua. Xã gồm có 8 thôn, cư dân chủ yếu làm nông nghiệp và nghề thủ công. Trong xã có thôn Phương Quan nổi tiếng với ngôi đình được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia tại Quyết định số 06 QĐ/BVHTT ngày 13-4-2000 của Bộ Văn hóa và Thông tin.

Theo các chuyên gia thì đình Phương Quan được dựng từ thời Lê Trung hưng và trùng tu nhiều lần, chủ yếu vào thời Nguyễn. Căn cứ trên các hiện vật và tài liệu tìm thấy, ta biết tòa đại bái có quy mô to lớn từ thế kỷ XVII. Khá lâu sau đình được đại trùng tu và xây thêm hậu cung. Trong lần sửa tiếp theo, dân làng lại làm thêm 2 dãy nhà tả, hữu mạc.

Đại đình Phương Quan. Photo NCCong ©2019

Kiến trúc

Đình Phương Quan nằm trên một khu đất rộng ở ven làng. Mặt đình quay về hướng nam, nhìn qua cổng và ao đình hình vuông ra đường tỉnh lộ DT72. Sân trước có 2 cổ thụ cao lớn. Tam quan đình xây kiểu nghi môn với 4 trụ biểu và 2 cổng phụ. Hai bên sân trước có 2 dãy tả hữu mạc rộng 5 gian, tường hồi bít đốc.

Sân đình khá rộng dẫn khách tới 3 bậc thềm đá của toà đại bái 3 gian, 2 dĩ. Bốn mái đình lợp ngói mũi hài, tạo hình cánh hoa, đầu đao cong có hình lân, rồng được làm từ đất nung mang niên đại đầu thế kỷ XVIII. Bờ nóc bờ dải xây kiểu chữ I với các hàng gạch trổ hoa chanh, hoa thị. Hai đầu bờ nóc gắn hình con kìm, giữa các bờ dải có những con lân bằng đất nung đắp vữa. Tòa đại bái kết nối với hậu cung thành hình chuôi vồ. Các bộ vì làm theo kiểu kèo kẻ giá chiêng đặt trên quá giang. Trước đây mặt trước để trống, cuối thế kỷ XX mới xây tường bằng các panô.

Chạm gỗ tại đình Phương Quan. Photo Hoai Nam

Các bộ vì có kết cấu thượng giá chiêng rường nách hạ kẻ trên 6 hàng chân cột. Một câu đầu lớn khấc 2 đầu ngoằm nối hai đầu cột cái qua các đấu kê đầu cột hình vuông thót đáy theo kiểu thức chồng đè. Giá chiêng được tạo bởi hai trụ trốn được đặt trên đầu câu. Con rường nối hai đầu trụ trốn đỡ rường bụng lợn, đỡ thượng lương qua một đấu kê vát hình thuyền. Từ thân trụ đôi rường cụt ăn mộng vươn ra đỡ các hoành mái thượng. Giữa các rường đặt các đấu dày hình vuông thót đáy. Từ thân cột cái chu vi 150cm có một xà nách ăn mộng vươn ra đầu cột quân. Phía trên xà nách là các rường nách lớn đặt khít nhau tạo mặt bằng mê cốn cho trang trí bằng chạm khắc. Một kẻ dài ăn mộng từ đầu cột quân qua đầu cột hiên vươn ra đỡ tàu mái. Trên kẻ là dong đệm để đỡ các hoành.

Đỡ phần trên mái hồi là hệ thống chồng rường đặt trên thanh xà ngang to, dầy. Xà có đầu ăn sâu chân mộng vào cột cái, hia đặt trên đầu cột quân phía gian hồi. Phần mái dưới là hệ thống kẻ giống với phần kẻ của các bộ vì chính. Bốn góc mái đều có một kẻ xó dài chạy suốt từ thượng lương qua đầu trụ trốn và trụ cái tới cột góc. Đầu trên các kẻ góc chạm tạo hình đầu chim phượng. Liên kết các bộ khung vì là các xà đại thượng hạ và hệ thống dầm sàn gỗ.

Đình Phương Quan. Panorama NCCong ©2019

Hiện nay hệ thống sàn gỗ còn đầy đủ nguyên vẹn, kiểu lòng thuyền. Gian giữa không có sàn, nền lát gạch, là nơi bố trí đồ thờ và tế lễ. Hai bên đình có sàn gỗ cho người ngồi. Phía trước gian giữa là 2 cánh cửa gỗ lớn, kiểu thượng song hạ bản, có bánh xe lăn. Các gian bên phía trước là lan can con tiện và cửa bức bàn. Các phía còn lại của đại bái trước đây là hệ thống cửa bức bàn và bán bưng đố lụa cùng lan can con tiện. Qua thời gian hệ thống cửa, đố này bị hư hỏng nên được thay bằng tường xây kín. Phần dưới gầm sàn để trống. Chạy qua hàng cột hiên xây tường vây, có các ô cửa tạo hình chữ thập thông thoáng nên đình. Các tảng kê chân cột làm từ đá xanh dưới vuông, trên tròn cao kiểu dành ấm.

Hậu cung có nền cao hơn nền đại bái 40cm. Phía sau xây tường vây kín tạo nên một kho cất chứa đồ đạc ở gần cung cấm. Bộ mái gồm hai tầng chồng diêm, cổ diêm được bưng kín bằng ván đố lụa. Các bộ vì làm theo 4 hàng chân: thượng chồng rường hạ kẻ, trên xà đỡ. Ở bộ vì thứ nhất là hệ thống các cửa bức bàn ngăn cách với đại bái. Một gian, một dĩ bên trong là cung cấm, đặt khám chứa long ngai bài vị và các đồ tế tự.

Chạm gỗ tại đình Phương Quan. Photo Hoai Nam

Di sản

Các mảng chạm khắc tập trung trên bộ khung toà đại bái và dù được tạo tác dần dần trong mấy thế kỷ nhưng rất hài hòa. Những trang trí trên các cốn. rường, thân kẻ, đầu dĩ ở các gian bên có niên đại sớm nhất. Chúng được làm bằng cách chạm nổi sâu và chạm lộng nhiều lớp của thời Lê Trung hưng với các đao mác mập thẳng dài.

Các tác phẩm muộn hơn chủ yếu nằm trên hai bộ vì chính ở gian giữa, mang đậm phong cách điêu khắc nghệ thuật thế kỷ XIX. Đó là các bức cốn chồng rường theo đề tài “Tứ linh chuyển bát” hay “Phong cảnh lâu đài sơn thủy”; là các đầu dư hình rồng trán dô, mũi hếch, miệng rộng, đôi chân trước vững chãi. Hậu cung đơn giản hơn, thường bào trơn, bào soi chỉ mộc mạc.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?