Đền Chôi (Đông Xuân)

Địa lý

Đền Chôi nằm tại xóm Chôi, thôn Xuân Kỳ, xã Đông Xuân, huyện Sóc Sơn, TP Hà Nội. Xã này phía đông giáp xã Kim Lũ. Phía tây giáp các xã Phù Lỗ và Mai Đình. Phía nam giáp huyện Đông Anh với ranh giới là sông Cà Lồ. Phía bắc giáp các xã Tiên Dược và Đức Hòa. Xã Đông Xuân có diện tích 7,11 km², dân số năm 1999 là 9.768 người, mật độ dân số đạt 1.374 người/km². Mã hành chính là 00436.

Lược sử

Đền Chôi thờ Hoả Nhạc đại vương - theo truyền thuyết là vị thần có công chỉ huy hậu binh khi giặc Ân đến xâm lược nước Văn Lang trong đời Hùng Vương thứ 6. Ngài vốn làm nghề luyện kim, rèn sắt, quê ở làng Đa Hội, tỉnh Bắc Ninh. Chính ngài đã rèn ngựa sắt, nón sắt, roi sắt, gươm sắt và áo giáp sắt cho đức Thánh Gióng dẫn đầu đoàn quân tiên phong vệ quốc. Thắng trận xong, ngài trở về Xuân Kỳ rồi hiển thánh hoá tại gò mộ.

Ngài được vua Hùng suy tôn là Hoả Nhạc đại vương bất tử và tất cả các làng thuộc xã Đông Xuân đều đã lập đền miếu thờ phụng. Về sau ngài lại được các đời vua Đại Việt phong là thượng đẳng phúc thần. Một trong các văn bia còn lưu tại đền Chôi có mang niên đại Tự Đức năm thứ 2 (ngày 21/11/1849).

Trên thượng lương của đền có đề rõ ngày tháng năm tu sửa là “Hoàng triều Bảo Đại, thập nhị niên tứ nguyệt thập lục nhật” (triều vua Bảo Đại năm thứ 12 ngày 16 tháng Tư âm lịch). Theo đó có thể đoán định ngôi đền được xây dựng muộn nhất cũng vào nửa đầu thế kỷ XIX, thời Nguyễn.

Năm 2007, UBND TP Hà Nội đã xếp hạng ngôi đền Chôi là Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.

Kiến trúc

Đền Chôi nằm ở rìa làng trong một khu đất rộng um tùm cây cối, mặt quay về phía đông nam nhìn ra bãi sông Cà Lồ. Từ cổng đi vào ngõ, du khách sẽ thấy ngay bên tay trái là sân đền chính và bên tay phải thụt sâu hơn là sân của nhà hậu đường.

Đền chính gồm toà đại bái 5 gian 2 dĩ xây tường hồi bít đốc tay ngai và toà cung cấm 3 gian dọc, kết nối với nhau theo hình “chữ Đinh”. Hiên toà đại bái hẹp, lát gạch Bát Tràng, các bẩy hiên dựa trên 6 cây cột tròn, những mảng chạm trổ phía trên trông khá đơn giản. Mái đền đều lợp ngói ri, giữa bờ nóc có đắp hình lưỡng long trào nguyệt, bên trong trang trí lộng lẫy. Bộ khung đỡ mái gồm 6 thức vì kết cấu theo kiểu “thượng giá chiêng, hạ kẻ chuyền”. Toà hậu đường nhỏ hơn, gồm 3 gian 2 dĩ, cũng xây cùng kiểu.

Di sản

Trong đền Chôi còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý như: 1 long ngai, 1 hương án, 1 cỗ kiệu tam bành (kiệu lễ) và 1 kiệu mui đều mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX, 1 bức đại tự, 2 câu đối tạo tác của thế kỷ XX và 5 tấm bia đá có niên đại thời Nguyễn. Hằng năm từ ngày 16 đến 23 tháng Ba âm lịch, nhân dân địa phương tổ chức lễ hội để tôn vinh đức Hoả Nhạc đại vương và ôn lại truyền thống văn hoá của mình.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đức Hậu: thôn Đức Hậu, xã Đức Hòa, huyện Sóc Sơn.
• Chùa Kim Trung: thôn Kim Trung, xã Kim Lũ, huyện Sóc Sơn.
• Đền Thánh Tam Giang: thôn Kim Trung, xã Kim Lũ, huyện Sóc Sơn.
• Đình, đền Xuân Dương: thôn Xuân Dương, xã Kim Lũ, huyện Sóc Sơn.
• Đình Đức Hậu: thôn Đức Hậu, xã Đức Hoà, huyện Sóc Sơn.
• Đình Kim Thượng: thôn Kim Thượng, xã Kim Lũ, huyện Sóc Sơn.

(875 Den Choi ©NCCông 2017-2022)