Trang nhà > Đình làng > Đình Giẽ Thượng

Gie Thuong Village Hall

Đình Giẽ Thượng

Maison communale de Gie Thuong

Đình Giẽ Thượng có từ cuối thế kỷ XVII. Thờ: thuỷ thần Quảng Bác đại vương. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1996). Địa chỉ: thôn Giẽ Thượng, MVVV+8Q Phú Yên, Phú Xuyên, Hanoi, Vietnam. Toạ độ: 20°41’35"N, 105°53’40"E. Cách Hồ Gươm: 43km về hướng nam. Điểm dừng bus gần nhất: Cầu Giẽ trên quốc lộ QL1A (xe 06, 206)

Cổng đình Giẽ Thượng. Photo NCCong ©2016

Giới thiệu

Đình Giẽ Thượng được xây vào cuối thế kỷ 17, bên trong thờ đức Quảng Bác Uyên Dung đại vương, còn gọi là thánh Ba Sa, hay thủy thần Tam Giang. Theo truyền thuyết, ngài là con trai thứ 2 trong số 5 người con[1] của Hùng Huy Vương (tức vua Hùng thứ 8), có công giúp vua đánh giặc Thục, bảo vệ dân và giữ nước. Các triều đại phong kiến đã ban 241 mỹ tự và 19 đạo sắc phong ngài làm thành hoàng của Giẽ Thượng cùng 71 ngôi làng khác.

Đình được gọi theo tên làng Giẽ Thượng. Làng này cùng làng Giẽ Hạ liền kề rất nổi tiếng về nghề làm giày da, thời Lê cả hai thuộc thôn Thịnh Phúc, thời Nguyễn mới tách ra, nay thuộc xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên, thành phố Hà Nội. Hội làng được tổ chức hàng năm vào đầu mùa hạ. Cứ 5 năm một lần 6 thôn (Thượng, Hạ, Thần, Bùng, Cầu và Thủy Phú) của tổng Thịnh Đức cũ cùng thờ ngài Quảng Bác đại vương lại chung nhau làm đại lễ.

Chính điện đình Giẽ Thượng. Panorama NCCong ©2016

Trong đình có nhiều tác phẩm điêu khắc gỗ từ thời Lê Trung Hưng, đặc trưng cho nghệ thuật tinh tế và độc đáo của các ngôi đình làng thuộc vùng đất phía Nam kinh thành Thăng Long. Năm 1996 đình Giẽ Thượng được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hoá - nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Đình Giẽ Thượng nằm trên một khu đất cao ráo, tiền đường nhìn về phía nam ra sông Châu Giang. Lưng đình hiện nay áp vào vệ đường Hoàng Quốc Việt, cách Cầu Giẽ trên quốc lộ QL1A chừng 2km. Cổng đình mới xây lại theo kiểu nghi môn, câu đối đắp trên trụ biểu được viết bằng chữ Quốc ngữ, hai bên cổng có tượng voi quỳ. Sau cổng có một cây sữa cao to che mát sân ngoài ở bên cạnh đầu hồi ngôi đình.

Chạm khắc ở đình Giẽ Thượng. Photo NCCong ©2016

Theo lối đi từ sân ngoài sang tay phải vào sân trong ta sẽ thấy trước tòa đại bái có hòn non bộ, tượng nghê và bình phong. Sau bình phong có một ao to, bên trái là cổ thụ um tùm tỏa bóng xuống mặt nước. Tòa đại bái gồm 3 gian lớn, xây kiểu 2 tầng chồng diêm, mái lợp ngói ta, tường hồi bít đốc. Ngoài hiên không thấy có cặp tượng Hộ pháp như thường lệ. Đại bái kết nối với trung cung và hậu cung theo hình chữ “Công”.

Di vật

Trong đại bái và trung cung của đình Giẽ Thượng có một số hoành phi và câu đối cổ. Gian giữa hậu cung là nơi đặt khám thờ chứa long ngai và bài vị của Thành hoàng. Tại chính điện và hai gian tả hữu vẫn giữ được những mảng chạm khắc gỗ điêu luyện với những hoạt cảnh đời thường xen lẫn các đề tài tiên nữ, voi, nghê, rồng, mây lửa v.v., trông cực kỳ sinh động. Trên cao có treo bức trần gỗ trang trí rất đẹp, giống như ở đình làng Giẽ Hạ. Ngoài ra còn có một lư hương cổ tạc bằng đá liền khối khá tinh xảo đặt trên hương án.

Màn gỗ đình Giẽ Thượng. Photo NCCong ©2016

Di tích lân cận

  • Chùa Thao Chính: tiểu khu Thao Chính, thị trấn Phú Xuyên.
  • Đình Giẽ Hạ: làng Giẽ Hạ, xã Phú Yên.
  • Đình Nam Quất: thôn Nam Quất, xã Nam Triều.
  • Đình Thao Chính: tiểu khu Thao Chính, thị trấn Phú Xuyên.
  • Nhà Thờ Phú Mỹ: Km33 quốc lộ QL1A, thị trấn Phú Xuyên.

Năm 1989, khi đào ao sau đình thôn Bùng, nhân dân phát hiện được 7 ngôi mộ cổ nhưng chỉ 1 mộ nguyên vẹn. Thi hài còn lại cũng nhiều ít khác nhau. Hiện vật tùy táng phong phú (rìu đồng, chậu đồng, giáo đồng, vại sánh, đĩa gỗ, thước gỗ...) thuộc văn hóa Đông Sơn, cách nay trên 2500 năm. Bên kia sông Châu Giang, nằm trên thửa ruộng Ao Hồn trong lòng con mương chảy ra phía quốc lộ QL1A là một di chỉ khảo cổ học (hiện thuộc xã Châu Can, huyện Phú Xuyên) gồm 8 ngôi mộ có niên đại khoảng cuối thế kỷ III - đầu TK II trước CN, với những chiếc quan tài bằng thân cây khoét rỗng quen gọi là mộ thuyền.

Bản đồ trực tuyến

Chú thích

[1] Năm anh em được thờ tại các đình đền ven sông Đáy và Châu Giang:

  • Quảng Xung Linh Tế đại vương: xã Hữu Vĩnh, huyện Ứng Hòa,
  • Quảng Bác Uyên Dung đại vương: xã Phú Yên, huyện Phú Xuyên,
  • Quảng Xuyên Linh Quang đại vương: xã Trung Tú, huyện Ứng Hóa,
  • Quảng Tế Linh Ứng đại vương: xã Bãi Nhiễm, huyện Duy Tiên,
  • Quảng Hóa Cư Sĩ đại vương: xã Vĩnh Tuy, huyện Thanh Trì.

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong