Ha Noi Panorama

Chu du cùng Nguyễn Chí Công

Trang nhà > Đình làng > Đình Xuân Canh

Xuan Canh village hall

Đình Xuân Canh

Maison communale de Xuân Canh

Thứ Tư 4, Tháng Mười Một 2020, bởi Cong_Chi_Nguyen

Đình Xuân Canh có từ trước năm 1743. Thờ: thần núi Cao Sơn. Lễ hội: ngày 8 tháng Ba âl. Xếp hạng: Di tích quốc gia (2000). Vị trí: 3RMX+G5, thôn Xuân Canh, xã Xuân Canh, h. Đông Anh, TP Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 14km (hướng 12h). Trạm bus lân cận: UBND xã Đông Hội (xe 65), Km 6+650 QL3 (15, 17, 43, 46, 59)

Ao đình Xuân Canh. Photo NCCong ©2016

Địa lý

Xã Xuân Canh năm 2004 có diện tích đất tự nhiên 6,12 km2, dân số 10.063 người, mật độ 1.644 người/km2. Phía bắc giáp xã Cổ Loa, phía nam giáp sông Đuống, phía đông giáp xã Cổ Loa và xã Đông Hội, phía tây và tây nam giáp sông Đuống và phường Ngọc Thụy, quận Long Biên. Xuân Canh nằm ở ngã ba nơi sông Đuống đưa nước từ sông Hồng chảy qua các xã Hoa Lâm (nay là Mai Lâm, huyện Đông Anh), Yên Thường về Cổ Bi (cùng thuộc huyện Gia Lâm) và chảy tiếp về phía đông nam. Đất Xuân Canh màu mỡ chuyên trồng màu, xưa kia trồng dâu cung cấp lá cho các làng nuôi tằm ở 2 huyện Từ Liêm, Đan Phượng. Lại có con đường cái quan từ bờ Bắc sông Hồng đi lên Thái Nguyên (nay là quốc lộ QL3), tạo cho làng thế thông thương cả hai mặt thủy bộ.

Cổng đình Xuân Canh. Photo NCCong ©2016

Đầu thời Nguyễn, Xuân Canh là một xã thuộc huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (năm 1831 đổi thành tỉnh Bắc Ninh). Năm 1876 huyện Đông Anh được thành lập, trên cơ sở điều chỉnh các xã, tổng của huyện Đông Ngàn và huyện Yên Lãng (phủ Tam Đái, trấn Sơn Tây), 7 xã của tổng Xuân Canh được tách ra để lập tổng Uy Nỗ, tổng Xuân Canh chỉ còn lại 4 xã (Xuân Canh, Xuân Trạch, Lực Canh và Mạch Tràng). Từ năm 1901 huyện Đông Anh thuộc tỉnh Phù Lỗ (năm 1904 đổi thành tỉnh Phúc Yên). Trong kháng chiến chống Pháp, Xuân Canh nhập với các làng Lực Canh, Xuân Trạch, Vạn Lộc thành xã Vạn Thắng thuộc huyện Đông Anh, tỉnh Phúc Yên (năm 1950 hợp nhất với tỉnh Vĩnh Yên thành Vĩnh Phúc). Tháng 5-1961 xã Vạn Thắng cùng các xã khác của huyện Đông Anh được cắt chuyển từ tỉnh Vĩnh Phúc về TP Hà Nội. Năm 1965, xã Vạn Thắng đổi tên thành Xuân Canh.

Lược sử

Trước 1945, làng có chưa đến 1000 người, chia thành 4 thôn với 4 đình riêng. Thôn Văn Bình thờ Triệu Đà. Thôn Thượng Lão thờ thần núi Cao Sơn. Thôn Xuân Đình thờ ngài Cửa Ngọ (không rõ lai lịch). Thôn Vân Hoạch thờ ngài Hoàng Lãng Khanh, hiệu Văn Lương, người Đường Lâm, sau làm Chỉ huy sứ, Tả tướng quân của vua Hùng Tuấn Vương. Năm 1481 Xuân Canh có ông Nguyễn Minh Thông đỗ Tiến sĩ khoa Tân Sửu đời vua Lê Thánh Tông, làm quan đến Thừa chính sứ. Năm 1733 lại có ông Trương Nguyễn Điều (1685-?) đỗ khoa Sĩ vọng rồi mới đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Quý Sửu đời vua Lê Thuần Tông, làm đến Đề hình Giám sát Ngự sử; sau gia đình rời đến thôn Hàn Lạc (nay thuộc xã Phú Thị, huyện Gia Lâm). Thời Nguyễn, làng có ba người đỗ Cử nhân là Vũ Huy Lân (năm 1864), Nguyễn Huy Điền (1870) và Nguyễn Chính (1886).

