Đình Canh Hoạch và nhà thờ Trạng nguyên

Địa lý

Canh Hoạch là thôn giàu có và lớn nhất trong 5 thôn của xã Dân Hòa, huyện Thanh Oai, TP Hà Nội. Thôn xưa vốn là trang Cổ Hoạch, tên Nôm là làng Vác. Làng nằm bên con Phố Vác có chiều dài khoảng 1km dọc theo Quốc lộ QL21B. Dân làng chủ yếu theo đạo Phật và đạo Cơ Đốc. Làng vốn có 3 ngôi đình, về sau chỉ còn lại đình Trung tức đình Vác.

Làng Vác nổi tiếng với hai nghề thủ công là làm lồng chim và quạt giấy theo kiểu truyền thống. Quạt nhẹ, bền và đẹp, nan cứng bằng tre gác bếp không bị mọt, phất bằng giấy dó và dán bằng nước cậy rất dính. Quạt Vác bắt đầu xuất hiện từ nửa cuối thế kỷ XIX, khi Tổ nghề của làng là cụ Mai Đức Siêu khởi nghiệp.

Đình Canh Hoạch

Đình thờ ba vị thành hoàng gồm: hai tướng của Hùng Vương là Hùng Lý, Cao Hàn, và Trần Quốc Uy - con của Trần Hưng Đạo. Theo thần phả khi quân Thục tấn công, Hùng Lý và Cao Hàn cùng Tản Viên Sơn Thánh hành quân qua trang Cổ Hoạch, chiêu thêm binh và xây dựng hành cung. Sau khi thắng trận Hùng Lý trở lại trang và mất tại đó ngày 12 tháng Một năm Kỷ Dậu. Còn Cao Hàn mất tại Ái Châu ngày 20 tháng Bảy năm Mậu Ngọ. Hàng năm tại đình có lễ vào ngày giỗ và ngày sinh của hai ngài.

Minh Lang đại vương Trần Quốc Uy cũng từng đóng quân tại trang Cổ Hoạch, do hai ngài Hùng Lý và Cao Hàn hiển linh nên nhận làm thần tử. Sau khi thắng giặc Nguyên đại vương trở lại trang và trùng tu miếu thờ rồi mất ở Kiếp Bạc, từ đó được thờ chung tại đình Vác.

Đình còn phối thờ Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng, đỗ năm 1514 đời vua Lê Tương Dực. Khu mộ ngài hiện rộng khoảng 200m2, vị trí: RQ5G+93, Dân Hòa, Thanh Oai, cách đình chừng 200m về phía tây nam, có nhà bia và ao nhỏ hình bán nguyệt.

Hội làng Vác được tổ chức hàng năm từ ngày 11 đến 13 tháng Ba âm lịch, mở đầu bằng lễ rước kiệu từ đình đến nhà thờ Trạng nguyên Nguyễn Đức Lượng và các từ đường họ khác. Do có quan hệ thân tộc mà làng Vác và làng Nhị Khê kết chạ từ xưa.

• Đình Canh Hoạch. Panorama ©NCCong 2017

Đình quay về hướng tây, nhìn qua hồ nước hình vuông ra mặt đường QL21B. Không rõ đích xác đình được xây khi nào nhưng hiện nay mang dáng vẻ kiến trúc thời Nguyễn. Cổng đình khá to với 4 trụ biểu và 2 cổng phụ. Sân gạch rất rộng, hai bên là tả, hữu mạc 3 gian và nhà bia công đức.

Đại đình gồm 7 gian, mái lợp ngói ta, trên bờ nóc đắp hình đôi rồng chầu nguyệt. Hậu cung và ống muống kết nối với tiền tế theo hình “chữ Công”. Bên trong bài trí theo kiểu truyền thống.

Ngày 19-4-1991 đình Canh Hoạch đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc - nghệ thuật quốc gia.

