Đền vua Lê (Hoa Lư)

Lược sử

Lê Hoàn sinh năm 941, quê ở Ái Châu (Thanh Hoá ngày nay). Thuở nhỏ mồ côi, ông được một vị quan họ Lê nhận làm con nuôi. Lớn lên, ông theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân, lập nhiều công trạng. Khi nhà Đinh dựng nước Đại Cồ Việt, ông được giữ chức Thập đạo tướng quân, nắm toàn bộ quân đội.

Năm 979, vua Đinh Tiên Hoàng và con trưởng Đinh Liễn bị ám hại, Đinh Toàn mới sáu tuổi nối ngôi, Lê Hoàn làm phụ chính. Năm 980, được tin nhà Tống chuẩn bị đem quân sang xâm lược, triều thần cùng Thái hậu Dương Vân Nga tôn Lê Hoàn lên làm vua, mở ra nhà Tiền Lê.

Năm 981, quân Tống theo hai đường thuỷ bộ tiến vào Đại Cồ Việt. Vua Lê Đại Hành trực tiếp chỉ huy, dùng kế trá hàng nhử địch, chém tướng Hầu Nhân Bảo, buộc quân Tống phải rút về. Năm 982, nhà vua thân chinh đánh Chiêm Thành, phá kinh thành Indrapura, củng cố biên cương phía Nam. Năm 987 vua làm lễ "tịch điền" cày ruông, cho đào kênh, mở đường, đúc tiền.

Lê Đại Hành trị vì 24 năm, qua các niên hiệu Thiên Phúc, Hưng Thống và Ứng Thiên. Năm 995, ông cho dựng chùa Nhất Trụ tại Hoa Lư. Vua mất năm 1005 tại điện Trường Xuân. Lăng vua Lê Đại Hành nằm dưới chân núi Mã Yên, cách đền khoảng 1km, nhìn ra cánh đồng.

Kiến trúc

Đền được dựng trên nền cung điện ở Hoa Lư sau khi triều Lý dời đô ra Thăng Long, rồi xây lại vào thế kỷ XVII và trùng tu nhiều lần qua thời Nguyễn đến nay. Năm 1998, các nhà khảo cổ khai quật khoảng 200m² ở phía Nam đền, tìm thấy dấu tích nền cung điện, gạch trang trí và đồ gốm từ thế kỷ X đến thế kỷ XVI.

Đền xây theo kiểu "nội Công ngoại Quốc" như đền vua Đinh, gồm ba toà nhà: bái đường, thiêu hương, chính cung nối thành chữ Công (工) và hai dãy hành lang bao quanh thành chữ Quốc (國). Các mảng chạm gỗ trong bái đường và chính cung là những nét đặc sắc nhất của ngôi đền.

Lối vào ở cổng phía Đông. Dọc đường lát đá, bên trái là non bộ cao khoảng 3m, bên phải là non bộ và cây duối hơn 300 năm tuổi. Qua nội môn là hai vườn hoa, hai nhà vọng và các hòn non bộ hình rồng, phượng. Giữa sân là long sàng bằng đá chạm theo phong cách thời Hậu Lê; đầu sân rồng đặt lư hương đá trên bệ đá nguyên khối.

Tại toà bái đường 5 gian có treo ba bức hoành phi sơn son thếp vàng; bức giữa đề "Trường Xuân Linh Tích", gợi nhắc điện Trường Xuân nơi nhà vua mất. Toà thiêu hương là nơi thờ bốn vị đại thần của triều Tiền Lê. Chính cung 5 gian là nơi thờ vua. Cột, kèo, xà đều làm bằng gỗ lim chạm rồng, phượng, hoa sen và tứ linh, cùng các bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng.

Di sản

Trong chính cung, gian giữa đặt tượng vua Lê Đại Hành ngồi trên ngai, đội mũ Bình Thiên. Bên trái là tượng Dương Vân Nga, hoàng hậu của hai triều Đinh, Lê. Bên phải là tượng Lê Long Đĩnh, con thứ năm của Lê Đại Hành và là vị vua thứ ba nhà Tiền Lê.

Long sàng đá ở đền vua Lê cùng long sàng ở đền vua Đinh đã được công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2017. Bộ Phủ Việt thế kỷ XVII, đầu tạc rồng mẹ và năm rồng con, lưỡi là vầng lửa sơn son, được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2020 cùng bộ Phủ Việt ở đền vua Đinh.

Đền vua Lê cùng đền vua Đinh là hai địa điểm trung tâm của lễ hội Hoa Lư diễn ra từ mùng 8 đến mùng 10 tháng Ba âm lịch. Lễ hội gồm có lễ rước nước, mộc dục, rước kiệu, dâng hương, lễ tế và tái hiện "cờ lau tập trận". Nhân dịp này còn có đua thuyền trên sông Sào Khê, đấu vật, múa rồng cùng nhiều trò chơi dân gian.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bàn Long
• Chùa Duyên Ninh
• Chùa Kim Ngân
• Chùa Nhất Trụ (Hoa Lư)
• Chùa Trung Trữ
• Đền vua Đinh (Hoa Lư)

Mã QR và ảnh

1289_Den_vua_Le_Hoa_Lu ©NCCông 2018-2026