Nghè Vẹt

Lược sử

Thanh Hóa là vùng đất "địa linh nhân kiệt", nơi sinh ra các vị vua anh hùng như Lê Hoàn, Lê Lợi. Nhà Lê trung hưng từng đóng đô ở đây khi mới nổi dậy chống lại nhà Mạc. Huyện Vĩnh Lộc nằm ở phía bắc tỉnh Thanh Hóa là quê hương phát tích từ thế kỷ XVI của dòng họ Trịnh. Nằm ở lòng chảo Biện Thượng nay thuộc xã Vĩnh Hùng, nghè Vẹt (còn gọi đền Vẹt) là trung tâm tín ngưỡng phụng thờ các vị chúa Trịnh.

Nghè Vẹt được khởi dựng vào thế kỷ XVII. Ban đầu nghè thờ Minh Khang Thái Vương Trịnh Kiểm (1503–1570), người mở đầu sự nghiệp lẫy lừng của dòng họ Trịnh. Về sau, nghè Vẹt cùng phủ Trịnh hay đền thờ Trịnh Gia ở cách đó vài trăm bước trở thành nơi phụng thờ chung 12 đời chúa Trịnh cùng các vị danh tướng, công thần thuộc họ Trịnh đã có nhiều đóng góp cho triều đại.

Theo dòng lịch sử, sau khi Thế Tổ Trịnh Kiểm lập nhiều chiến công phò Lê diệt Mạc, vùng Biện Thượng được coi là đất "thang mộc" của nhà Trịnh. Dân làng cùng dòng họ đã lập nên nghè Vẹt để ghi nhớ công ơn tổ tiên. Tương truyền, tên gọi "nghè Vẹt" xuất phát từ tên nôm của làng Biện Thượng xưa (làng Vẹt).

Qua nhiều biến cố lịch sử và chiến tranh, công trình từng bị tàn phá nặng nề. Tuy nhiên, di tích đã được chính quyền và nhân dân địa phương nhiều lần tôn tạo, bảo tồn để giữ gìn không gian thờ phụng tôn nghiêm cho dòng họ và vùng đất linh thiêng.

Năm 1995, nghè Vẹt đã được Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia.

Kiến trúc

Nghè Vẹt mang đậm phong cách kiến trúc truyền thống vùng Bắc Trung Bộ. Không gian kiến trúc của nghè nằm ẩn mình dưới những hàng cây cổ thụ xanh mát, tạo nên bầu không khí cổ kính và không kém phần uy nghiêm.

Cổng nghè xây theo dạng nghi môn trụ biểu. Trục thần đạo dẫn từ cổng qua khoảng sân rộng vào khu điện thờ. Ngôi đền chính có mặt bằng tổng thể kết cấu theo hình "chữ Công", gồm các toà tiền tế, thiêu hương và hậu cung.

Hệ thống khung vì kèo gỗ được chạm khắc tinh xảo với các họa tiết chủ đạo thời Lê - Nguyễn như "tứ linh" (Long, Lân, Quy, Phụng), "tứ quý" (Tùng, Cúc, Trúc, Mai) cùng các đường nét hoa văn mây vờn, sóng nước uyển chuyển. Sự kết hợp giữa nghệ thuật chạm thấu và chạm nổi trên bề mặt gỗ thể hiện bàn tay khéo léo của các nghệ nhân dân gian thời xưa.

Di sản

Hằng năm, lễ hội nghè Vẹt được tổ chức vào mùng 10 tháng 2 âm lịch. Đây là dịp nhân dân trong vùng và con cháu dòng họ Trịnh khắp mọi miền đất nước trở về nguồn cội, dâng hương tưởng niệm các vị chúa Trịnh và công thần có công với đất nước. Lễ hội diễn ra với các nghi thức tế lễ truyền thống, rước kiệu, cùng nhiều trò chơi dân gian như đấu vật, cờ người, chọi gà.

Trong di tích hiện còn bảo lưu nhiều di vật và vật thờ quý giá như hệ thống sắc phong qua các triều đại, hoành phi, câu đối cổ, hương án, khám thờ và bài vị của các chúa Trịnh. Những di vật này không chỉ mang giá trị tâm linh sâu sắc mà còn là tư liệu lịch sử quan trọng nghiên cứu về thời Lê trung hưng.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Báo Quốc: 3J7V+2P, xã Vĩnh Hùng, H. Vĩnh Lộc.
• Đền Đồng Cổ: 2HWM+6VG, Thôn Đan Nê, Quý Lộc.
• Lam Kinh: WCH4+JQG, QL47, xã Xuân Lam, H. Thọ Xuân.
• Đền thờ vua Lê Hoàn: XGFM+JJG, Xuân Lập, H. Thọ Xuân.
• Thành Nhà Hồ: 3JF4+PP, H. Vĩnh Lộc.
• Phủ Trịnh: 3J5R+8X, xã Vĩnh Hùng, H. Vĩnh Lộc.

Mã QR và ảnh

857_nghe_vet ©NCCông 2022