Đình Tam Tảo, đền Phụ Quốc

Giới thiệu chung

Đất Phú Lâm xưa kia thuộc tổng Mân Xá, huyện Yên Phong, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc. Năm 1952, xã Phú Lâm được thành lập với 5 thôn: Ân Phú, Giới Tế, Đông Phù, Vĩnh Phục, Tam Tảo, đều tách ra từ huyện Yên Phong, Bắc Ninh. Năm 1963, xã chuyển về huyện Tiên Sơn, năm 1999 mới chuyển về huyện Tiên Du. Xã có diện tích 12,16 km², dân số năm 2017 là khoảng 17.000 người, mật độ dân số đạt 1.398 người/km². Gần đây có khá đông người từ nơi khác đến thuê trọ để làm việc tại Khu công nghiệp Tiên Sơn và Cụm công nghiệp Phú Lâm.

Thôn Tam Tảo thuộc xã Phú Lâm, nằm cách đền Cổ Loa chừng 18 km. Tương truyền trang Tam Tảo có từ thời Hùng Vương. Trước kia còn có tên Nôm là làng Rừng vì từng bị ngập nước, lau sậy, cây cối mọc um tùm, dân phải dùng thuyền nan đi lại. Về sau đất mới khô dần và ngày nay giao thông rất thuận tiện nhờ có đường tỉnh lộ DT286 chạy qua.

Thôn Tam Tảo ở gần sông Ngũ Huyện Khê và có 8 xóm, bao gồm: Hạ Giang, Ấp Vang, Đầu Làng, Gốc Thị, Cầu Mới, Đầu Đình, Giếng Chùa, Miễu. Ngôi làng cổ này có ba công trình kiến trúc nghệ thuật và tín ngưỡng là: đình Tam Tảo, đền Phụ Quốc, nghè - chùa Phúc Lâm.

Năm 1988, nghè - chùa Phúc Lâm, đình Tam Tảo và đền Phụ Quốc được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Đình Tam Tảo

Theo bản ngọc phả để lại, đình làng Tam Tảo được xây dựng vào thời Lê. Bên trong hậu cung thờ Tứ vị thành hoàng: Phụ quốc Đại vương Trần Quý và Minh phúc Hoàng thái hậu Phương Dung cùng hai vị tướng Đào Đạt và Đào Minh có công giúp vua Thục Phán An Dương Vương đánh thắng quân giặc sang xâm lược nước Âu Lạc.

Đình toạ lạc trên mảnh đất cao ráo ở giữa làng, ngay phía sau lưng là chợ Tam Tảo và tỉnh lộ DT276. Các hạng mục xây dựng chủ yếu bao gồm: toà thủy đình, tả hữu vu, tòa tiền tế, tòa đại đình và toà hậu cung. Trước mặt đình có hồ nước nhỏ, ở giữa hồ là toà thủy đình kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái đao cong, khung làm bằng gỗ lim. Xưa kia, đây là nơi để các chức sắc địa phương đến xem múa rối nước hoặc bàn những việc quan trọng của làng nên còn được người dân gọi là Nhà rối. Ngày nay, những liền anh liền chị quan họ thường tụ về đây trong dịp hội.

Cổng đình mở ra con đường làng, phía sau cổng là sân gạch dưới bóng cổ thụ, đối xứng hai bên sân có 2 dãy tả hữu vu xây kiểu tường hồi bít đốc. Tòa tiền tế ở cuối sân, gồm 5 gian, 2 chái, 4 mái đao cong. Nằm song song phía sau là tòa đại đình rộng 7 gian, 8 mái, các đầu đao được đắp các hình linh thú, gian giữa nối liền theo hình “chữ Đinh” với toà hậu cung gồm 3 gian.

Bên trong đình có nhiều chi tiết được chạm khắc hình tứ quý cùng các vân mây, hoa lá cách điệu sinh động, phong phú và mang đậm sắc thái, tín ngưỡng dân gian. Cấu trúc bộ khung và trang trí của tòa tiền tế và tòa đại đình nhìn chung khá giống nhau. Hiện nay, trong đình còn lưu giữ được 26 đạo sắc phong ghi niên đại từ thời Lê và 8 đạo sắc phong từ thời Nguyễn cùng nhiều tài liệu, hiện vật có giá trị.

Hội làng được tổ chức hàng năm vào ngày mồng 10 tháng 2 ÂL để kỷ niệm sinh nhật của Phụ Quốc đại vương. Mở đầu là các nghi thức cúng tế và rước kiệu từ đình đến nghè - chùa Tam Tảo, đi tiếp đến đền Phụ Quốc rồi quay về đình. Sau đó là trình diễn hát xướng, múa rối nước, thi dệt vải và bắt trạch trong chum…

Đền Phụ Quốc

Đền thờ tượng Phụ quốc Đại vương Trần Quý và Minh phúc Hoàng thái hậu Đặng Thị Phương Dung là hai vợ chồng nông dân đã đào hầm trong nhà để cho Lý Công Uẩn thuở hàn vi đến ẩn náu, thoát khỏi sự truy lùng của Lê Long Đĩnh. Ông bà mất không có con, vua Lý Thái Tổ đã về chịu tang và cho lập đền thờ trên nền nhà cũ. Đền còn thờ Nhị Đào lại bộ là hai anh em bộ tướng của An Dương Vương.

Đền nằm ở xóm Miễu, cách đình Tam Tảo 400m về phía Tây Nam. Đền được trùng tu tôn tạo nhiều lần, gần đây là vào đầu thập niên 2020. Sau ao và cổng nghi môn tứ trụ là sân rộng với hai dãy tả hữu vu 5 gian. Đền có hình "chữ Tam", gồm tiền tế 3 gian đại bái và hậu cung. Mái đền lợp ngói ta, trên bờ nóc đắp ba chữ "Quốc tế từ". Lễ hội đền tổ chức vào mồng 10 tháng Hai kỷ niệm sinh nhật và mồng 1 tháng Tư giỗ Phụ Quốc đại vương, rồi mồng 10 tháng Tư giỗ Minh phúc hoàng thái hậu.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa và đền Cổ Lũng: 442Q2+JR, Nội Duệ, Tiên Du.
• Chùa - nghè Phúc Lâm: 5272+MVX, Phú Lâm, Tiên Du.
• Chùa Tam Sơn: 4XVG+6VP, Tam Sơn, Từ Sơn.
• Chùa Tiêu Sơn: 4XQM+55H, Tiêu Thượng, Từ Sơn.
• Đình Hồi Quan: 4X52+8M, Đình Bảng, Tiên Du.
• Đình Đình Cả: 42M4+XCR, Nội Duệ, Tiên Du.

(912 dinh Tam Tao, den Phu Quoc ©NCCong 2016-2025)