Thần linh

Phong tục tập quán Việt tin rằng tất cả các thần thánh đều có sự Linh Thiêng. Mức độ Thiêng thể hiện ở việc thần gây ảnh hưởng ít hay nhiều hoạ phúc đến đời sống, vận mệnh của con người từ lúc hình thành bào thai cho đến khi chết.

Đình, đền, nghè, miếu và bất cứ nơi nào có hoàn cảnh thuận tiện đều có thể trở thành nơi trú ngụ của một vị thần. Thậm chí người Việt đã đưa một số thần thánh vào thờ tại các chùa chiền, dù rằng Phật giáo không hề có quy định như thế.

Các vị thần Việt có thể hiện hữu ở khắp nơi: trong nhà, ngoài đường, trên trời, trên núi, trong cây, trong rừng, dưới sông, biển, hồ ao, dưới đất... Có hai hệ thống trong tín ngưỡng thờ Mẫu là Tam Phủ và Tứ Phủ, khác nhau chỉ do cách sắp xếp phạm vi hoạt động của các thần vào ba hay bốn không gian gọi là Phủ:

1. Thiên phủ;
2. Địa phủ;
3. Thuỷ phủ;
4. Nhạc phủ.

Không thể kể hết tên các vị thần Việt ra đây nhưng căn cứ theo nguồn gốc xuất thân thì có thể chia ra mấy nhóm sau:

1. Thiên thần: vị thần xuất thân từ trên trời;
2. Nhân thần: vị thần xuất thân là người;
3. Nhiên thần: vị thần xuất thân từ giới tự nhiên.

Bản thân con người cũng chứa đựng mầm mống của sự Linh Thiêng. Người nào có mức Thiêng đủ lớn thì hoá thành thần thánh. Hành trạng của thần thánh thường được triều đình và nhân dân ở nước ta vào thời trước đánh giá theo những tiêu chuẩn Nho giáo về đạo đức và chính trị.

Có thể phân loại thần cá nhân, thần tập thể, nam thần, nữ thần. Lại có thể phân biệt tính cách các thần căn cứ vào khả năng gây ảnh hưởng thiện, ác đối với con người:

1. Phúc thần, chính thần: vị thần giáng phúc, mang lại may mắn hoặc các điều tốt khác;
2. Tà thần, yêu thần, dâm thần: vị thần giáng hoạ, mang lại bất hạnh hoặc các thói hư, tật xấu khác.

Phúc thần có nguồn gốc từ nhân thần hoặc thiên thần. Mức độ tôn vinh phúc thần được sắc phong phân theo 3 cấp:

1. Thượng đẳng phúc thần;
2. Trung đẳng phúc thần;
3. Hạ đẳng phúc thần.

(Noted by NCCông ©2023)