Rush Mat Street

Phố Hàng Chiếu

Rue des Nattes-en-jonc

gateHoàn Kiếm districtstreet

Phố Hàng Chiếu dài 275m, đi từ Ô Quan Chưởng qua ngã tư Hàng Giầy—Nguyễn Thiện Thuật đến ngã tư Hàng Đường—Đồng Xuân. Nay thuộc: phường Đồng Xuân, Q. Hoàn Kiếm, TP Hà Nội. Cách BĐX Bờ Hồ: 720m (hướng 12h). Trạm bus lân cận: 81 Trần Nhật Duật (xe 03, 11, 14, 18, 22a, 23, 34, 86), 22c Hàng Lược (31)

Một người bán chiếu đầu thế kỷ XX

Lược sử

Phố Hàng Chiếu [và phố Ô Quan Chưởng] toạ lạc trên nền con đường của thôn Thanh Hà cũ, nối liền khu chợ phía đông Long thành (quãng phố Hàng Cá) với bến Phúc Tân (sau cát bồi thành bãi Phúc Tân khi sông Hồng dần dần đổi dòng sang phía Gia Lâm). Đình Thanh Hà ngày nay lưng quay về phố Hàng Chiếu, cổng mở ra phố Ngõ Gạch. Tên làng cũng còn lại ở tên con phố nhỏ nối Ô Quan Chưởng với phố Nguyễn Thiện Thuật là phố Thanh Hà, nơi có ngôi đền Hội Thống thờ Mẫu Liễu với diện tích nay đã bị thu hẹp nhiều.

Phố Hàng Chiếu vẫn bán chiếu. Ảnh NCCong ©2013

Thời Nguyễn, nơi đây bán chiếu cói và cả chén bát nên còn có tên phố Hàng Bát. Sách “Đại Nam nhất thống chí” xác định rõ rằng “Phố Đông Hà bán chiếu trơn”. Tài liệu Pháp hồi đó cũng ghi là “Rue des Nattes en joncs” (Phố Chiếu Cói). Một bưu thiếp có hình vẽ được coi là cổ nhất về phố Hàng Chiếu đã cho thấy sự phù hợp với miêu tả của những người Pháp đặt chân tới Hà Nội vào cuối thế kỷ XIX.

Trong cuốn sách “De Paris au Tonkin” (Từ Paris đến Bắc Bộ) in năm 1884, tác giả Paul Bourde viết: “Không những người ta làm mặt tiền kín mít mà còn che đậy nó bằng một chái, chìa cái mái tranh ra đường; thành thử phố xá chỉ còn như những con đường hào chật chội chen chúc đầy người và đôi khi khó có thể cưỡi ngựa đi qua.”

Ngã tư Hàng Chiếu—Đồng Xuân. Panorama NCCong ©2014

Hàng Chiếu là con phố đầu tiên mà Pháp có ý định mở mang sau khi chiếm được Hà Nội. Năm 1888, chính quyền thực dân nhân có đám cháy lớn đốt trụi cả dãy phố cũ đã bắt dân phố mua gạch xây lại nhà theo kiểu Tây, nếu không có tiền thì phải bán nhà với giá rẻ. Phố từ đó có vỉa hè, cống rãnh, cây xanh, cột đèn; Pháp đặt tên “Rue Jean Dupuis”, dân ta cứ gọi là “Phố Mới”. Ngay từ năm 1883, Pháp đã đặt cơ sở đào tạo phiên dịch viên ở đây, tới 1905 thì chính thức lập trường Thông ngôn, nay không còn dấu vết.

Phố Hàng Chiếu đầu thế kỷ XX

Nhà máy dệt Bắc Qua do hãng Bourgouin Meiffre xây năm 1884 ở bãi đất chỗ phố Nguyễn Thiện Thuật bây giờ, Văn phòng thì đặt ở số 72–74–76 Phố Mới. Năm 1918 xưởng và nhà kho Bắc Qua bị chuyển về nhà máy sợi Nam Định, hãng Magnabar mua lại ngôi nhà trên. Hãng này nhập vải sợi, xuất các hàng mây, tre, cói và ren mua của các làng nghề thủ công Hà Đông bán sang Pháp, lại nhận thầu may quần áo cho lính khố xanh. Hãng Daurelle thì ở số nhà 60–62–64 Phố Mới, nhận thầu may quần áo cho lính khố đỏ bằng ka-ki, dân quen gọi là “Nhà áo vàng”. Hai nhà thầu trên sử dụng hàng trăm thợ may nữ, làm việc không giờ giấc mà công sá thấp. Đám cai đàn bà có người do ăn lễ, ăn bớt, ăn chặn, ăn gian mà tậu được 3 ngôi nhà gạch ở Phố Mới.

