Đền-đình Lương Sử

templeĐinh dynastyKim Ngưu riverĐống Đa district

Đền Phạm Thái uý xây năm 1035, sau thành đình làng Lương Sử. Thờ: Thái uý Phạm Cự Lượng, thần núi Cao Sơn, Mẫu Liễu Hạnh. Xếp hạng: Di tích thành phố (2017). Vị trí: số 47 ngõ Lương Sử A, 2RGP+7F Văn Chương, Đống Đa, Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 2km (hướng 8h). Trạm bus lân cận: cổng Văn Miếu (xe 38), đầu các phố Tôn Đức Thắng (02, 23, 25, 41, 49), Cát Linh (23, 25, 49)

Cổng đền-đình Lương Sử

Lược sử

Theo thần phả còn lưu trong đền-đình Lương Sử, đức thành hoàng làng là Hồng Thánh Đại Vương Phạm Cự Lượng sinh ngày 20 tháng 10 năm Giáp Thìn (tức ngày 8 tháng 12 năm 944), tại thôn Trà Hương, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương [1]. Ngài vốn là một trong những danh tướng tham gia dẹp "loạn 12 sứ quân", giúp Đinh Bộ Lĩnh trở thành hoàng đế. Ngài được phong chức Phòng Ngự sử tiên phong Tướng quân giữ cửa biển Đại Ác (Nam Định) rồi làm Tâm phúc Tướng quân coi việc thị vệ.

Sách Đại Việt Sử ký toàn thư và Việt Điện U Linh cho biết Phạm Cự Lượng 范巨量 còn gọi Phạm Cự Lạng 范巨倆 (944–986). Sau khi Đinh Tiên Hoàng cùng Đinh Liễn bị ám sát, ngài dẫn các tướng vào tâu thái hậu nhiếp chính Dương Vân Nga đưa Thập đạo tướng quân Lê Hoàn lên ngôi vua và mở ra nhà Tiền Lê. Ngài được phong đến chức Thái úy làm quan đầu triều vì có công rất lớn trong các cuộc phá Tống năm Tân Tỵ (981), bình Chiêm năm Nhâm Ngọ (982) và làm đường giao thông thuỷ nội địa đầu tiên của Việt Nam tại Thanh Hóa năm Quý Mùi (983) v.v..

Năm Đinh Sửu niên hiệu Thông Thụy (1035), quan bộ Lễ soạn giúp vua Lý Thái Tông (1028–1054) ban sắc phong Phạm Cự Lượng làm "Hoằng Thánh Đại Vương" với chức “Đô Hộ Phủ Ngục Trung Minh Chủ” trông coi việc xử án. cho lập đền thờ tại thôn Ngự Sử ở phía nam hoàng thành Thăng Long.

Sân đền Lương Sử. Photo NCCong ©2019

Đến thời Nguyễn, thôn Ngự Sử sáp nhập với Lương Tỷ thành thôn Lương Sử. Ngôi đền Ngự Sử trở thành đền-đình Lương Sử và thờ thêm Cao Sơn Đại Vương cùng Liễu Hạnh Thánh Mẫu của Lương Tỷ. Danh hiệu của Phạm thái úy đổi thành Hồng Thánh Đại Vương là do triều đ̀inh kiêng huý.

Từ năm 1997 dân làng Lương Sử đã dần dần đòi lại được một phần đất và trùng tu khôi phục di tích này sau một thời gian dài bị lấn chiếm. Ngày 7-6-2017, đền-đình Lương Sử đã được UBND thành phố Hà Nội công nhận là Di tích lịch sử cấp thành phố theo Quyết định số 3469/QĐ-UBND.

Kiến trúc

Đền-đình Lương Sử trải qua gần nghìn năm với bao lần trùng tu, tôn tạo đã thay đổi hẳn diện mạo. Diện tích bị thu hẹp rất nhiều, giếng nước và khu vườn cổ thụ đã thành những nhà dân xây tầng vây quanh di tích. Dáng vẻ bên ngoài hiện nay nhìn chung mang đậm nét của nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn. Cổng tam quan gồm 3 cửa vòm cuốn đắp đại tự ở trên và 4 trụ biểu cũng đều đắp câu đối chữ Hán.

Toà tiền tế có thềm đá và hàng hiên với cột đỡ, cửa gỗ bức bàn chia làm 3 gian rộng nhìn về hướng đông-bắc qua một sân gạch khá dài và nghi môn. Tường bao hai bên sân gạch được xây cao và mỗi bên mở ra ngõ một cửa ngách 2 tầng 8 mái lợp ngói giả. Toà đại đình xây tường hồi bít đốc và kết nối với hậu cung theo hình chữ "Đinh" truyền thống. Các mái đều lợp ngói ta, trên bờ nóc có đắp lưỡng long triều nguyệt.

Di sản

Trong hậu cung của đền-đình Lương Sử hiện còn lưu giữ được thần phả và nhiều đạo sắc phong của các triều đại phong kiến xưa kia. Hàng năm, dân Lương Sử vẫn tổ chức các kỳ hội họp và lễ tế theo âm lịch: 20 tháng Giêng ̣(Tế Xuân), 20 tháng 7 (Tế Thu) và 12 tháng 9 (lễ giỗ).

Ngoài Lương Sử, dân nước ta còn lập nhiều đền thờ Thái úy Phạm Cự Lượng ở Đồng Cổ (Thiệu Yên – Thanh Hóa, nơi ngài cho đào sông làm đường), Hưng Nguyên – Nghệ An, Phú Bình – Thái Nguyên (nơi ngài phụ trách việc khai thác gỗ về xây dựng thành Hoa Lư và chuẩn bị cho trận đánh Tống ở Bạch Đằng), Ninh Bình và vùng biển Nam Định (nơi ngài được vua ban 7 thực ấp).

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

[1Nay là thôn Thụy Trà, xã Nam Trung, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?