Đình Xuân Canh

Địa lý

Xã Xuân Canh năm 2004 có diện tích 6,12 km2, dân số 10.063 người. Phía đông bắc giáp xã Cổ Loa, phía đông nam giáp xã Đông Hội, phía tây giáp xã Tàm Xá, phía tây nam giáp sông Đuống. Đất xã màu mỡ xưa kia cung cấp lá dâu cho cả các làng nuôi tằm ở xung quanh. Lại có đường quốc lộ QL3 đi qua lên Thái Nguyên, thuận tiện cho giao thông thủy bộ.

Xã có Tiến sĩ Nguyễn Minh Thông đỗ khoa Tân Sửu (1481), làm quan đến Thừa chính sứ. Năm 1733 lại có Trương Nguyễn Điều (1685-?) đỗ Sĩ vọng rồi Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân khoa Quý Sửu đời Lê Thuần Tông, làm đến Đề hình Giám sát Ngự sử; sau gia đình rời đến thôn Hàn Lạc, nay thuộc xã Phú Thị, huyện Gia Lâm.

Thời Nguyễn, Xuân Canh là một xã của huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (năm 1831 đổi thành tỉnh Bắc Ninh) và có ba người đỗ Cử nhân: Vũ Huy Lân (1864), Nguyễn Huy Điền (1870), Nguyễn Chính (1886).

Năm 1876 thành lập huyện Đông Anh, tổng Xuân Canh chỉ còn lại 4 xã: Xuân Canh, Xuân Trạch, Lực Canh, Mạch Tràng. Năm 1901, huyện Đông Anh thuộc tỉnh Phù Lỗ (năm 1904 đổi thành Phúc Yên). Trong kháng chiến chống Pháp, Xuân Canh nhập với các làng Lực Canh, Xuân Trạch, Vạn Lộc thành xã Vạn Thắng thuộc huyện Đông Anh, tỉnh Vĩnh Phúc. Tháng 5-1961, xã Vạn Thắng cùng các xã khác của huyện Đông Anh được chuyển từ tỉnh Vĩnh Phúc về TP Hà Nội. Năm 1965, xã Vạn Thắng đổi lại thành Xuân Canh.

Lược sử

Trước 1945, xã Xuân Canh có dưới 1000 người, chia thành 4 thôn với 4 đình riêng. Thôn Văn Bình thờ Triệu Đà. Thôn Xuân Đình thờ ngài Cửa Ngọ (không rõ lai lịch). Thôn Vân Hoạch thờ ngài Hoàng Lãng Khanh, hiệu Văn Lương, người Đường Lâm, sau làm Chỉ huy sứ, Tả tướng quân của vua Hùng Tuấn Vương.

Đình Xuân Canh là đình thôn Thượng Lão, thờ thần núi Cao Sơn và phối thờ Linh Lang đại vương. Đình được xây khi nào tuy không rõ nhưng chắc chắn là trước năm 1743 do sắc phong có niên đại sớm nhất là Cảnh Hưng 4 (1743) và nhiều hiện vật in đậm phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII.

Trước kia để bảo vệ thành phố Hà Nội, quân Pháp rồi quân Nhật từng đóng trong một pháo đài ở ngay ven đê phía trước hồ đình. Sau đó Quân đội Nhân dân Việt Nam tiếp nhận pháo đài này và đã cùng với pháo đài Làng bắn những quả đạn đầu tiên mở đầu cuộc kháng chiến toàn quốc vào đêm 19-12-1946.

Kiến trúc

Mặt đình Xuân Canh nhìn về phía nam qua sân rộng và cổng ra một hồ nước nhỏ hình vuông. Cổng đình làm kiểu nghi môn tứ trụ, được trang trí hoa văn và mang câu đối chữ Hán, hai bên cửa chính có mảng tường đắp tượng cặp hộ pháp cầm binh khí đứng gác.

Sau cổng, hai bên sân là dãy tả hữu vu 3 gian kiểu tường hồi bít đốc, kết cấu theo lối chồng rường, bào trơn, kẻ soi. Toà đại đình gồm 5 gian, 2 chái mới được tôn tạo trong giai đoạn 2017-2019. Bốn mái lợp ngói ri, 4 góc đao uốn cong. Bộ khung gỗ lim vững chắc làm theo kiểu “thượng giá chiêng, hạ kẻ chuyền” và dựa trên 6 hàng chân cột, phía dưới có kê bằng đá xanh.

Di sản

Hiện vật tại đình phong phú về đề tài, đa dạng về chất liệu và chủng loại, hầu hết đều mang phong cách nghệ thuật từ thế kỷ XVIII đến XIX. Đặc sắc nhất là những mảng chạm khắc trang trí. Lại có các đồ tế tự như lọ hoa, đèn cầy và bát hương.

Ngoài ra đình còn bảo lưu được: 04 đạo sắc phong có niên đại Cảnh Hưng 4 (1743), Tự Đức 10 (1857), Tự Đức 33 (1880), Khải Định 3 (1917); 02 pho tượng phỗng đá từ thế kỷ XVIII; 01 khám thờ từ thế kỷ XIX.

Ngày 13-4-2000, đình Xuân Canh được xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Cảnh Phúc: xã Đông Hội.
• Chùa Diên Phúc: xã Mai Lâm.
• Đền Lê Xá: xã Mai Lâm.
• Đình, đền Hội Phụ: xã Đông Hội.
• Đình, miếu Lại Đà: xã Đông Hội.
• Đình Thái Bình: xã Mai Lâm.
• Đình Xuân Trạch: xã Xuân Canh.

  ---

  No 844 ©NCCông 2022, dinh Xuan Canh