Mẫu Thoải

Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Mẫu Thoải 母水 ("thoải" do đọc chệch từ "thủy") chịu trách nhiệm quản lý các miền sông nước và có mặt ở khắp nơi để âm phù. Ngài được tôn là Mẫu Thủy Phủ, tức Thủy Cung Thánh Mẫu 水宮聖母. Ngài là con của Bát Hải Long Vương nên được gọi “Động Đình Công Chúa Ngọc Hồ Thần Nữ”, sau này còn có danh hiệu “Bạch Ngọc Thủy Tinh Xích Lân Long Nữ Công Chúa”.

Theo truyền thuyết, Mẫu Thoải kết duyên với Kính Xuyên, con Vua Đất. Nghe lời cô tiểu thiếp Thảo Mai vu cho ngài thất tiết, Kính Xuyên đem ngài đóng cũi bỏ vào rừng. Nhưng ngài không những được thú rừng yêu quý mà còn gặp được nho sĩ Liễu Nghị, bèn nhờ Liễu Nghị mang thư kể hết sự tình về cho Bát Hải Long Vương. Sau đó ngài được minh oan, kết duyên cùng Liễu Nghị, còn Kính Xuyên và Thảo Mai thì bị trừng phạt.

Trong trật tự Tam Tòa Thánh Mẫu, ngài được gọi là Đệ Tam Thánh Mẫu 第三聖母, tức Mẫu Đệ Tam 母第三. Trong khoa cúng, danh hiệu của ngài là Thuỷ Tiên. Tại rất nhiều điện thờ Mẫu thường đặt ba pho tượng Mẫu chỉ khác nhau ở trang phục. Từ phải sang trái có tượng Mẫu Đệ Nhị Thượng Ngàn - trang phục màu xanh, Mẫu Đệ Nhất Thiên Tiên Liễu Hạnh - trang phục màu đỏ, Mẫu Đệ Tam Thuỷ Tiên - trang phục màu trắng.

Mẫu Thoải còn được thờ làm thành hoàng ở một số nơi xưa kia làm nghề sông nước. Hiện không có dấu tích của Mẫu vì ngài không giáng trần. Di tích thờ ngài nổi tiếng nhất có lẽ là Đền Mẫu Thác Hàn Sơn gần bến Đò Lèn (Hà Trung, Thanh Hóa), ngoài ra còn có Đền Mẫu Thoải ở thành phố Lạng Sơn gần sông Kì Cùng, và Đền Cửa Sông ở quận Long Biên, Hà Nội. Ngày giỗ ngài là 12 tháng 6 âm lịch, thường có lễ cúng rất lớn.

(Noted by ©NCCông 2015)