Tú Uyên

Dưới đời vua Lê Thánh Tông (1442—1479) có chàng trai nhà nghèo tên là Trần Tú Uyên, chỉ dựng được một căn lều bên ngòi nước ở phường Bích Câu tạm làm nơi ăn học. Một hôm đi xem hội ở chùa Ngọc Hồ (tức chùa Bà Ngô, nay thuộc phường Quốc Tử Giám) chàng nhặt được chiếc lá đỏ dưới cây mẫu đơn, trên lá có ghi bài thơ: Liễu biếc đào hồng tiết tháng ba / Xe loan hạ cánh cửa thiền gia / Cầu Lam chật ních người như kiến / Ai biết thần tiên trước mặt ta?

Đang say sưa nghiền ngẫm lại nhác thấy một thiếu nữ nhan sắc tuyệt trần lướt qua cổng chùa, chàng vội vàng rảo bước theo nhưng đến đầu đình Quảng Văn thì cô gái biến mất. Tú Uyên ngơ ngẩn ra về, mất ăn, mất ngủ. Mấy ngày sau đến đền Bạch Mã khấn vái, cầu mộng và được thần bảo cho biết cứ đi ra chợ Cầu Đông (đầu phố Hàng Đường ngày nay) sẽ gặp được người trong mộng. Đợi đến quá nửa ngày chàng chỉ thấy một cụ già bán tranh tố nữ. Và cô gái trong tranh giống hệt người gặp ở chùa Ngọc Hồ. Chàng liền mua về treo ngay cạnh bàn học, ngày đêm ngắm nghía. Ăn cơm, uống nước chàng đều sắp ra hai đôi bát đũa và mời mọc, trò chuyện với người trong tranh y như người thực.

Một hôm, chàng về muộn đã thấy trên bàn có mâm cơm bày biện sẵn cho mình. Cho là sự lạ nên ngày hôm sau chàng bí mật rình xem mới biết cô gái xinh đẹp dịu hiền trong tranh bước ra. Tú Uyên từ chỗ nấp xuất hiện, cô gái không biến đi được nữa. Nàng thú nhận mình là tiên nữ, tên Giáng Kiều, có tiền duyên với chàng nên xuống trần cùng nhau kết nghĩa. Từ đó hai vợ chồng sống rất hạnh phúc.

Song được ít lâu Tú Uyên sinh ra phóng đãng, bỏ cả học hành. Giáng Kiều khuyên can không được, lại bị gắt gỏng nên tức giận bỏ về trời. chàng sống một mình hiu quạnh, buồn bã toan tự tử thì Giáng Kiều lại xuất hiện khuyên can chồng chú tâm học nghề thuốc cứu người. Tú Uyên nghe lời vợ học hành thành đạt, cứu chữa cho người dân quanh vùng.

Một lần, đất nước bị ngoại xâm, nhờ có tài trị khỏi bệnh cho tướng giặc Trà Toàn nên hắn rút quân, đất nước bình yên. Nhờ công lao ấy vua Lê Thánh Tông phong tặng “An quốc chân nhân” cho Tú Uyên. Về sau vợ chồng Tú Uyên—Giáng Kiều sinh hạ được một người con trai là Chân Nhi. Vào một ngày trời đẹp, hai vợ chồng từ bỏ cõi trần, cùng nhau cưỡi hạc bay về tiên giới để lại Chân Nhi tiếp nối công đức ở trần gian.

(Noted by ©NCCông 2015)