Uoc Le village relics

CÁC DI TÍCH Ở ƯỚC LỄ

Thanh Oai districtvillageMạc dynastyNhuệ river

Ước Lễ là một trong số ít những ngôi làng Việt cổ vẫn lưu giữ vẻ đẹp của làng nghề truyền thống với các di tích mang đậm dấu vết của nền văn minh lúa nước vùng đồng bằng sông Hồng nhưng có cả ảnh hưởng của văn hoá phương Tây. Vị trí: RRH6+22, thôn Ước Lễ , xã Tân Ước, H. Thanh Oai, TP. Hà Nội. Cách Hồ Gươm: 40km về hướng nam. Trạm bus lân cận: Gần cột mốc Km8+500 (xe 06e), 47 Phố Vác (78, 91, 103a, 103b)

Cổng làng Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Cổng làng

Tại Hà Nội hiện còn sót lại khá nhiều cổng làng Việt mang giá trị nghệ thuật truyền thống dân gian bên cạnh kiến trúc đình, chùa. Cổng làng thường xây bằng đá ong hoặc gạch ngói, vôi vữa là những vật liệu được dùng phổ biến ở nông thôn Bắc Bộ. Phần lớn chúng được xây dựng hay trùng tu vào cuối thời Nguyễn, tuy vậy vẫn có thể tìm thấy những cổng làng cổ hơn, có từ thế kỷ XVI, XVII tại vùng Hà Đông như Ước Lễ, Cự Đà, Vạn Phúc, hoặc vùng khác như Đồng Kỵ, Chi Quan, Mông Phụ, ...

Làng Ước Lễ có cổng tiền xây từ thời Mạc, năm 1988 mới được làm lại, phần vọng lâu đã sửa chữa gồm hai tầng, tám mái lợp bằng ngói ống, trang trí hình hoa thị chạy dọc trên diềm mái. Cổng cao 6m, rộng 12m, được xây bằng gạch chỉ nung già, phần mợ́i sửa thì dùng bê tông, trông như công trình phòng ngự, lại có một chiếc cầu nên thơ bắc qua hào nước phía trước. Cửa xây vòm cuốn, cao 2,2m, rộng 1,5m, xưa kia cánh cửa làm bằng gỗ lim, hàng ngày có tuần đinh đóng mở theo giờ quy định.

Cổng làng Ước Lễ mặt sau. Ảnh NCCong ©2020

Hai cột bên và trên hai mặt cổng đều có đắp chữ Hán. Mặt trước đề “Ước Lễ Môn”, ghép từ lời Khổng Tử: “Bác học dĩ văn, ước chi dĩ lễ” (học rộng dựa vào văn, chế định thì dùng lễ). Mặt sau đề “Thiểu Cao Đại”, lấy tích Vu Định Quốc là quan trong triều, khi về quê dặn con cháu làm cửa “phải cao to hơn một chút”, có chí tiến thủ sau này làm quan to, xe mới đi vừa.

Cạnh mặt cổng đắp hình 2 con dơi, cánh mảnh dài, vân xoắn trên thân, đầu hướng về câu đối. Bờ nóc cổng có trang trí hoa chanh, đỉnh mái tạo hình đầu rồng, trên cùng là hình mặt trời với những tia lửa. Mặt cổng lại có hình con lân được chạm tròn đi cùng với hình rùa đắp nổi. Hai bên trụ cổng còn đắp hình cá chép chúc đầu chầu vào vòm cổng. Phần lớn phù điêu, chạm khắc đều làm muộn sau thời Mạc.

Chợ làng Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Đôi câu đối đắp trên cổng chơi chữ cũng tài hoa, một nửa lẩy Kiều bằng chữ Nôm, một nửa viết bằng chữ Hán:

  • Thâm nghiêm kín cổng cao tường, thương cổ nguyện tàng kỳ thị
  • Xôn xao trước thày sau tớ, mã xa phục quá thử kiều

Vế trước lấy của Mạnh Tử: "thiên hạ chi thương giai duyệt, nhi nguyện tàng ư kỳ thị hỹ"; nói bóng gió nếu được trọng dụng thì người tài sẽ vui lòng ra giúp nước. Vế sau lấy của Tư Mã Tương Như: "Bất thừa cao xa tứ mã, bất phục quá thử kiều" thề rằng nếu không thành đạt sẽ không trở lại cầu này.

Miếu chợ làng Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Đình làng

Sau cổng làng là mấy dãy nhà của ngôi chợ, cạnh đó có một miếu nhỏ nằm dưới gốc đa cổ thụ. Cổng đình Ước Lễ mở ra đường làng, đối diện chợ nhưng mặt đình nhìn về phía tây-bắc, ở bên kia con lạch nước là đình làng Phúc Thụy. Đình xây trên nền cao, kiến trúc mang phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê. Tất cả đầu vì kèo và đầu xà ngang đều được chạm khắc nổi các hình tứ linh cùng mai-lan-cúc-trúc.

