Menu
Xem lẹ

Trang nhà > Đền miếu > Đền Gióng (Phù Đổng)

Phu Dong Temple

Đền Gióng (Phù Đổng)

Temple de Phu Dong

Thứ Hai 19, Tháng Tám 2019

Đền Phù Đổng có từ thời Lý. Thờ: Đức Thánh Gióng. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1975). Địa chỉ: xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, TP Hà Nội. Toạ độ: 21°03’18"N 105°57’39"E. Cách Hồ Gươm: hơn 20km về hướng đông. Điểm dừng bus lân cận: Phù Đổng (xe 10b, tuyến Lương Yên – Dốc Lã – Trung Mầu)

Bản đồ trực tuyến

Lược sử

Đền Phù Đổng thờ Đức Thánh Gióng tức Phù Đổng Thiên Vương, toạ lạc ở quê hương Ngài là thôn Phù Đổng, thuộc xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, ngoại thành Hà Nội. Thôn Phù Đổng có tên Nôm là làng Gióng, cho nên ngôi đền này còn gọi là đền Gióng và lễ hội tôn vinh Thánh Gióng cũng được gọi là hội Gióng.

Đền Phù Đổng còn gọi là đền Thượng, tương truyền được dựng trên nền nhà cũ của Thánh Gióng ở bên trong đê sông Đuống. Ngôi đền Hạ tức đền Mẫu thờ bà mẹ của Thánh Gióng thì nằm ở ngoài đê, gần nơi được cho là có dấu chân khổng lồ mà bà đã ướm thử rồi sinh ra cậu Gióng. Mới ba tuổi cậu đã vụt lớn để cưỡi ngựa sắt và vung gậy sắt đánh tan giặc xâm lược phương Bắc.

Sau khi rời Hoa Lư thiên đô về Thăng Long, đức vua Lý Thái Tổ liền cho dựng đền này trên một mảnh đất rộng ngay sát cạnh chùa Kiến Sơ, nơi Ngài đã từng đến học Phật thuở còn nhỏ. Sau đó, ngôi đền đã được trùng tu nhiều lần, phần lớn những công trình mà chúng ta nhìn thấy hiện nay mang nhiều dáng vẻ của nghệ thuật kiến trúc thời Lê và Nguyễn.

Ngày 21-02-1975, cụm di tích đền Thượng, đền Hạ, miếu Ban, Giá Ngự, mộ Trần Đô Thống và chùa Kiến Sơ đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Sân trước đền Thượng. Panorama ©2013 NCCong

Kiến trúc

Tam quan nội của đền Thượng xây bằng gạch vào cuối thế kỷ 19, cao ba tầng, hai bên mở thêm hai cửa nhỏ thành ngũ môn quan. Trên bậc thềm có hai con rồng đá được tạc từ đời vua Lê Dụ Tông (1705). Tam quan nhìn qua sân trước ra hồ nước ở dưới chân đê, còn gọi là ao rối, nơi diễn ra các trò múa rối nước trong dịp lễ hội. Giữa hồ có toà thủy đình xây hai tầng tám mái, bên trong có nhiều bức chạm gỗ các cảnh sinh hoạt thời xưa.

Du khách từ đường đê xuống theo các bậc gạch dưới bóng cây đa cổ thụ, đi qua tam quan ngoại là cổng chung với chùa Kiến Sơ để vào sân trước đền. Sau cổng sẽ thấy một sân hẹp, ở giữa là toà phương đình hai tầng tám mái được xây dựng từ thời Lý, dưới chân có hai con sư tử đá.

Liền sát phương đình là toà bái đường rất rộng, nơi thực hiện các nghi lễ. Tiếp đến toà thiêu hương bày đồ nghi trượng, ở giữa là chính điện nối vào hậu cung rộng 12 gian. Đền chính được xây vào thời Lê trung hưng, tất cả các mái đều lợp ngói ta dày nặng, đè trên bộ vì kèo và các cây cột lim to.

Bên phải của khu đền chính còn các nhà việc, dành cho những người đến dự lễ hội, chia ra các ban tế của các xã xung quanh. Tiếp đó là tượng con ngựa của Thánh Gióng, được đúc bằng đồng trong thập niên 2010. Trong đền còn giữ được một tấm bia đá rất cổ, dựng năm 1660. Phía bên phải khu vườn sau đền có một giếng nước trong, gọi là giếng Ngọc, bên trái là chùa Kiến Sơ.

Khu bên phải đền Thượng. Panorama ©2013 NCCong

Di sản

Trước cổng đền Thượng có đôi câu đối chữ Hán:
Thiết mã khóa vân cung, tuấn nhạc, liên quan thiên cổ ngưỡng
Thạch long kiều thủy các, sùng từ uy vọng ức niên khâm

(Ngựa sắt vượt cung mây, núi cao rạng rỡ ánh thiêng, ngàn năm nhìn ngắm
Rồng đá chầu gác nước, đền lớn nguy nga vẻ đẹp, muôn thuở tôn sùng).

Trên bậc thềm của hậu cung có những viên gạch chạm rồng, được cho là có từ đời Lý. Tượng Thánh Gióng cao hơn 2m, được tạc từ thời Nguyễn, đặt trong chính điện, ngồi giữa hai dãy tượng gồm 6 viên quan văn, võ hầu cận, 2 phỗng quỳ và 4 viên cận vệ. Trong cung cấm còn lưu giữ 21 đạo sắc phong của các triều nhà Lê, Tây Sơn và Nguyễn, cổ nhất là năm 1634 niên hiệu Đức Long thứ 5 đời vua Lê Thần Tông.

Hiện vật đáng quý ở đây là đồi rồng đá cách điệu làm bậc thềm và đôi sư tử đá đều được tạc vào thời Lê trung hưng. Bộ ngai thờ khá đẹp cũng thuộc thời Lê. Đôi chóe sứ cổ, tương truyền do ái phi của chúa Trịnh Sâm là Đặng Thị Huệ người làng Phù Đổng cung tiến cuối thế kỷ 18. Ngoài ra còn có các câu đối của những danh sĩ như anh em Nguyễn Du:
Thiên giáng thánh nhân bình Bắc địch
Địa lưu thần tích trấn Nam bang

(Trời sinh bậc thánh trừ giặc Bắc
Đất giữ oai thần trấn cõi Nam)
và của Cao Bá Quát:
Phá địch đản hiềm tam tuế vãn
Đằng vân do hận cửu thiên đê

(Ba tuổi diệt thù vẫn hiềm rằng đã muộn
Chín tầng vượt mây chỉ hận là chưa cao)

Lễ hội đền Gióng diễn ra từ ngày 7 đến ngày 9 tháng 4 âm lịch hàng năm (chính hội là ngày 9/4). Trước ngày chính hội có các trò dân gian như vật, chọi gà, đánh cờ và hát Ải Lao, một làn điệu rất cổ ban đầu hát bằng tiếng Lào, sau bằng tiếng Việt, kể lại sự tích Thánh Gióng. Hội Gióng với quy mô to lớn được tổ chức 5 năm một lần và gọi là hội chính, các năm còn lại gọi là hội lệ.

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?