Hàng Chiếu—Hàng Giầy—Nguyễn Thiện Thuật. Panorama NCCong ©2014

Đầu Phố Mới còn có một ngôi nhà treo lá cờ vàng mộ phu đi Tân thế giới, tức nơi xuất khẩu lao động giá bèo. Lại có nhà Vạn Bảo ở góc Hàng Giầy—Hàng Chiếu do Hoa kiều thầu với một nhóm người Pháp được cấp phép quản lý nghề cho vay cầm đồ lấy lãi tới 24% một năm. Hàng tháng, chủ nhà Tầm Tầm Hàng Trống (nhà thầu bán đồ cũ) đến bán đấu giá các đồ cầm cố quá hạn.

Đoạn cuối Phố Mới thông sang chợ Đồng Xuân và phố Cầu Đông qua ngõ Đồng Xuân. Đầu ngõ từng là “Chợ đưa người” tức nơi cung cấp ô-sin. Nghề môi giới thuê người chỉ có sau năm 1930. Nhà hàng cơm chứa trọ đầu tiên cho ô-sin là số 81 Phố Mới, hàng chục chủ chứa đã sống về nghề này từ 1936 trở đi.

Hàng Chiếu—ngõ Đồng Xuân. Ảnh NCCong ©2013

Khi bến tàu bị cát bồi phải rời lui xuống phía dưới chỗ đầu Hàng Muối, các cửa hiệu bên trong cửa ô Đông Hà không còn thuận lợi nếu xuất nhập hàng qua cảng sông. Từ đó, Phố Mới cũng ít thay đổi về mặt xây dựng.

Phố Hàng Chiếu từng là một nơi chiến đấu ác liệt của Quân đội Nhân dân Việt Nam trong những tháng đầu tiên của cuộc Kháng chiến chống Pháp. Trận địa Ô Quan Chưởng đã đứng vững cho đến khi Trung đoàn Thủ đô bí mật rút ra khỏi Thành phố đêm 17-2-1947 qua gầm cầu Long Biên gần đó.

Đầu phố là Ô Quan Chưởng. Ảnh NCCong ©2016

Phố Hàng Chiếu còn một di tích lịch sử ở đầu phía đông. Đó là cửa Đông Hà Môn có niên đại Cảnh Hưng thứ 10 (1749) và được xây lại năm Gia Long thứ 16 (1817). Dân chúng đều gọi Ô Quan Chưởng dù có nhiều truyền thuyết khác nhau. Chuyện hay kể là về vị Quan Chưởng cơ cùng toán quân canh gác tại đây đã anh dũng chiến đấu và hy sinh đến tận người cuối cùng. Sau khi vượt qua được cửa ô này trong ngày 20-11-1873 đẫm máu, tên thuyền trưởng Francis Garnier dẫn đoàn lính Pháp tiến chiếm thành Hà Nội lần thứ nhất.

Nhân dịp kỷ niệm 1000 năm Thăng Long—Hà Nội, cửa Ô Quan Chưởng được trùng tu nhưng việc vọng lâu bị sơn màu xám xịt đã gây xôn xao lớn trong giới báo chí và dân mạng suốt một thời gian dài.

Hàng Chiếu—Thanh Hà—Ô Quan Chưởng—Đào Duy Từ. Panorama NCCong ©2014

Di tích lân cận

Bản đồ trực tuyến

Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong

Có nhắn tin hay bình luận gì không?

Diễn đàn ghi danh mới được đăng

Trước khi tham gia vào diễn đàn này, bạn phải ghi danh. Nếu chưa ghi danh, bạn phải ghi danh.

Đường nốighi danhquên mật mã?