Ha Noi Panorama

Chu du cùng Nguyễn Chí Công

Trang nhà > Đình làng > Đình Thái Bình

Thai Binh Community Hall

Đình Thái Bình

Maison communale de Thái Bình

Thứ Ba 23, Tháng Sáu 2015, bởi Cong_Chi_Nguyen

Đình Thái Bình có từ thời Lê. Thờ: Lý Chiêu Hoàng, Trần Cảnh, Trần Thủ Độ, và Đào Kỳ, Phương Dung. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1992). Vị trí: 3VMM+FW, thôn Thái Bình, xã Mai Lâm, H. Đông Anh, TP Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 10km (hướng 1h). Trạm bus lân cận: Nhà máy đúc Mai Lâm (xe 15, 17, 43, 59)

Sân đình Thái Bình. Photo NCCong ©2015

Lược sử

Thôn Thái Bình xưa thuộc trang Cối Giang, còn gọi là làng Cói, từ năm 1961 thuộc xã Mai Lâm, huyện Đông Anh, Hà Nội. Tương truyền mẹ của Lý Công Uẩn là bà Phạm Thị Ngà, quê ở Thái Đường. Lý Công Uẩn lên ngôi đã cho dựng nhà Thái Đường và vườn thượng uyển Lâm Hoa Viên ở đây. Đến cuối thế kỷ XIX, triều Nguyễn kiêng húy mẹ vua Thiệu Trị nên đổi Hoa Lâm thành Danh Lâm; kiêng húy anh vua là Ưng Đường nên đổi Thái Đường thành Thái Bình.

Đại đình Thái Bình. Photo NCCong ©2015

Các thôn thuộc xã Mai Lâm đều có di tích và truyền thuyết liên quan đến nhà Lý [1]. Cùng với đền Yên Thành (phố Phan Huy Ích, quận Ba Đình, Hà Nội) và nhiều đình đền khác của Bắc Bộ, đình Thái Bình thờ Lý Chiêu Hoàng 李 昭 皇 (1218—1278, sinh tháng 9, mất tháng 3 âm lịch). Bà tên thật là Lý Phật Kim, con gái út của Lý Huệ Tông và em của Thuận Thiên công chúa Lý Ngọc Oanh. Lên ngôi từ lúc 8 tuổi do Trần Thủ Độ bày mưu ép vua Huệ Tông bỏ đi tu; mấy tháng sau bị gả cho Trần Cảnh cũng 8 tuổi.

Ngay sau đó giang san họ Lý về tay nhà Trần khi Phật Kim phải nhường ngôi cho chồng và trở thành Chiêu Thánh hoàng hậu 昭 聖 皇 后. Chưa hết khổ, sau 12 năm chung sống với Trần Thái Tông 陳 太 宗 (1218—1278) mà không có con, Bà còn bị truất ngôi hoàng hậu khi mới 19 tuổi. Năm 40 tuổi Bà bị gả cho tướng Lê Phụ Trần như một phần thưởng! May mà đoạn kết lại có hậu và đem cho đôi vợ chồng già này hai người con: trai tài giỏi, gái xinh đẹp. Theo nhiều tài liệu thì cuối đời Bà cũng bỏ đi tu như cha; Bà từ giã cõi trần tại Bắc Ninh ở tuổi 60 với mái tóc vẫn đen và nét mặt giữ nguyên vẻ hồng hào, phúc hậu.

Cung cấm đình Thái Bình. Photo NCCong ©2015

Các triều đại phong kiến tiếp theo đã ban những đạo sắc phong tước hiệu cao quý cho Lý Chiêu Hoàng. Tại đình Thái Bình, Bà được thờ cùng Trần Cảnh và Trần Thủ Độ như thành hoàng làng, bên cạnh vợ chồng Đào Kỳ và Phương Dung là hai vị tướng của Hai Bà Trưng. Ngày 31-01-1992 đình Thái Bình và chùa Diên Phúc Tự đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật quốc gia. Ngay sau đó, dân làng đã tổ chức quyên góp và cho di chuyển cả hai công trình từ ven bờ sông Đuống vào vị trí bên trong đê như hiện nay.

