Đền Đức Thánh Cả và đình Thái Bình

Lược sử

Thời Bắc thuộc, thôn Thái Bình tên là Đại Đường, thời Tiền Lê đổi thành Thái Đường, đến năm 1885 đổi thành Thái Bình. Trước năm 1945 thuộc tổng Thái Bình, phủ Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông. Sau cuộc cải cách hành chính về chính quyền hai cấp, thôn Thái Bình thuộc xã Hoà Xá, TP Hà Nội từ tháng 7-2025.

Đền Đức Thánh Cả và đình Thái Bình cùng thờ Bột Hải Đại Vương. Tương truyền ngài sinh giờ Thân ngày 12 tháng 4 năm Bính Ngọ, từ nhỏ đã thông minh, học giỏi. Mồ côi ở tuổi 16, ngài sớm trưởng thành, văn võ song toàn nên được thay cha làm quan. Về sau được vua Hùng thứ 6 phong chức Bố Chính rồi Đại tướng. Ngài từng lập 5 đồn binh ở Đại Đường, đồng thời còn dạy dân sản xuất, giữ gìn thuần phong mỹ tục.

Bỗng giặc Ân sang xâm lược, vua triệu ngài về triều, phong làm Thống chế thủy quân. Ngài dẫn binh đến Hải Dương cùng đại quân của Phù Đổng Thiên Vương giao chiến với địch. Thánh Gióng chém được tướng Thạch Linh, ngài cùng quân sĩ tràn lên đuổi giặc ra khỏi bờ cõi.

Ngài về đến bãi sông ở xã Đại Đường ngày 12 tháng 11 năm Giáp Thìn, khi đó chợt có thuyền rồng nổi lên đón ngài bước sang và biến mất. Vua sai sứ đem sắc chỉ, mũ áo về tế lễ, giao cho quan dân địa phương xây đền Hộ Nhi Hương Chính để phụng thờ. Các triều đại sau đã sắc phong ngài là Bột Hải Đại Vương và thành hoàng làng.

Kiến trúc

Cạnh đền thờ Đức Thánh Cả còn có đền Đức Thánh Trung thờ Minh Pháp tôn thần và đền Đức Thánh Hạ thờ Chiêu Pháp uy thông đại vương là hai bộ tướng của ngài.

Cả ba ngôi đền nằm ở bãi sông Đáy, sát với quốc lộ QL21B. Đền Trung có khuôn viên rộng 5.097m2, bố cục kiểu "tiền Nhất, hậu Đinh" gồm tiền tế 5 gian, trung tế và hậu cung 3 gian. Đền Đức Thánh Hạ còn gọi là Quán Hạ, diện tích 3.860m2, bố cục cũng như đền Trung.

Các bộ hoành phi, cửa võng, nhang án sơn son thếp vàng chạm trổ công phu. Đáng chú ý là bộ câu đối bằng chữ Hán ca ngợi công đức của vị thần tướng thời Hùng Vương: 第六代雄王神將揮刀鯨刳鰐断 / 幾千秋東海殷兵絶命戟折舟沉 (Đệ lục đại Hùng Vương, thần tướng huy đao, kình khô ngạc đoạn / Kỷ thiên thu Đông Hải, Ân binh tuyệt mệnh, kích chiết chu trầm. Dịch nghĩa: "Đời Hùng Vương thứ sáu, thần tướng vung đao, cá kình mổ bụng thuồng luồng đứt / Nghìn năm trước Biển Đông, quân Ân tuyệt mệnh, giáo gãy thuyền chìm").

Di sản

Lễ hội chính của làng Thái Bình diễn ra từ ngày mồng 2 đến mồng 6 tháng Giêng âm lịch và được tổ chức 2 năm một lần vào các năm chẵn.

Năm 1992, đền Đức Thánh Cả được xếp hạng là Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia.

Ngày 23/12/2024, UBND thành phố Hà Nội ban hành Quyết định số 6540/QĐ-UBND về việc xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa và danh lam thắng cảnh trên địa bàn thành phố. Theo đó, xếp hạng di tích cấp thành phố đối với các di tích: Di tích lịch sử văn hóa đền Đức Thánh Trung; Di tích lịch sử văn hóa đền đền Đức Thánh Hạ; Di tích lịch sử văn hóa đình Thái Bình.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đinh Xuyên: MQM3+RM, Hoà Xá.
• Chùa Đông Dương: PQ4R+WM, Vân Đình.
• Đình Đặng Giang: MQ9G+RGJ, Hoà Xá.
• Đình Đinh Xuyên: MQM4+36H, Hòa Xá.
• Đình và miếu Nội Xá: MQV9+9C8, Hòa Xá.
• Đình, đền, chùa Phù Lưu Thượng: MQ6Q+F9C, Hòa Xá.

Ảnh: Đền Đức Thánh Cả

Bài 804 ©NCCông 2015-2025, đền Đức Thánh Cả