ĐỀN MẪU TAM GIANG (VÂN MẪU)

Lược sử

Thôn Vân Mẫu 雲畝 là quê hương của 4 vị tướng họ Trương có công giúp Triệu Việt Vương đánh thắng giặc Lương ở thời Tiền Lý (thế kỷ VI). Các triều Lý, Trần, Lê đem quân chặn giặc phương Bắc tại phòng tuyến sông Cầu đều được 4 vị hiển linh âm phù thắng trận bèn phong thượng đẳng thần, gọi chung là Thánh Tam Giang.

Đền Vân Mẫu có từ lâu đời, thờ bà Phùng Thị Nhan là mẫu thân của các Thánh cho nên gọi là đền Mẫu Tam Giang. Năm 1953, ngôi đền bị phá huỷ chỉ trừ khu lăng mộ của Thánh Mẫu. Năm 1975, đền được trùng tu với quy mô nhỏ.

Kiến trúc

Đến năm 2005, đền được xây lại to lớn hơn. Đền nằm trên nền cao, mặt nhìn về phía Tây. Toà tiền tế 3 gian 2 chái kết nối theo hình "chữ Đinh" với hậu cung 2 gian, mái lợp ngói âm dương. Bên ngoài còn có nhà bia kiểu phương đình 2 tầng 8 mái, lăng mộ, giếng nước và vườn cây.

Bộ khung gỗ có kết cấu vì kèo kiểu chồng rường giá chiêng. Trang trí chủ yếu bằng chạm khắc các hình tứ linh và hoa lá cách điệu. Bên trong hiện bảo lưu các đồ thờ tự và tượng Thánh Mẫu. Ngoài ra còn có thần phả và 13 đạo sắc phong từ đời Duy Tân đến Đồng Khánh.

Di sản

Gần đền có nghè Chu Mẫu 朱畝 thờ các Thánh Tam Giang và nhà Cố Trạch 故宅 tương truyền là nơi sống của các Thánh hồi nhỏ. Nghè nằm cách đền khoảng 100 m về phía Đông và cũng có bố cục theo hình “chữ Đinh”. Toà tiền tế 3 gian 2 dĩ, tường hồi bít đốc tay ngai, kết nối với hậu cung 2 gian dọc.

Trong nghè có bốn pho tượng Thánh tạc từ đá xanh nguyên khối được đặt trên ngai, mặc áo rồng, đội mũ quan.

Lễ hội được tổ chức hàng năm vào Rằm tháng 4 là ngày hóa của Thánh Mẫu. Nhân dân các thôn xung quanh có thờ Thánh Tam Giang rước kiệu về đền để tế lễ Thánh Mẫu.

Sau lễ tế chung, tất cả kiệu Thánh của các làng được rước ra bãi Cửa Cữu, tương truyền là nơi Thánh Mẫu sinh ra các Thánh. Tại bãi, đô vật của các làng sẽ thi đấu, gọi là “vật vía”. Rồi kiệu làng nào lại quay trở về làng nấy để tiếp tục tế lễ.

Trong dịp này còn diễn ra nhiều trò dân gian như: tuồng, chèo, đu cây, đấu cờ tướng… thu hút đông đảo nhân dân địa phương và khách thập phương.

Năm 1989, đền Vân Mẫu, nghè Chu Mẫu và nhà Cố Trạch được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hoá quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Hàm Long: 44W4+53, Nam Sơn, Bắc Ninh.
• Đền và chùa Điều Sơn: 53VM+6GR, Thị Cầu, Bắc Ninh.
• Đền Thanh Sơn: 53PM+WGW, Vũ Ninh, Bắc Ninh.
• Đình và chùa Đọ Xá: 53H6+9Q, Ninh Xá, Bắc Ninh.
• Nhà Thờ Chính Tòa Bắc Ninh: 53J6+3W, Tiền An, Bắc Ninh.
• Văn Miếu Bắc Ninh: 53F9+VH, Đại Phúc, Bắc Ninh.

Ảnh: Đền Vân Mẫu

Bài 1158 ©NCCong 2025, den Mau Tam Giang)