Nhà thờ Trạng nguyên

Tháng 1-1995, nhà thờ họ Nguyễn ở Canh Hoạch được xếp hạng Di tích quốc gia. Khởi tổ là Nguyễn Bá Ký, tiến sĩ khoa Quý Mùi (1463, bia Văn Miếu đề họ Phạm), đời Lê Thánh Tông làm đến Binh bộ Thượng thư, thân tộc với dòng họ Nguyễn Trãi ở Nhị Khê. Ký sinh ra Hề, 50 tuổi đỗ trạng nguyên khoa Giáp Tuất (1514), vua ban tên Đức Lượng, làm đến Lễ bộ tả thị lang, từng đi sứ.

Nguyễn Đức Lượng sinh ra Lệ, tiến sĩ khoa Ất Mùi (1535) đời Mạc Đăng Doanh, làm quan Hữu thị lang, cũng từng đi sứ. Chị của Lượng là vợ Nguyễn Doãn Toại - con của Nguyễn Doãn Địch, trú quán Canh Hoạch, đỗ thám hoa khoa Tân Sửu (1481) đời Lê Thánh Tông, làm đến chức Hữu thị lang. Toại sinh ra Thiến, hiệu Cảo Xuyên, theo học Nguyễn Đức Lượng. Năm 38 tuổi, Thiến đỗ trạng nguyên khoa Nhâm Thìn (1532) đời Mạc Đăng Doanh, làm tới chức Lại bộ Thượng thư.

Nguyễn Thiến về sau cùng với thông gia là Phụng quốc công Lê Bá Ly dẫn quân vào Thanh Hóa quy thuận nhà Lê trung hưng. Thiến sinh ra Quyện và Miến, sau khi Thiến chết, Quyện và Miến lại quay về phò Mạc, được phong tước Thường quốc công. Con thứ ba của Miến là Nhiệm, năm 1601 chống quân nhà Lê trung hưng ở Hoàng Giang (Ninh Bình), bị thất bại phải đi ẩn ở Tiên Điền (Nghi Xuân, Hà Tĩnh), trở thành tổ chi họ của đại thi hào Nguyễn Du.

Nhà thờ Trạng nguyên ở Canh Hoạch được lập vào thời Lê trung hưng. Vị trí: RQ6H+PH, Dân Hòa, Thanh Oai, Hà Nội. Hiện vẫn giữ bố cục hình “chữ Nhị” của lần tôn tạo năm 1821. Cổng vào gồm 2 cột trụ, trên đỉnh trang trí đèn lồng và bông sen cách điệu. Gian giữa treo bức hoành phi đề 3 chữ Hán “Trạng nguyên từ”, trong khám thờ đặt bài vị cụ tổ. Gian bên phải bày cỗ ngai trên đặt chân dung Nguyễn Trãi. Gian bên trái là khám thờ “Trạng cậu” Nguyễn Đức Lượng và “Trạng cháu” Nguyễn Thiến. Ngoài ra còn hai bia đá từ thế kỷ XVII, cuốn gia phả và các đạo sắc phong.

Trong làng còn có nhà Sắc hay đình Sắc, gồm ba gian xây kiểu “chữ Nhất”, hai bên là tả hữu mạc. Gian giữa đặt long ngai và bài vị Thường quốc công Nguyễn Quyện, gian bên phải để hòm sắc của các vua chúa xưa kia phong cho 5 vị thành hoàng, gian bên trái đặt bài vị Nguyễn Thị Ngọc Cẩn, tục gọi là Bà Chúa Thuận, con gái Trạng nguyên Nguyễn Thiến, vợ Thái sư Trịnh Kiểm.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Hoàng Trung: RQ2M+QPV, xã Hồng Dương.
• Đền Áng Phao: thôn Áng Phao, xã Cao Xuân Dương.
• Đền Hoàng Trung: thôn Hoàng Trung, xã Hồng Dương.
• Đình Áng Phao: thôn Áng Phao, xã Cao Xuân Dương.
• Đình Tảo Dương: thôn Tảo Dương, xã Hồng Dương.
• Đình Thị Nguyên: RQ86+926, đê Tả Đáy, xã Cao Xuân Dương.

No 347 ©NCCông 2017-2019, dinh Canh Hoach