Trang nhà > Đền miếu > Đền Tiên Hạ

Tien Ha temple

Đền Tiên Hạ

Temple de Tien Ha

Đền Tiên Hạ thờ Nguyễn Trung Ngạn (1289—1370). Địa chỉ: số 48 ngõ Phất Lộc, 2VM3+PG Hàng Buồm, Hoàn Kiếm, Hà Nội, Việt Nam. Toạ độ: 21°02’04"N 105°51’15"E. Cách Hồ Gươm: gần 300m về hướng bắc. Điểm dừng bus lân cận: 3 Hàng Muối (xe 04, 08, 11, 14, 18, 31, 34, 36, 86), 54 Nguyễn Hữu Huân (04, 08, 11, 14, 18, 23, 36)

Cổng đền Tiên Hạ. Ảnh ©2013 NCCong

Lược sử

Số nhà 48 ngõ Phất Lộc là một trong những ngôi đền ở Hà Nội có thờ Nguyễn Trung Ngạn (1289—1370), một danh thần thời Trần. Ngài vốn tên là Cốt, tự Bang Trực, hiệu Giới Hiên, người làng Thổ Hoàng, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên, nổi tiếng thần đồng, đỗ Hoàng giáp năm 16 tuổi.

Ngài từng theo các vua ra trận, đánh Ngưu Hống, Ai Lao. Suốt mấy chục năm đảm nhiệm trọng trách, Ngài từng được giữ các chức Đại hành khiển, Thượng thư hữu bật, Đại học sĩ, lãnh tước Trụ quốc khai huyện bá, Thân Quốc công. Hồi làm Tào viện sứ ở Khoái Châu, Ngài có kế hoạch đặt kho chứa thóc để chấn cấp cho dân đói, vua Trần xuống chiếu cho các lộ trong nước phỏng theo mà làm ở địa phương mình.

Đền Tiên Hạ. Ảnh ©2013 NCCong

Ngài cũng thành thạo về luật pháp, dựng nhà xử kiện, cùng với Trương Hán Siêu biên soạn bộ “Hoàng Triều đại điển” và khảo soạn bộ “Hình Thư” để ban hành.

Năm 1324, vua Nguyên sai Mã Hợp Mưu, Dương Tông Thuỵ sang báo tin lên ngôi. Bọn chúng đi lại nghênh ngang hống hách bị Nguyễn Trung Ngạn lấy lý lẽ bẻ lại. Hợp Mưu đuối lý phải xuống ngựa bưng chiếu đi bộ. Vua rất hài lòng. Ngài có khả năng kiêm quản nhiều việc một lúc: năm 1332, vừa phụ trách việc trong triều, lại vừa làm An phủ sứ Thanh Hoá; năm 1337 vừa phụ trách Viện Quốc sử, lại vừa làm An phủ sứ Nghệ An.

Trong đền Tiên Hạ. Ảnh ©2013 NCCong

Khi đi sứ, Ngài đã tuân đúng phép tắc giữ gìn quốc thể. Trải thờ 5 đời vua, Ngài bàn luận, tâu bày phần nhiều bổ ích, văn chương, sự nghiệp nổi tiếng một thời. Thơ của Ngài được chép đầy đủ trong “Toàn bộ thi lục” của Lê Quý Đôn. Phan Huy Chú khen thơ Ngài hùng hồn, mạnh mẽ, có phong cách của thơ Đỗ Phủ. Tác phẩm được góp lại trong “Giới Hiên Thi Tập”.

Kiến trúc

Đền Tiên Hạ được tôn tạo, sửa chữa nhiều lần, trong đó phải kể đến lần trùng tu lớn vào năm 1866 đã được văn bia thời đó ghi lại.

Đền Tiên Hạ giữa ngõ Phất Lộc. Panorama ©2015 NCCong

Dân đô thị đông đúc lên, đền cũng bị chen lấn dần; dáng vẻ hiện nay ổn định sau đợt trùng tu vào đầu thế kỷ 21. Ngôi đền có mặt bằng xây dựng theo hình chữ “Công”. Cổng đền xây kiểu vòm cuốn, trên nóc gắn một nậm rượu. Hai bên cổng có hai cột trụ biểu đắp câu đối chữ Hán, đỉnh trụ trang trí hình búp sen. Ngay sau cổng là một sân nhỏ lát gạch Bát Tràng, hai cây ngâu cổ thụ đã bị chặt. Cuối sân có tượng hai ông Hộ pháp canh giữ cửa ra vào khu thờ tự bao gồm: tiền tế, nhà cầu và hậu cung. Con cháu cụ thủ từ cũ hiện nay sinh hoạt ở gian bên phải đền.

Hộ pháp đền Tiên Hạ. Ảnh ©2013 NCCong

Tiền tế là căn nhà nhỏ một gian hai dĩ, làm theo kiểu đầu hồi bít đốc tay ngai. Kết cấu bộ khung gỗ nhà tiền tế gồm 4 vì được làm theo kiểu “giá chiêng chồng rường con nhị” các thanh xà, rường, hoành, kẻ, được bào trơn, bào soi. Nhà cầu gồm 1 gian có hình vuông, trần nhà được bưng kín bằng ván gỗ. Phần kết cấu gỗ được đặt trên 4 cột xi măng vuông cạnh 20 cm x 20 cm.

Hậu cung gồm một gian hai dĩ chạy ngang. Các bộ vì đỡ mái làm theo kiểu quá giang trụ trốn, bào trơn. Chính giữa hậu cung có xây một bệ gạch cao 80 cm, phía trên bài trí hai bộ long ngai bài vị thờ thần, được đặt trang trọng trong khám thờ chạm rồng. Năm 1970 lập ban thờ đức Thánh Trần ở chính điện, sau lập cả ban thờ Mẫu.

Trong đền Tiên Hạ. Ảnh ©2013 NCCong

Di sản

Trong đền còn lưu giữ được các di vật văn hoá có giá trị lịch sử và nghệ thuật như: hoành phi, câu đối, long ngai, bài vị, khám thờ... và 5 tấm bia đá. Đặc sắc nhất là bia “Tiên Hạ linh từ trùng tu bi ký” cỡ 80 x 170 cm. Diềm bia trang trí hoa cúc dây leo. Chữ Hán khắc trên một mặt, đẹp và rõ. Văn bia do Nguyễn Văn Siêu soạn vào tháng Giêng năm Bính Dần niên hiệu Tự Đức 19 (1866). Hiện tại nơi đây thường xuyên thu hút khá đông đệ tử của đạo Mẫu.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận


Bài và ảnh: Đông Tỉnh NCCong