Quán Ngự (Tam Hiệp)

Lược sử

Quán Ngự là di tích lịch sử văn hóa của 3 thôn Hiệp Cát, Đại Điền và Hòa Thôn, thuộc xã Tam Hiệp nổi tiếng với món cà dầm tương. Trước năm 1945, xã Tam Hiệp thuộc tổng Thượng Hiệp, huyện Phúc Thọ, tỉnh Sơn Tây; từ tháng 7-2025 thuộc xã Hát Môn, TP Hà Nội. Nhân dân ngoài nghề nông còn có các nghề như: may mặc, làm thú nhồi bông, tơ lụa, làm bánh, buôn bán, vận tải...

Nơi đây từng là địa bàn hội quân quan trọng trong Lý và thời Trần với tên gọi là hương Binh Hiệp. Theo thần phả và truyền thuyết dân gian, quán Ngự thờ đô đốc Bạch Hạc Tam Giang. Giúp vua Hùng Duệ Vương dẹp giặc xong, ngài đi du ngoạn khắp nước. Tới vùng Tam Hiệp, thấy cảnh tươi đẹp ngài bèn lập hành cung thứ ba tại đây và dạy dân phát triển kinh tế. Sau khi hóa, ngài được nhiều nơi thờ phụng và triều đình ban sắc phong là Tam Giang Bạch Hạc thượng đẳng phúc thần.

Từ niên đại của bản thần phả do Hàn lâm Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính phụng soạn vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1572) suy ra quán Ngự có thể có từ thế kỷ XV-XVI. Phong cách nghệ thuật và dáng vẻ kiến trúc còn lại đến ngày nay cho thấy di tích đã từng được sửa chữa nhiều lần vào thời Hậu Lê và thời Nguyễn. Gần đây nhất là đợt trùng tu vào hai năm 2021-2022.

Kiến trúc

Quán Ngự nằm giáp đường Tam Hiệp ở phía Nam đường Quốc lộ 32, cách dốc Quai Chè khoảng 500m. Trên sân trước là nếp nhà hữu mạc 3 gian, tường hồi bít đốc. Bên tả quán, sau gốc đa cổ thụ là giếng tròn to có tường đá bao quanh, xa hơn chút là hồ nước nhỏ. Tòa tiền tế gồm 1 gian 2 chái, mặt quay về hướng Tây Bắc, bộ khung đặt trên 4 hàng chân cột. Mái lợp ngói ri, phân thượng tứ hạ ngũ, các góc đao uốn cong đắp hình đầu rồng, bờ nóc bờ dải có dạng bờ đinh và gắn các hình linh thú.

Tòa hậu cung 3 gian nối với gian giữa của tiền tế theo hình “chữ Đinh”; gồm 2 mái dọc và 2 tầng mái hồi. Bộ vì ngoài cùng có kiểu thức "chồng rường" khít lên nhau tạo thành các bức cốn; bộ vì giữa có kết cấu "thượng giá chiêng trụ trốn, hạ kẻ"; bộ vì trong cùng làm theo kiểu "thượng chồng rường, hạ kẻ". Hai gian ngoài của hậu cung bài trí tế khí và hương án. Gian trong có hệ thống sàn gỗ làm cung cấm được bịt kín 3 mặt bằng những ván gỗ mỏng, phía trước có cửa bức bàn, phía sau đặt long ngai, bài vị của đức thành hoàng.

Di sản

Ngoài toà tiền tế, các đầu xà, kẻ được chạm nổi hình lá, vân mây; kẻ góc trang trí đầu rồng; bẩy phủ kín bề mặt các hoa văn truyền thống như: rồng, mây, lá... Những mảng chạm khắc này có niên đại tạo tác vào thế kỷ XIX. Trong quán còn bảo lưu được nhiều di vật cổ có niên đại thời Lê và Nguyễn như: cửa vòm chạm thủng hình tứ linh cùng hương án, cuốn thư, long ngai với lối trang trí bằng các đề tài truyền thống.

Năm 1991, Quán Ngự đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bà Tề
• Chùa Kim Hoa
• Chùa Thiệu Long
• Đình Hiệp Lộc
• Đình Mỹ Giang
• Đình Thuấn Nhuế Ngoại
• Đình Thượng Hiệp

Ảnh: Quán Ngự

Bài 1255 ©NCCông 2019-2026, Quán Ngự