Cổng đình Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Trên nóc đình ngoài hình lưỡng long triều nguyệt còn có đôi cá chép ghép bằng các mảnh sứ xanh lam, hai đầu mái gắn hai bầu rượu tròn. Bên trong đình có thờ bài vị thành hoàng làng là thừa tướng Lữ Gia của nước Nam Việt sống vào cuối thế kỷ II trước công nguyên. Ngài cùng các trung thần giết chết vua và thái hậu do họ đầu hàng nhà Hán. Nhân cớ đó vua Hán cho quân sang đánh đuổi và ngài hy sinh.

Nhà thờ Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Di tích mới hơn

Trong làng Ước Lễ có chùa Sùng Phúc, thường gọi là chùa Mới, tuy được xây dựng cách đây đã gần hai thế kỷ và hoàn toàn mang phong cách kiến trúc thời Nguyễn. Một kiến trúc còn “mới” hơn là nhà thờ giáo xứ toạ lạc trên nền khá cao, phía trước có một cái giếng tròn, đối diện với nhà thờ của làng Phúc Thụy đang xây, dự kiến sẽ hoàn thành vài dịp Giáng Sinh cuối năm 2020.

Cổng hậu làng Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Cổng sau của làng Ước Lễ cũng có hình dáng gần giống cổng trước nhưng đơn giản và không có cầu. Từ cổng hậu du khách đi giữa hai hàng cọ dẫn ra con đường quốc lộ mới làm. Bên kia quốc lộ có một cái giếng tròn khá to, gọi là giếng Rồng, xưa kia cung cấp nước sạch cho cả làng. Từ giếng lại có con đường dưới bóng những cây bạch đàn cổ thụ dẫn đến chùa Sổ và nghĩa trang của làng Ước Lễ.

Giếng làng Ước Lễ. Ảnh NCCong ©2020

Di tích cổ nhất

Chùa Sổ nằm sau giếng rồng khoảng 200m trên khu đất cao giữa cánh đồng làng, xung quanh là mồ mả lăng tẩm chen chúc. Đi qua cổng chùa vào ngõ sẽ thấy một toà phương đình xây kiểu hai tầng, tám mái. Một sân rộng dẫn đến toà tiền đường, hai bên là nhà bia. Nơi đây vốn là quán Hội Linh của các đạo sĩ, bên trong thờ tượng Lão quân, Thượng Thanh, Thái Thanh, Ngọc Thanh, v.v. về sau mới chuyển thành chùa thờ Phật.

Chính điện chùa Sổ. Ảnh NCCong ©2020

Quận công Ðào Quang Hoa vốn người xã Tuyền Cam, huyện Thanh Oai, làm Quận công ở trấn Lạng Sơn, cùng vợ là bà Trần Thị Ngọc Lâm, mến mộ cảnh vật Ước Lễ, đem của cải trong nhà và tiền công đức đứng ra xây dựng chùa, khởi công vào ngày 19-12 năm Kỷ Tỵ (1527). Sau đó, ông bà cho xây tam quan, gác chuông, nhà bia, làm 17 pho tượng mới, tô các tượng cũ, đúc chuông và cúng 10 mẫu ruộng cho chùa.

Chân tường thượng điện chùa Sổ. Ảnh NCCong ©2020

Chùa được đại trùng tu vào năm 1634 dưới thời Lê trung hưng và năm Thành Thái thứ 5 thời Nguyễn (1901). Gần đây chùa lại được xây sửa toà tiền đường và hai dãy hành lang. Hiện chỉ còn thiêu hương, thượng điện và hậu đường là có vẻ cổ kính. Đặc biệt dưới chân tường thượng điện vẫn còn thấy những viên gạch quý hiếm nổi rõ hình rồng và những cánh hoa cúc thời Mạc. Toà hậu đường có gác chuông khá đồ sộ, bên dưới là những cột gỗ lim đã bạc màu thời gian.

Hậu đường chùa Sổ. Ảnh NCCong ©2020

Di tích lân cận

  • Chùa Tri Lễ: thôn Tri Lễ, xã Tân Ước.
  • Chùa Úc Lý: thôn Úc Lý, xã Thanh Văn.
  • Đình Canh Hoạch: thôn Canh Hoạch, xã Dân Hoà.
  • Mộ Trạng Nguyên Nguyễn Đức Lượng: thôn Canh Hoạch, xã Dân Hoà.
  • Đình Phúc Thụy: thôn Phúc Thụy, xã Tân Ước.

Bản đồ trực tuyến

Biên soạn: Đông Tỉnh NCCông

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?