Sân đình Xuân Canh. Photo NCCong ©2016

Đình Xuân Canh còn gọi là đình Thượng Lão, hiện thuộc thôn Xuân Canh, xã Xuân Canh, huyện Đông Anh, TP Hà Nội. Đình thờ Cao Sơn đại vương, hiệu Văn Trường, có công đánh giặc giúp dân, mở lớp dạy chữ cho con em địa phương. Cao Sơn và Quý Minh đại vương cùng anh họ là thần núi Tản Viên làm thành Tản Viên tam thánh, ba nhân vật quan trọng trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Phối thờ còn có Linh Lang đại vương. Di tích được xây dựng từ lâu đời, nhưng trải qua những bước thăng trầm của lịch sử hiện nay không có tư liệu chính xác nào về năm khởi dựng ngôi đình. Trong những đạo sắc phong còn lưu giữ được có bản ghi niên đại sớm là Cảnh Hưng 4 (Quý Hợi, 1743), những hiện vật khác mang phong cách thế kỷ XVIII, do đó có thể nhận định di tích được ra đời từ trước năm 1743.

Chính quyền Pháp rồi đến Nhật đã từng cho quân đến đóng tại đây trong một pháo đài, có nhiệm vụ bảo vệ Hà Nội cùng với pháo đài Láng. Sau tháng 8-1945, Quân đội Nhân dân Việt Nam tiếp nhận pháo đài này và đêm 19-12-1946 đã cùng với pháo đài Làng bắn những quả đạn đầu tiên vào quân Pháp, mở màn cuộc kháng chiến toàn quốc.

Kiến trúc

Các hạng mục cấu thành nên đình Xuân Canh gồm có: tam quan, sân đình, hai dãy tả, hữu mạc và đại đình. Tam quan xây theo kiểu nghi môn với 4 trụ biểu trang trí hoa văn, thân ghi câu đối, hai bên cửa chính có mảng tường đắp tượng hộ pháp cầm binh khí. Đình nhìn về phía nam qua sân và tam quan. Hai dãy nhà tả, hữu mạc có kiến trúc đơn giản kiểu tường hồi bít đốc gồm 3 gian 2 dĩ, kết cấu theo lối chồng rường, bào trơn, kẻ soi.

Trong đình Xuân Canh. Photo NCCong ©2016

Toà đại đình được khởi công tôn tạo vào ngày 15-12-2017, với diện tích 270m2, gồm 3 gian, 2 chái và 2 dĩ, 4 góc uốn đao tạo mái trước hình lòng thuyền. Bộ khung kết cấu gồm 6 bộ vì gỗ lim, mỗi bộ vì gồm 6 hàng chân. Trong đại đình, gian giữa là nơi tế lễ, các gian bên được tôn nền cao làm nơi hội họp việc làng. Bộ vì làm theo kiểu “thượng giá chiêng, hạ kẻ chuyền”. Mỗi bộ vì kèo có kết cấu mặt bằng theo lối 6 hàng chân. Cấu trúc của các vì kèo là những bộ phận trụ chống chủ yếu, nối bằng những xà dọc phía dưới và những đường hoành phía trên, để tạo thành một khung cột vững chắc đỡ toàn bộ lực đè của mái nhà.

Kinh phí đầu tư cho công trình tu bổ tôn tạo giai đoạn 1 gồm hơn 16 tỷ đồng, đều bằng nguồn ngân sách nhà nước. Sau 12 tháng thi công, toàn bộ các hạng mục công trình đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Sáng 12-4-2019 (tức ngày 8 tháng Ba năm Kỷ Hợi), dân làng đã tổ chức Lễ hội truyền thống năm 2019 và Khánh thành đình Xuân Canh.

Di sản

Trang trí kiến trúc và điêu khắc tại đình được thể hiện phong phú về đề tài, đa dạng về nội dung và hầu hết đều mang phong cách nghệ thuật từ thế kỷ XVII đến XIX. Tất cả di vật được tạo tác thuộc nhiều chủng loại với nhiều chất liệu khác nhau. Có một số cổ vật hiếm quý tiêu biểu như: các sắc phong ghi niên đại Cảnh Hưng 4 (năm 1743), Tự Đức 10 (năm 1857) và 33 (năm 1880), Khải Định 3 (năm 1917); 02 pho tượng phỗng đá từ thế kỷ XVIII; 01 khám thờ từ thế kỷ XIX. Ngoài ra còn nhiều đồ tế tự khác như lọ hoa, đèn cầy, bát hương, v.v.. Ngày 13-4-2000 đình Xuân Canh đã được Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử - kiến trúc - nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?