ĐỀN VUA BÀ THỦY TỔ QUAN HỌ

Giới thiệu

Tương truyền vào đời Hùng Vương thứ 6, khi công chúa trưởng thành, vua cha mở hội gieo cầu kén chồng cho cô. Không may, người mà công chúa ghét thì lại bắt được cầu! Cô bèn xin vua cha cho rời cung cấm, cùng đám thị nữ lên thuyền đi tìm cuộc sống khác. Đến làng Diềm, cô ở lại dạy dân khai phá đất đai làm ruộng, chăn tằm, ươm tơ, dệt lụa… Chính tại đây, cô đã sáng tác các bài hát và dạy cho mọi người cùng hát. Đó là những làn điệu đầu tiên của dân ca quan họ.

Làng Diềm (Viêm Xá) là nơi duy nhất trong số 49 làng Quan họ gốc của Kinh Bắc có đền thờ riêng người phụ nữ đầu tiên sáng tác và truyền bá làn điệu Quan họ. Bà cũng là một trong 5 vị thành hoàng được thờ tại đình Diềm.

Kiến trúc

Đền có từ thời Lê trung hưng và đã qua nhiều lần trùng tu tôn tạo, hiện mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn. Cổng đền là một tam quan bằng gỗ, hai phía trước sau đều có sân nhỏ và cổ thụ. Đền có bố cục hình "chữ Đinh". Toà đại bái 3 gian 2 chái, tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói mũi hài, trên đỉnh bờ nóc có đắp đôi rồng chầu mặt nguyệt. Toà hậu cung 2 gian mới được trùng tu năm 2018.

Tại gian giữa tiền tế có bức hoành phi “Vương Mẫu giới phúc”, niên đại Khải Định Giáp Tý (1924); hai bên cột treo câu đối “Vạn cổ cương thường thần thị phục/ Thiên thu hương hỏa cựu như tân”. Tại hậu cung đặt án thờ với long ngai bài vị, tượng Vua Bà, 3 quả cầu gỗ sơn đỏ gắn bó với tục “cướp cầu” của hội đền và 1 đạo sắc phong ghi niên đại Thiệu Trị 4 (1844).

Di sản

Hàng năm, hội đền được tổ chức từ mùng 6 đến mùng 7 tháng Hai ÂL, gọi là ngày mùa xuân chơi hoa của Đức Vua Bà. Mùng 6 là ngày sái tảo, làm lễ nhập tịch, tế lễ và hát Quan họ tại đền. Mùng 7 là ngày chính hội, có rước kiệu và tế lễ theo phong tục truyền thống. Giếng ngọc là nơi lấy nước làm lễ ở đền.

Năm 1994, đền Vua bà Thuỷ tổ Quan họ được xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia. Đến năm 2008, Dân ca Quan họ Bắc Ninh được UNESCO công nhận Di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Năm 2014, lễ hội làng Diềm được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Từ đó, hàng năm vào ngày 10 tháng Giêng các tổ chức và cá nhân liên quan tập trung về đền làm lễ dâng hương mở đầu cho Cuộc thi hát Quan họ đầu Xuân. Năm 2023, Nhà hát Dân ca Quan họ Bắc Ninh xây ở ven hồ phía trước đình Diềm đã khánh thành.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Đền Cùng - Giếng Ngọc: 627X+2VP, Hoà Long, TP Bắc Ninh.
• Đền, đình và chùa Quả Cảm: 624W+GM4, Hoà Long, TP Bắc Ninh.
• Đình Diềm: 6372+X29, Hoà Long, TP Bắc Ninh.
• Đình và chùa Hữu Chấp: 63C7+5QW, Hoà Long, TP Bắc Ninh.
• Đình Thụ Ninh: 53V5+222, Vạn An, TP Bắc Ninh.
• Đình và chùa Xuân Viên: 52GM+V8V, Hòa Long, TP Bắc Ninh.

  ---

  No 1155 ©NCCong 2025, den Thuy to Quan ho