Đền Mậu Hoà

Lược sử

Đền Mậu Hoà có từ thế kỷ XVI và mở rộng vào cuối thế kỷ XIX trên nền một ngôi miếu thờ đức thành hoàng làng tên là Phạm Đông Nga. Trong đền hiện có cuốn ngọc phả được sao lại vào năm Nhâm Thân niên hiệu Bảo Đại thời Nguyễn, nội dung vốn do Tiến sĩ Nguyễn Ích Tốn soạn từ thế kỷ XVI và khắc trên tấm bia “Đinh Tiên Hoàng triều nhất vị đại vương phả lục”.

Theo đó, ngài Phạm Đông Nga quê ở huyện Chương Đức, có công giúp Đinh Tiên Hoàng dẹp loạn 12 sứ quân. Sau khi đất nước thống nhất, ngài xin vua cho từ quan, đi chu du thiên hạ. Đến trang Mậu Hoà thấy nơi đây phong cảnh tươi đẹp, ngài bèn ở lại. Tại đây, ngài đã dạy dân đào ao thả cá, đào ngòi tiêu úng, trồng dâu nuôi tằm dệt vải. Sau khi hoá vào ngày 27 tháng năm, ngài được vua ban cho mỹ tự "Thái bảo tổng đốc tuấn trục Đông Nga uy dũng hùng kiệt chính trực thông minh đại vương" và dân làng lập miếu phụng thờ.

Năm 1994, đền Mậu Hoà được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Du khách từ Cầu Giấy, Hà Nội đi theo đường quốc lộ QL32 về hướng tây đến thị trấn Phùng rẽ trái đi theo con đê Tả sông Đáy khoảng 3km sẽ thấy ngôi đền Mậu Hoà nằm ở ngay bên phải. Từ trên đê có lối rộng cho xe đi xuống đền. Cổng đền làm kiểu nghi môn tứ trụ. Sau cổng là lối đi giữa khu vườn dẫn đến hai dãy tả hữu vu dài 9 gian nằm dưới các tán cây bàng.

Du khách bước qua bậc tam cấp có đôi rồng đá sẽ tới sân đền, bên phải có một lối đi bộ qua cổng bên nối với mặt đê. Toà tiền tế quay hướng nam, gồm 3 gian 2 dĩ và xây tường hồi bít đốc với 2 mái chảy. Hai bên phía trước có 2 trụ biểu hình vuông, thân trụ đắp đôi câu đối: Quán thế Mậu công lưu thái địa / Thiên thu Hoà khí nghiễm sinh từ.

Hai bộ vì gian giữa tiền tế được làm theo kiểu “kẻ chuyền”, phía trên câu đầu có 2 trụ trốn đỡ các đầu kẻ và đội rường bụng lợn để tạo thành kiểu “giá chiêng”. Phía đuôi kẻ nhô ra đỡ mái hiên, phía sau đoạn dưới là kẻ ngồi trên xà có thêm bẩy hiên theo kiểu “tiền kẻ hậu bẩy”. Các bộ vì gian bên làm kiểu “chồng rường” xếp khít thành cốn mê có chạm khắc các đề tài tứ linh và hoa lá.

Toà trung tế 5 gian nằm song song ngay sau toà tiền tế thành hình “chữ Nhị”, chỉ cách khoảng giếng trời lấy ánh sáng và cũng xây tường hồi bít đốc. Các bộ vì ở đây có lối kết cấu cùng kiểu thức “chồng rường” kết hợp với kẻ và xà. Mỗi bộ vì giữ một bức cốn mê có chạm khắc các đề tài tứ linh và long cuốn thuỷ. Toà hậu cung gồm 3 gian dọc kết nối với 3 gian giữa toà trung tế theo hình “chữ Đinh”, phía trước khám thờ có hệ thống cửa bức bàn để ngăn cách.

Di sản

Trong đền Mậu Hoà có nhiều hiện vật, đáng chú ý nhất là khám thờ đặt tại toà hậu cung mang niên đại thời Nguyễn với bài vị ghi tước vị do Đinh Tiên Hoàng phong cho tướng quân Phạm Đông Nga.

Tại toà trung tế có tấm bia “Mậu Hoà xã tạo đình bi ký” nói về việc xây dựng đình dưới niên hiệu Thành Thái (1889-1907) triều Nguyễn. Lại có 2 tấm bia khác. Tấm bia thứ nhất đặt phía trong gian bên trái, cao 120cm, rộng 50cm, không có đế. Trán bia chạm hình mặt trời với hai bông cúc hai bên, diềm bia chạm hoa dây. Văn bia “Tổng đốc đại vương thần từ ký” ghi sự tích của thành hoàng Phạm Đông Nga, do tiến sĩ Nguyễn Ích Tốn soạn năm Nhâm Thân, niên hiệu Hồng Thuận thứ 4 (1512). Ông nghè này đỗ khoa Giáp Thìn 1484, quê gốc ở làng Bối Khê và về Mậu Hoà lập nghiệp.

Tấm bia thứ hai tên là “Mậu Hoà miếu bi” cao 86cm, rộng 56cm, đặt ở đầu hồi bên trái, cũng không có đế. Văn bia soạn năm Bảo Đại thứ 5 (1930), cho biết ngôi đền này mới đầu quay hướng tây, đến năm Khải Định thứ 10 (1925), các bộ lão trong làng chiếu theo ngọc phả đổi lại hướng cũ nhìn về hướng nam.

Nhà đền còn giữ được 26 đạo sắc phong, sắc sớm nhất mang niên hiệu Dương Hoà thứ 5 triều Lê trung hưng (1639) và sắc muộn nhất ghi niên hiệu Khải Định thứ 9 triều Nguyễn (1924).

Năm 1887, đền Mậu Hoà từng chứng kiến một cuộc nổi dậy của Văn Thân do cụ Đồ Mậu là người làng lãnh đạo chống lại thực dân Pháp. Lá cờ của đoàn nghĩa quân này rộng 154cm x 140cm, làm bằng vải nhuộm vỏ sò, trên ghi 4 chữ Hán “Triệt Nguyễn Bình Tây” và hiện còn bảo lưu tại đền.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bãi (Đại Bi Tự)
• Chùa Địa Linh
• Chùa Đôi Hồi, đền Tam phủ
• Chùa Hương Trai
• Đình Dương Liễu
• Đình Mậu Hoà
• Quán Dương Liễu

Mã QR và ảnh

No.1185 ©NCCông 2011-2025, đền Mậu Hoà