Chùa, miếu và đình Giáo Hạ

Lược sử

Thôn Giáo Hạ trước năm 1945 thuộc tổng Phụng Thượng, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây. Năm 2008 thuộc xã Ngọc Tảo, huyện Phúc Thọ, TP Hà Nội. Từ tháng 7-2025 thuộc xã Hát Môn, TP Hà Nội. Thôn nằm cách sông Hồng ở phía Bắc hơn 8km và cách đường Quốc lộ QL32 ở phía Nam gần 2km, giao thông rất thuận tiện.

Đình và chùa Giáo Hạ đều ở trong đê, còn miếu nằm ngoài đê trên bãi bồi của sông Đáy. Cụm di tích này toạ lạc không xa ngôi đền Hát Môn, nơi lập đàn thề khởi nghĩa và cũng là nơi Hai Bà Trưng tuẫn tiết. Đình và miếu có từ thế kỷ XVIII, cùng thờ thành hoàng Ả Lã Nương Đê, một nữ tướng của Hai Bà Trưng.

Miếu Giáo Hạ

Còn gọi là Vũ Miếu Đền Hạ, nằm trên bãi bồi ở bờ Tây sông Đáy và ngay dưới chân đường đê, cách đình Giáo Hạ khoảng 200m về phía Đông Bắc. Di tích có bố cục hình “chữ Đinh”. Tòa tiền tế gồm 5 gian, tường hồi bít đốc tay ngai. Bộ khung gỗ làm kiểu “giá chiêng trụ trốn, hạ kẻ bẩy hiên” dựa trên các hàng cột cao to, dưới kê đá tảng hình cổ bồng.

Hậu cung gồm 3 gian dọc chồng diêm 2 tầng 8 mái, lợp ngói mũi hài. Gian giữa đặt ban thờ, long ngai và bài vị thờ một vị thủy thần, tương truyền thuộc dòng dõi Hùng Vương. Trong miếu hiện còn các di vật có niên đại thời Nguyễn như: 2 khối tượng voi và sấu bằng đá xám đen; 2 bộ long ngai bài vị, đầu ngai tạc đầu rồng; 1 bức hoành phi và đôi câu đối sơn son thếp vàng.

Bên ngoài lại có Ngọc điện lâu là một nếp nhà dọc 2 gian được xây vào thời Nguyễn. Gian trong làm cung cấm là nơi tọa lạc của Ả Lã Nương Đê. Gian ngoài làm nơi tế lễ, kết cấu đơn giản kèo cầu ván mê, trên ván gỗ chạm hình rồng, lá và hổ phù.

Đình Giáo Hạ

Đình xây trên một khu đất rộng, quay hướng nam, phía trước là sân gạch, bên phải sân có nhà tả mạc 3 gian. Đại đình có bố cục hình “chữ Đinh”. Toà đại bái gồm 3 gian 2 chái. Các bộ vì chính làm kiểu kèo cầu “chữ Đinh” và bộ kẻ ở dưới với 4 hàng cột gỗ chịu lực. Bộ vì phía đầu hồi làm kiểu chồng rường, trụ trốn cột đặt trên xà ngang to, dày. Mỗi góc mái có một bộ kẻ bó chạy xuống đầu cột trụ trốn để đỡ các đao cong. Bốn mái lợp ngói ri, các đầu đao uốn cong. Bờ nóc đắp bờ đinh. Bờ dải đắp các tượng hình rồng và long mã.

Hậu cung gồm 1 gian 2 chái nằm ngang, mặt trước thông thoáng qua các ô cửa lớn với đại bái. Bốn mái lợp ngói ta với 4 góc đao cong. Giữa bờ nóc đắp hình mặt trời nhô trên đầu hổ phù, hai bên là hình rồng. Bộ vì làm kiểu “chồng rường kẻ bẩy”. Lòng nhà có sàn cao làm cung cấm thờ thành hoàng.

Trong đình hiện còn lưu giữ được: kiệu, hương án, long ngai, bài vị, thần phả, sắc phong... Trang trí khá đơn giản với các đề tài rồng, phượng, hoa lá. Tất cả đều có từ thế kỷ XVIII.

Chùa Giáo Hạ

Chùa Giáo Hạ tên chữ 靈塊寺 (Linh Khối Tự), hình “chữ Nhất”, 3 gian 2 dĩ, tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói mũi hài, mặt quay hướng nam. Hai bộ vì sát tường hồi làm kiểu “kèo cầu quá giang”. Các bộ vì bên làm kiểu “giá chiêng, kẻ bẩy”. Hai bộ vì gian giữa làm theo kiểu “thượng chồng rường, xà hạ”. Trên xà thượng có treo các bức hoành phi. Xà hạ có hệ thống y môn trang trí lưỡng long chầu nguyệt, tứ linh, tứ quý.

Nửa sau gian giữa tiền đường được nâng lên thành hai mái dọc để tạo chiều cao. Nền nhà lát gạch vuông. Gian giữa xây những bệ gạch cao là nơi toạ lạc của các vị Phật. Hiện có 22 pho tượng tròn từ thời Nguyễn được tạc bằng gỗ và đất luyện. Ngoài ra còn 3 tấm bia đá và 2 quả chuông đồng đúc vào năm Khải Định 4 (1919).

Năm 1990, chùa, đình và miếu Giáo Hạ được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Tăng Non: 4J89+4M7, Hát Môn.
• Đền Vũ Lâm: 4H8R+4X, Phúc Thọ.
• Đình Hương Tảo: 3JW3+G22, Hát Môn.
• Đình Ngọc Tảo: 3JR2+P7R, Hát Môn.
• Đình Tăng Non: 4J89+4M7, Hát Môn.
• Đình Thuấn Nhuế Nội: 3JX9+856, Thôn Nội, Hát Môn.

  Ảnh: Đền Hạ

  Bài 1234 ©NCCông 2019-2026, chua-mieu-dinh Giao Ha

  ---