Menu
Mục lục

Trang nhà > Phố phường > Phường Hàng Buồm > Phố Chợ Gạo

Rice Market street

Phố Chợ Gạo

Rue de Marché du Riz

Thứ Ba 9, Tháng Chín 2014

Phố Chợ Gạo gồm hai nhánh song song dài 75m cùng đi từ đường Trần Nhật Duật (chỗ gần chân cầu Chương Dương) đến phố Đào Duy Từ. Nhánh trên nối với đầu phố Nguyễn Văn Siêu, nhánh dưới giáp đầu phố Đông Thái. Nay thuộc: phường Hàng Buồm, quận Hoàn Kiếm, TP Hà Nội‎. Cách Hồ Gươm: chừng 500m về phía đông-bắc. Điểm dừng bus lân cận: 80 Trần Nhật Duật và 373 Hồng Hà (xe 03, 10b, 11, 14, 18, 24, 34, 55a)

Đông Thái—Chợ Gạo. Ảnh ©2013 NCCong

Lược sử

Ngày nay Chợ Gạo vẫn là một con phố độc đáo của Hà thành vì có hai nhánh song song cùng đi từ đường Trần Nhật Duật đến phố Đào Duy Từ: nhánh trên nối với đầu phố Nguyễn Văn Siêu, nhánh dưới giáp đầu phố Đông Thái. Đất ở đây thuộc về phường Hàng Buồm, cái tên gợi nhớ tới bến sông thủa nào.

Cho đến thời vua Tự Đức (1847—1883), dòng sông Tô Lịch vẫn chảy qua mạn bắc thành Hà Nội về hướng đông và nối với sông Hồng. Cửa sông này từ xưa đã tụ tập các nhà hàng buôn bán gạo ở ven hai bờ. Bến thuyền nằm ở địa phận của giáp Giang Nguyên, thuộc thôn Hương Nghĩa, tổng Tả Túc (sau đổi là tổng Phúc Lâm) huyện Thọ Xương cũ. Di tích đình làng Hương Nghĩa nay vẫn còn.

Ngã tư Nguyễn Văn Siêu—Chợ Gạo. Panorama ©2014 NCCong

Dần dần do sông Hồng chuyển dòng về phía Gia Lâm và bồi đắp bên bờ phía tây nên cửa sông Tô Lịch bị lấp cạn. Bản đồ thành phố Hà Nội vẽ năm 1890 còn cho thấy đoạn sông Tô Lịch này, trước khi nó bị thực dân Pháp cho san phẳng hoàn toàn và xây dựng những con phố mới.

Đoạn đầu khúc sông lấp trở thành một bãi đất trống rộng hình chữ nhật được người Pháp gọi là Place du Commerce ("Quảng trường Thương mại"). Nơi đó dần dần tập trung những người buôn bán ngũ cốc do thuyền các nơi chở đến đậu ở ngoài bến sông Hồng.

"Chợ Phố Gạo". Bưu ảnh đầu TK20

Không xa Place du Commerce, viên toàn quyền Đông Dương Paul Doumer còn cho thi công từ năm 1898 đến 1902 một chiếc cầu sắt bắc qua sông Hồng. Nó mang tên ông ta (tức "Pont Doumer", dân Việt gọi là "cầu Long Biên"), dài thứ 5 thế giới vào đầu thế kỷ 20 và nay vẫn đứng đó như chứng tích lịch sử của công cuộc đầu tư "Khai thác thuộc địa" (Exploitation coloniale).

Cũng nhanh chóng mọc lên tại Place du Commerce một cái chợ chuyên doanh gạo thóc, có tên Pháp “Marché de la rue du Riz” (tức “Chợ phố Gạo”) mà dân ta thì lại gọi thẳng là "Phố Chợ Gạo". Phố chỉ được thị trưởng Trần Văn Lai cho chính thức hóa tên tiếng Việt vào năm 1945, sau khi Nhật đảo chính Pháp.

Ngã ba Đào Duy Từ—Chợ Gạo (nhánh dưới). Panorama ©2014 NCCong

Vùng xung quanh sông lấp vốn có nhiều hộ dân Hoa kiều làm các nghề như cân đong và xay xát gạo, xuất cảng gạo, nên Chợ Gạo nhanh chóng trở thành nơi sầm uất. Cầu chợ khá rộng, không có tường, mái lợp tôn để mọi người tránh mưa nắng. Một hàng cây phượng vĩ tạo bóng mát được trồng ở phía đông trên hè đường Bờ Sông (tức “Quai du Commerce”, sau đổi “Quai Clémenceau”, nay là đường Trần Nhật Duật), mùa hè hoa nở đỏ ối để lại bao kỷ niệm học trò của ngôi trường tiểu học ở đầu phố.

“Quai du Commerce” — bến Chợ Gạo đầu TK20

Xưa kia nơi đây có nhiều phu khuân vác gạo và hàng hoá khác cho các cửa hiệu bên phố Hàng Buồm và Đào Duy Từ; họ trú ngụ ở ngoài bãi sông hoặc các làng ngoại ô, một số khác là phu người Hoa thì sống trong ngõ Sầm Công (nay là ngõ Đào Duy Từ), Rue Lataste (phố Hàng Giầy), Rue Galet (phố Lương Ngọc Quyến), còn những người đàn bà khỏe tay thường làm nghề hàng xáo (xay xát gạo).

Ngã ba Chợ Gạo—Trần Nhật Duật. Panorama ©2011 NCCong

Phố Chợ Gạo tuy ít nhà cửa nhưng là một địa điểm giao thương tấp nập, cuối phố lại thông với khu vực trung tâm buôn bán từ lâu đời, cho nên có đông người tìm đến, dựa vào đó mà sinh sống. Đầu dãy phố phía bắc, tức nhánh trên của phố Chợ Gạo, nay có trường tiểu học Trần Nhật Duật, xưa gọi là trường Ke ("Quai", tiếng Pháp nghĩa là "bờ sông"), tường rào dài đến giữa phố; tiếp đến một loạt mấy ngôi nhà nhỏ của những hộ buôn bán gạo.

Trường TH Trần Nhật Duật. Ảnh ©2013 NCCong

Dãy phố phía nam, tức nhánh dưới của phố Chợ Gạo, vốn là một kho lớn chứa gạo, mặt chính quay ra phố Đào Duy Từ, nơi sau này tụ tập nhiều cửa hàng buôn bán gạo và bột mì, còn quanh đó thì nay lại có ngân hàng và các quán bia hơi, thịt chó, club giải trí. Gần đây chè chanh bắt đầu lan sang phố Chợ Gạo, vốn nổi tiếng với món chè đắng. Thật ra đó chỉ là thạch đen bỏ vào cốc nước cốt dừa pha thêm sữa đặc, nhưng chính vị đăng đắng lạ miệng đã dễ dàng cuốn hút giới trẻ.

Trong đình Hương Nghĩa. Panorama ©2011 NCCong

Đình Hương Nghĩa

Phố Chợ Gạo hiện nay không lưu giữ được dấu vết gì của bến sông Tô và chợ gạo cũ. Nhưng tại cuối nhánh trên, gần ngã tư Đào Duy Từ - Nguyễn Văn Siêu vẫn còn đình Hương Nghĩa (cổng đình ở số 13b phố Đào Duy Từ), bên trong thờ Cao Tứ (em Cao Lỗ, tướng của An Dương Vương Thục Phán), sau lại xây thêm điện thờ các Mẫu.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?