862 Ngoc Gia community hall, Ngo Si Lien temple

Đình Ngọc Giả, đề̀n Ngô Sĩ Liên

huyện Chương Mỹthời Lê trung hưngsông Đáy

Đình Ngọc Giả có từ lâu đời. Bên dưới là đề̀n thờ sử gia Ngô Sĩ Liên. Vị trí: WMCX+PCJ, xã Ngọc Hoà, H. Chương Mỹ, TP Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 22km (hướng 8h). Toạ độ: 20°55’18"N 105°41’55"E. Trạm bus lân cận: UBND Huyện Chương Mỹ DT419 (xe 102, 114), Cửa Hàng ĐTDĐ Mobifone Nam Cường QL6 (xe 37, 57, 72)

Giới thiệu

Thôn Ngọc Giả ngày nay thuộc xã Ngọc Hoà, huyện Chương Mỹ, TP Hà Nội. Xã Ngọc Hòa có tổng diện tích đất tự nhiên 5,87 km², dân số năm 2022 là 9.259 người, mật độ dân số đạt 1.577 người/km², mã hành chính là 10042. Đình Ngọc Giả có từ lâu đời, toạ lạc trên một gò đất cao, cổ thụ che mát quanh năm, bên dưới chân gò là đền thờ sử gia Ngô Sĩ Liên và nhà bia. Trước mặt đình và đề̀n là cây cầu bắc qua một hồ nước nhỏ sang cổng nghi môn mở ra đường làng và nhìn về phía tây; cách BĐX Bờ Hồ khoảng 22km về phía tây nam theo quốc lộ QL6.

Đường vào đề̀n Ngô Sĩ Liên và đình Ngọc Giả

Ngô Sĩ Liên vốn người làng Chúc Lý, huyện Chương Đức [1]. Theo một số tài liệu, ông tham gia khởi nghĩa Lam Sơn khá sớm, cùng với Nguyễn Nhữ Soạn (em cùng cha khác mẹ với Nguyễn Trãi) giữ chức vụ thư ký trong nghĩa quân, nhiều lần được Lê Lợi cử đi giao thiệp với quân Minh trong những thời kỳ đôi bên tạm hòa hoãn để củng cố lực lượng.

Hiện nay vẫn chưa ai biết thật đích xác về năm sinh và năm mất của Ngô Sĩ Liên nhưng theo Đại Việt lịch triều đăng khoa lục thì ông thọ tới 98 tuổi, đỗ đồng tiến sĩ khoa Nhâm Tuất, niên hiệu Đại Bảo thứ 3 đời Lê Thái Tông (1442). Sau khi thi đỗ, ông đã từng giữ các chức: Đô ngự sử dưới triều Lê Nhân Tông, Lễ bộ Hữu thị lang, Triều liệt đại phu kiêm Quốc Tử Giám Tư nghiệp, kiêm Sử quan tu soạn dưới triều Lê Thánh Tông.

Sân đề̀n Ngô Sĩ Liên

Đóng góp to lớn mà Ngô Sĩ Liên để lại cho đời sau là bộ Đại Việt sử ký toàn thư do ông biên soạn theo lệnh nhà vua và hoàn thành vào năm Kỷ Hợi, niên hiệu Hồng Đức thứ 10 đời Lê Thánh Tông (1479). Sách gồm 15 quyển, chia thành 2 phần: Phần một (ngoại kỷ), gồm 5 quyển, chép từ thời Hồng Bàng đến hết thời Bắc thuộc (năm 938). Phần hai (bản kỷ) gồm 10 quyển, chép từ thời Ngô Quyền dựng nước (năm 938) đến khi vua Lê Thái Tổ lên ngôi (năm 1428).

Bộ Đại Việt sử ký toàn thư hiện đang lưu hành, tuy do Ngô Sĩ Liên đặt tên và khởi thảo nhưng đã được các sử thần các đời khác như: Vũ Quỳnh, Lê Tung, Phạm Công Trứ, Lê Hy... hiệu chỉnh bổ sung thêm. Ông viết thêm 1 quyển thuộc Ngoại kỷ, viết Tam triều bản kỷ, sau này được đưa vào phần Bản kỷ toàn thư và Bản kỷ thực lục; viết bài tựa cho Ngoại kỷ và biểu dâng sách ĐVSKTT, viết phần Phàm lệ của ĐVSKTT và 166 lời bình luận.

Bia đề̀n Ngô Sĩ Liên

Di tích lân cận

Trong đề̀n Ngô Sĩ Liên
Chú thích
[1] Theo Khâm Định Việt Sử Thông Giám Cương Mục CHÍNH BIÊN QUYỂN 19 thì là làng Chúc Sơn. Ngày nay gắn với tên tuổi Ngô Sĩ Liên là làng Ngọc Giả, địa danh chưa hề có vào thời ông sống. Mãi sau 1 nhóm dân Chúc Lý lên khai phá núi Chúc, dần dà cùng dân tứ xứ đến ở rồi mới lập ra làng Ngọc Giả. Làng Chúc Lý bây giờ trở thành một làng lớn với số dân đông đúc nhưng không hiểu sao tên tuổi Ngô Sĩ Liên lại rất mờ nhạt trong tâm thức của người dân nơi này. Hội làng truyền thống làng Chúc Lý tổ chức vào ngày 10-6 âm lịch hàng năm, tuy nhiên mọi nghi thức tế lễ Ngô Sĩ Liên ngày nay đều tiến hành bên làng Ngọc Giả, phóng sự phim ảnh về ông cũng chỉ tiến hành ở Ngọc Giả.

862 Ngoc Gia community hall, Ngo Si Lien temple ©NCCong 2022