Kiến trúc

Đình Thái Bình xoay hướng đông-nam, nhìn qua đê ra cánh đồng màu trên đất bãi ven sông Đuống, nơi xưa kia từng có một rừng cây sung. Khi tôi mới đi học, đê Mai Lâm vỡ là một sự kiện chấn động không thể quên, sau đó rừng bị chặt hết. Nhiều anh bộ đội đã hy sinh thân mình trong khi cứu giúp đồng bào giữa dòng nước xiết.

Cổng đình Thái Bình. Panorama NCCông ©2015

Tam quan đình làm theo kiểu nghi môn với trụ biểu cao to và các câu đối đắp nổi, hai cổng phụ xây hai tầng mái giả lợp ngói ống. Mặt ngoài cổng có đôi voi phù điêu, mặt trong đắp đôi ngựa. Phía sau tam quan là một sân gạch lớn, bức tường bên tả chung với chùa Diên Phúc Tự và thông nhau qua cửa ngách, bên hữu có nhà giải vũ và một cửa ngách 2 tầng giả khác ăn thông lên dốc đê.

Tòa tiền tế rộng tới 5 gian 2 dĩ, dù đã xuống cấp nhưng trông vẫn rất đẹp. Các cột lim đều to cao và lòng đình dễ dàng chứa được hàng trăm người. Hậu cung 3 gian, kết nối với tiền đường thành hình “chữ Đinh”. Phía sau có sân, bếp và khu phụ cùng với cửa hậu mở ra con đường làng nay xe tải chạy ngon.

Sân đình Thái Bình. Panorama NCCông ©2015

Di sản

Nhân dân thôn Thái Bình hàng năm vẫn tổ chức 3 lễ hội đình làng long trọng và thu hút rất đông quan khách. Tôi đến thăm đình đúng dịp mở hội mùa xuân với lễ sinh thần vào tiết Thanh minh nhằm ngày 12 tháng ba âm lịch, năm nay thấy đoàn cải lương Việt Nam cũng về phục vụ đồng bào. Nghe nói Hội làng Cói xưa kia thường kéo dài đến 5 ngày. Ngoài ra còn có lễ hóa thần tổ chức vào mùa đông trong hai ngày 12—13 tháng chạp âm lịch và lễ mộng thần vào ngày 25-7 âm lịch. Trong làng còn có nhà thờ họ Trịnh cũng là Di tích lịch sử văn hoá quốc gia (1997).

Ngày 22-8-1967, đình bị máy bay Mỹ ném bom, nhiều chỗ cùng tư liệu quý bị hủy hoại và thất lạc. Nay còn giữ được một số mảng chạm khắc gỗ mang phong cách nghệ thuật của thế kỷ XVIII—XIX và mấy tấm bia cổ. Bia “Lý gia linh thạch” được khắc năm Cảnh Hưng (1793) ghi mẹ vua Lý Công Uẩn là người họ Phạm ở Hoa Lâm. Còn bia “Hoa Lâm Tam Bảo thị” do tiến sĩ khoa Mậu Thìn (1628) là Đồng Nhân Phái (1581–?), người xã Thiết Úng, huyện Đông Ngàn soạn, có nói về việc trùng tu chợ Tam Bảo v.v..

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCông


[1Về vụ thảm sát tôn tộc Lý, sách Đại Việt Sử ký Toàn thư ghi “Mùa đông năm ấy (1232), nhân người họ Lý tế lễ các vua nhà Lý ở Thái Đường, Hoa Lâm, [Trần] Thủ Độ ngầm đào hố sâu, làm nhà lên trên, đợi khi mọi người uống rượu say, giật máy chôn sống hết” và chua thêm “việc này chưa chắc đã có thực”.

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?