840 Le Xa temple

Đền Lê Xá (Mai Lâm)

h.Đông Anh sông Đuống Đào Kỳ, Phương Dung

Đền Lê Xá 黎舍 có từ thời Lê trung hưng. Thờ: Đào Kỳ, Phương Dung, tướng của Hai Bà Trưng. Lễ hội: ngày 15 tháng Ba ÂL. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1992). Vị trí: 3VMH+85M, Mai Lâm, Đông Anh, Hà Nội. Cách Ga Hà Nội: 12km (hướng 1h). Trạm bus: Trụ Sở Công An Đông Hội.

Du khách từ trung tâm Hà Nội vượt sông Hồng, đi quá Gia Lâm thì rẽ trái vào xa lộ AH14. Sang bên kia cầu Đông Trù rồi rẽ phải đi theo con đường Đông Hội đến đình Hội Phụ lại rẽ phải nữa vào ngõ 247 Đông Hội. Từ đó đi tiếp hơn 600m sẽ thấy ngôi đền Lê Xá ở bên tay phải.

Địa lý

Xã Mai Lâm ở bờ bắc sông Đuống và có sông Ngũ Huyện Khê chảy qua. Đầu thế kỷ XIX, đây là địa bàn của các xã Du Lâm, Hoa Lâm (sau đổi là Danh Lâm), Lộc Hà, Mai Hiên, thuộc tổng Hội Phụ (tên Nôm là tổng Cói), huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (sau là tỉnh Bắc Ninh).

Đến thế kỷ XX, xã Danh Lâm gồm 3 thôn Lê Xá, Phúc Thọ và Thái Bình, còn xã Du Lâm phát triển thành 3 thôn Du Ngoại, Du Nội và Du Bi. Sau tháng 8-1945, xã Mai Lâm được hình thành từ các thôn xã kể trên, thuộc huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Năm 1961, huyện Đông Anh được thành lập, xã Mai Lâm cắt chuyển sang Đông Anh và nhập về thành phố Hà Nội.

Xã có tổng diện tích 612ha đất tự nhiên và dân số năm 2020 là 14.215 người. Bên cạnh nghề nông, dân xã còn có nghề chẻ lạt và đan lát đồ thủ công từ tre, mây, giang, nứa. Xã gồm khu Địa Chất và 7 thôn: Du Ngoại, Du Nội, Phúc Thọ, Thái Bình, Lộc Hà, Mai Hiên, Lê Xá.

Lược sử

Đền Lê Xá tức đền Nghè, thờ ông Đào Kỳ và bà Phương Dung là 2 vợ chồng tham gia cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Ông được phong nguyên soái, bà làm tham mưu. Mã Viện dẫn quân sang xâm lược, Đào Kỳ chặn đánh nhưng bị hy sinh tại trận ngày 15 tháng 8 âl, bà nghe tin bèn tự sát.

Thi hài ông bà được táng tại lăng Phúc Thọ, xã Mai Lâm. Về sau hai vị được ban 23 đạo sắc phong là thượng đẳng phúc thần, sắc sớm nhất ghi niên đại Cảnh Hưng 44 (1783). Đền đã được đại tu vào năm Nhâm Tuất niên hiệu Khải Định (1922) và định hình từ đó với phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn.

Kiến trúc

Ngôi đền nằm trong một khuôn viên vuông vắn, cây cối xanh mát và có thế đất cao nên không bị hư hại hồi vỡ đê Mai Lâm năm 1957. Mặt đền quay hơi chếch về phía đông nam, nhìn ra cây cầu bắc qua ao hình chữ nhật. Sau cầu là chiếc cổng kiểu nghi môn tứ trụ dẫn vào sân đền rất rộng.

Toà đại bái 3 gian 2 dĩ, xây tường hồi bít đốc tay ngai. Cạnh ngôi đền chính còn có một miếu thờ nhỏ ở bên hữu và nhà bia ở góc bên tả phía trước. Bên trong đền hiện lưu giữ 02 bộ long ngai bài vị, 01 kiệu bát cống, 01 kiệu Đức thánh Bà, 02 tượng Đức thánh Ông và Đức thánh Bà cùng nhiều đồ tế khí khác.

Hằng năm, nhân dân Lê Xá và chính quyền địa phương tổ chức lễ hội đền vào ngày 15 tháng Ba âl. Vào dịp này 7 thôn thuộc vùng tổng Cói cùng thờ hai vợ chồng danh tướng Đào Kỳ đều rước kiệu nghênh lăng Phúc Thọ và làm lễ thánh. Trong hội có nhiều trò chơi, tiêu biểu là thi đánh chạc (thi bện thừng), thi bắt vịt, chọi gà; hát ca trù, hát quan họ...

Ngày 31-01-1992 đền Lê Xá được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Chùa Lại Đà (Cảnh Phúc Tự): xã Đông Hội.
Chùa Thái Bình (Diên Phúc Tự): xã Mai Lâm.
Đình, đền Hội Phụ: xã Đông Hội.
Đình, miếu Lại Đà: xã Đông Hội.
Đình Thái Bình: xã Mai Lâm.