Khoan Te pagoda

Chùa Cự Đà (Khoan Tế)

Cự Đà Tự

pagodaGia Lâm districtLê dynastyHồng (Red) river

Chùa làng Khoan Tế có từ thế kỷ XVII. Tên chữ: Cự Đà Tự. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1996). Vị trí: XWJJ+X2 xã Đa Tốn, H. Gia Lâm, TP. Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 15km (hướng 4h). Trạm bus lân cận: Đd CS Đa Tốn trên DT378 (xe 47a, 47b)

Tam quan chùa Khoan Tế. Photo NCCong ©2020

Lược sử

Làng Khoan Tế có tên gốc là Quán Hồng, rồi đổi thành thôn Khoan Hồng, năm Mậu Thân (1848), vì kiêng tên húy vua Tự Đức là Hồng Nhậm mà phải đổi tiếp thành Khoan Tế. Làng hiện nay thuộc xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, TP. Hà Nội. Đa Tốn là vùng đất cổ còn lưu lại nhiều dấu tích của văn hóa thời đầu Công nguyên như thạp đồng, vũ khí, tiền cổ và các dụng cụ khác bằng đồng. Xã Đa Tốn có 5 thôn, bao gồm: Khoan Tế, Thuận Tốn, Đào Xuyên, Lê Xá và Ngọc Động. Xã có tổng diện tích tự nhiên 716ha, trong đó có 443ha đất canh tác với trên 12 nghìn nhân khẩu và hơn 3000 hộ dân.

Xã nằm gần sông Hồng, vết tích của những lần thay đổi dòng chảy sông Hồng là con Đầm Dài - một cái đầm về sau bị chia thành các hồ nhỏ ở trước mặt các đình, chùa của hai làng Thuận Tốn và Khoan Tế. Theo truyền thuyết Kim Ngưu, chú trâu vàng nghe tiếng mẹ gọi liền chạy từ huyện Văn Giang (tỉnh Hưng Yên) về phía Hồ Tây; dọc đường đi đã dẫm lún một phần cánh đồng Đa Tốn thành con Đầm Dài. Lại có thuyết nói đầm này là khúc cạn của con sông Đài Bi thời cổ, vốn là một nhánh lượn vòng của sông Nghĩa Trụ trước khi đổ vào sông Hồng. Đài Bi từ năm 1961 đã được cải tạo mở rộng thành một nhánh kênh của công trình thủy nông Bắc Hưng Hải.

Chùa làng Khoan Tế có tên chữ Cự Đà Tự. Căn cứ vào nội dung của tấm bia đá ghi việc trùng tu chùa với niên hiệu Đức Long thứ 6 dưới đời vua Lê Thần Tông thì chùa phải được xây dựng từ trước năm 1634. Năm 1996, Bộ Văn hoá - Thông tin đã xếp hạng chùa Cự Đà là Di tích kiến trúc - nghệ thuật quốc gia. Năm 2008-2009, UBND TP Hà Nội đã đầu tư cho tu bổ lại chùa nhân dịp Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long - Hà Nội.

Cổng phụ chùa Khoan Tế. Photo NCCong ©2020

Kiến trúc

Chùa Cự Đà có diện tích lớn tổng cộng khoảng 6.000m2, toạ lạc trên thế đất khá cao ráo, phía trước là hồ nước dài, bên hữu có đình Khoan Tế chỉ cách một con ngõ. Kiến trúc từ ngoài vào trong gồm các hạng mục: tam quan, tam bảo, hai dãy tả hữu mạc, nhà thờ Mẫu và nhà Tổ. Cổng tam quan được xây dựng theo kiểu 2 tầng 4 mái, trổ 3 cửa, lát bậc đá, hai bên là hai trụ biểu được đắp nổi các đề tài long, li, quy, phượng.

Từ tam quan du khách đi qua một sân gạch rộng dẫn đến chùa chính. Tam bảo quay mặt về hướng tây, nhìn qua sân trước và tam quan ra hồ nước. Chùa được cấu trúc theo kiểu truyền thống hình “chữ Đinh”. Tiền đường 5 gian 2 dĩ, thượng điện 4 gian. Giữa nóc tiền đường có đắp 3 chữ Hán “Cự Đà Tự” và phía trước hai bức tường hồi là hai trụ biểu được trang trí các đề tài tùng, lộc, mai, chim, thú. Vườn tháp nằm ở bên tả.

Hiện nay chùa đang được trùng tu trên nền cũ sau vụ hoả hoạn lớn ngày 10-1-2020 đã thiêu rụi toàn bộ tam bảo, bao gồm các toà tiền đường, thiêu hương và thượng điện. Rất may mắn là tam quan cùng hai dãy tả hữu mạc, nhà thờ Mẫu và nhà Tổ vẫn còn nguyên vẹn.

Hậu đường và vườn tháp chùa Khoan Tế. Photo NCCong ©2020

Di sản

Ngay sau tam quan có hai tấm bia đá được dựng năm 1634 và năm 1922, nội dung đều ghi việc trùng tu sửa chữa chùa xưa kia. Bên trong khuôn viên của chùa Cự Đà có một ngôi đền nhỏ thờ thành hoàng làng là Phúc Thần Phùng Kha đại vương tức Đức Thánh Em - một vị thủy thần đóng vai trò tâm linh quan trọng với cư dân trồng lúa nước. Ngoài ra trong đền còn có một bộ bát bửu và những hiện vật rất quý như 7 đạo sắc phong của các triều đại từ Lê trung hưng đến Tây Sơn và nhà Nguyễn.

Chùa có hệ thống tượng Phật giáo theo hệ phái Bắc tông. Tại tiền đường đặt tượng Thánh Tăng, Đức Ông và tại thiêu hương có hai hàng tượng Thập điện Diêm vương. Trên cùng trong thượng điện có ba pho tượng Tam thế, tiếp đến là Phật A Di Đà, hai bên có Bồ tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí. Tiếp theo là Quan Âm nghìn mắt nghìn tay ở giữa tượng Bồ tát Văn Thù và Phổ Hiền, hàng cuối cùng là toà Cửu Long, bên phải có tượng Quán Thế Âm toạ sơn, bên trái là tượng Cung phi Trịnh Thị Ngọc Am, người có công đức trùng tu chùa ở thế kỉ XVII.

Di tích lân cận

Bản đồ trực tuyến

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?