Huyện Thanh Oai

Thanh Oai district

Địa bàn huyện Thanh Oai liền kề với quận Hà Đông và huyện Thanh Trì ở phía Bắc. Phía Đông tiếp giáp huyện Thường Tín. Phía Tây giáp huyện Chương Mỹ. Phía Nam giáp với huyện Ứng Hòa và huyện Phú Xuyên. Đi qua địa phận huyện có đường quốc lộ QL21B, sông Đáy ở phía Tây và sông Nhuệ ở phía Đông.

Rìu giáo đồng Đông Sơn và trống đồng kiểu Đại La. Nguồn: nguoithanhoai.vn

Năm 1968, các nhà khoa học đã khai quật di chỉ ở xã Hữu Hòa, phát hiện được 72 hiện vật đá và một con dao găm bằng đồng, thuộc văn hóa Đông Sơn. Trên đất Bình Đà (xã Bình Minh), Ước Lễ (xã Tân Ước) tìm thấy trống đồng cổ, ở Vân Nội (xã Phú Lương) cũng phát hiện trống đồng và ở xã Thanh Mai tìm thấy được quả chuông cổ. Những di chỉ trên đã minh chứng rằng vùng đất Thanh Oai sớm là nơi quần cư của cộng đồng người Việt cổ ở vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Năm 1207 dưới đời vua Lý Cao Tông, địa danh Thanh Oai đã hình thành. Đến triều đại nhà Trần, đất Thanh Oai nằm trong lộ Đại La Thành gồm các huyện: Thanh Oai, Sơn Minh, Ứng Thiên, Đại Đường, Thượng Phúc, Phù Lưu, thuộc châu Quốc Oai. Khi giặc Minh xâm lược nước ta, chúng chia Đại Việt làm 15 quận, trong đó Giao Châu phân làm 5 châu: Từ Liêm, Uy Man; Lỗi Nham, Phúc An, Tam Đới và 13 huyện, trong đó có huyện Thanh Oai. Sách “Đại Nam nhất thống chi” có ghi: Thời thuộc Minh huyện này thuộc châu Uy Man, lộ phủ Giao Châu. Sau khi đánh đuổi quân Minh, khôi phục nền độc lập, Lê Lợi chia đất nước thành 5 đạo, đất Thanh Oai thuộc về Tây đạo.

Năm Bính Tuất niên hiệu Quang Thuận thứ 7 (1466), vua Lê Thánh Tông phân nước Đại Việt làm 12 thừa tuyên, vùng đất Thanh Oai thuộc Sơn Nam thừa tuyên. Đến năm Quang Thuận thứ 10 (1469), vua Lê đã phân định lại để thống nhất các phủ, huyện vào các thừa tuyên. Huyện Thanh Oai quản lãnh 12 tổng, 93 xã – thôn – trang và cùng với 3 huyện: Sơn Minh, Chương Đức và Hoài An nằm trong phủ Ứng Thiên của Sơn Nam thừa tuyên. Dưới đời Lê Cảnh Hưng, Sơn Nam thừa tuyên được phân lại làm hai lộ: Sơn Nam Thượng và Sơn Nam Hạ. Huyện Thanh Oai, phủ Ứng Thiên thuộc Sơn Nam Thượng. Đến triều đại Tây Sơn (1778-1801) lộ đổi thành trấn.

Đến thời nhà Nguyễn, năm Gia Long thứ nhất (1802), cả nước chia lại địa giới hành chính. Bắc Thành tổng trấn gồm 11 trấn. Huyện Thanh Oai thuộc phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng. Theo sách “Các trấn tổng xã danh bị lãm” được viết ở triều Gia Long (khoảng từ năm 1810 – 1819) thì huyện Thanh Oai gồm 12 tổng, 94 xã – thôn – trang – phường. 12 tổng có tên gọi là: Thượng Thanh Oai, Tả Thanh Oai, Thắng Lãm, Đồng Dương, Bảo Đà, Bối Khê, Đại Định, Động Cứu, Nga My, Thì Trung, Tuyền Cam, Ước Lễ.

Trong số 12 tổng đó, địa giới của 2 tổng Thượng Thanh Oai và Tả Thanh Oai ở tận cùng phía Bắc và Đông Bắc rất gần Thăng Long. Địa giới của tổng Thượng Thanh Oai lúc đó có 9 xã – thôn gồm: Yên Phúc, Cầu Đơ, Cầu Trì (tức Hà Trì) thuộc xã Thượng Thanh Oai; Yên Xá, Xa La, Mậu Lương thuộc xã Trung Thanh Oai; Đa Sỹ, Triều Khúc, và trang Văn Quán. Địa giới của tổng Tả Thanh Oai gồm 4 xã: Tả Thanh Oai, Hữu Thanh Oai, Phú Diễn, Khúc Thủy và 3 thôn thuộc xã Hạ Thanh Oai là Cự Đà, Đại Hành, Nguyễn Thượng.

Bản đồ hành chính Hà Nội

Sách Đại Nam nhất thống chí, tập 3 trang 169 ghi rõ: “Huyện Thanh Oai ở cách phủ Ứng Hòa 17 dặm về phía Đông Bắc; Đông Tây cách nhau cách nhau 11 dặm; Nam Bắc cách nhau 33 dặm, phía Đông đến địa giới hai huyện Thượng Phúc và Thanh Trì, phủ Thường Tín 7 dặm, phía Tây đến địa giới huyện Chương Đức 4 dặm, phía Nam đến địa giới huyện Sơn Minh 20 dặm, phía Bắc đến địa giới huyện Từ Liêm 13 dặm”.

Huyện lỵ đầu tiên của Thanh Oai được đặt ở địa phận Thượng Thanh và Ninh Dương. Thành phủ xây dựng khá quy mô theo hình vuông, rộng chừng 6 mẫu Bắc Bộ. Thành lũy đắp bằng đất khá kiên cố và vững chắc, cao từ 3-4 mét, bề rộng chừng 7 mét, chu vi dài chừng 570 mét. Bên ngoài thành có hào sâu rộng, trên mặt thành có lũy tre đậu kín. Bốn góc thành có đồn canh. Thành phủ có một cửa ra vào về phía Nam đi thẳng ra đường QL21B. Nội thành có hai tòa công đường ở trung tâm, đền Bách Linh ở góc Tây Nam dùng để tế lễ và là nơi ban bố các chiếu chỉ sắc phong về các địa phương. Thành còn có trại lính và hai trại giam.

Đến năm Gia Long thứ 17 (1818) triều Nguyễn, huyện lỵ Thanh Oai được dời về đóng tại xã Bảo Đà (Bình Đà). Sau này UBND huyện Thanh Oai lại chuyển đến thị trấn Kim Bài như bây giờ.

BTV: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?