Trung Tu village

Làng Trung Tự

Village de Trung Tu

Kim Ngưu riverĐống Đa districtLê dynastyvillage

Làng Trung Tự xưa thuộc phường Đông Tác, huyện Thọ Xương. Đình, chùa làng là 2 di tích quốc gia có từ thời Lê. Cổng chùa: 2R7P+69 Phương Liên, Đống Đa, Hà Nội, Việt Nam. Toạ độ: 21°00’42"N 105°50’14"E. Cách Hồ Gươm: 4km về phía tây-nam. Điểm dừng bus lân cận: 242 Xã Đàn (xe 25, 28), 101A2 TT Trung Tự (21a, 21b, 26, 35a, 44, 51)

Cổng đình Trung Tự. Ảnh NCCong ©2019

Địa lý

Trên bản đồ thời thuộc Pháp, làng Trung Tự phía đông giáp làng Kim Liên, phía tây giáp làng Nam Đồng và Khương Thượng, phía nam giáp làng Phương Liệt, phía bắc giáp làng Trung Phụng. Đất thổ cư của làng gồm hai phần nằm cách nhau gần 1km, dân sở tại thường gọi thôn Trung Tự là “làng trên” và trại Cam Đường là “xóm trại”. Đến nay trong quá trình đô thị hoá, phần “làng trên” thuộc về hai phường Phương Liên và Trung Tự, còn phần “xóm trại” thuộc về phường Kim Liên.

Trong nửa cuối thế kỷ XX, tại cánh đồng ở giữa những ngôi làng nói trên đã mọc lên các dãy chung cư của 4 khu tập thể Kim Liên, Nam Đồng, Trung Tự và Khương Thượng, đều thuộc quận Đống Đa, TP Hà Nội. Giai đoạn xây dựng ban đầu đã diễn ra trong thời kỳ Không quân Mỹ ném bom miền Bắc, không may đã xảy ra việc một số mồ mả cũ bị thất lạc hài cốt hoặc nhầm lẫn bia mộ khi di dời về hai nghĩa trang Thanh Tước và Bất Bạt.

Trong đình Trung Tự. Ảnh NCCong ©2019

Lược sử

Vào thế kỷ XV, nhiều người dân của thôn Đông Tác [1] đã đi cùng quan quân nhà Lê từ xứ Thanh lên kinh đô Thăng Long lập nghiệp, mang theo tên làng cũ. Đầu thế kỷ XIX, tiến sĩ Nguyễn Văn Lý người làng Đông Tác Hà Nội từng làm Án sát tỉnh Phú Yên mấy năm. Có lẽ vì thế mà tên Đông Tác được đặt cho một làng có bến cá (nay thuộc Phường 6, thành phố Tuy Hoà, thủ phủ tỉnh Phú Yên), và cạnh đó về sau mọc lên phi cảng Đông Tác (toạ độ 13°03′ N, 109°20′ E), trước 1975 từng xếp hạng thứ hai miền Trung, chỉ sau sân bay Chu Lai.

Đông Tác cũng là tên một thôn chài khác (toạ độ 20°41’ N, 106°42’ E), nay thuộc xã Đại Hợp, huyện Kiến Thụy. Thôn này nằm ở phía tây-nam thị xã Đồ Sơn, ngay phía bên trái cửa sông Văn Úc. Phía bắc thôn lại có sân bay quốc tế Cát Bi, cách trung tâm thành phố Hải Phòng khoảng 5km. Lại nói thêm rằng Kiến Thụy xưa kia từng là Dương Kinh của nhà Mạc (thế kỷ XVI), và bên kia sông là cảng Đò Mè, được nhiều bản đồ hàng hải đương thời của Phương Tây ghi tên như cảng Domea của Đàng Ngoài (thế kỷ XVII—XVIII).

Trong chùa Trung Tự. Ảnh NCCong ©2014

Một trong các phường của Kinh đô thời Lê là phường Đông Tác nằm ở ven bờ hồ Khang Thủy, từng có cảnh đẹp và diện tích lớn chỉ sau hồ Tây. Nhân dân phường này sống rải rác ở các xóm nhỏ trải dài từ Cửa Nam xuống tận phía nam con đê La Thành, nơi hiện là khu chung cư cạnh các phố Đông Tác, Đặng Văn Ngữ, và Phạm Ngọc Thạch. Năm 1831 triều đình Minh Mạng bỏ phường Đông Tác, lập tổng Tả Nghiêm, thuộc huyện Thọ Xương, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội. Nhưng trải qua bao đổi thay, cả hai tên Đông Tác và Trung Tự ngày nay vẫn còn tồn tại.

Di tích lịch sử - văn hoá

Giếng đình Trung Tự. Ảnh NCCong ©2019

Danh nhân

Từ xưa dân nơi đây có truyền thống hiếu học và nhiều người đỗ đạt, trong đó có thể điểm tên mấy vị là hậu duệ các đời của gia tộc Nguyễn Đông Tác:

  • Nguyễn Hy Quang (1634-1692), đời thứ 7: đỗ Giải nguyên khoa Đinh Dậu 1657 và khoa Sĩ Vọng năm 1670, tác giả "Quân thần luận"... và sư gia của Tấn Quang Vương Trịnh Bính. Sau được thờ làm phúc thần trong đình Trung Tự.
  • Nguyễn Trù (1668—1738), đời thứ 8: đỗ Hoàng giáp khoa Đinh Sửu 1697. Từng làm Đốc trấn Cao Bằng và Tế tửu Quốc tử giám, chú thích, hiệu đính và cho in "Sách học đề cương", “Truyền kỳ lục”, "Quần hiền phú tập", soạn và dựng bia "Đông Tác phường Trung Tự thôn địa giới kiệt"...
  • Nguyễn Văn Lý (1795—1868), đời thứ 11: đỗ tiến sĩ khoa Nhâm Thìn (1832). Từng làm Đốc học Bắc Ninh, Hưng Yên, Án sát Phú Yên, mở trường Chí Đình đào tạo nhiều danh sĩ Hà Nội, tham gia lập Văn hội Thọ Xương và đền Ngọc Sơn, để lại nhiều tác phẩm văn thơ, bi ký...
  • Nguyễn Hữu Cầu (1879—1946), đời thứ 13: đỗ cử nhân khoa Bính Ngọ (1906), một trong các chí sĩ Đông Kinh nghĩa thục bị thực dân Pháp đày đi Côn Đảo.
  • Cư sĩ Thiều Chửu (1902—1954), đời thứ 14: tên thật là Nguyễn Hữu Kha. Lập Nhà in Đuốc Tuệ, tác giả “Hán Việt tự điển” và rất nhiều sách báo Phật giáo.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

[1Năm 1947, xã Đông Thọ, huyện Đông Sơn, Thanh Hóa được thành lập trên cơ sở các làng cổ Thọ Hạc, Quán Dò, Đông Tác. Nay vẫn còn tên đường Đông Tác, phường Đông Thọ, thuộc thành phố Thanh Hoá.

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?