Đình và chùa Lưu Khê

Địa lý

Thôn Lưu Khê 榴溪 có tên Nôm là Kẻ Lẻo; trước năm 1945 thuộc xã Liên Bạt, tổng Xà Cầu, phủ Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông. Xã Liên Bạt nằm ở gần giữa huyện Ứng Hòa, trải dài ven quốc lộ 21B nối quốc lộ 6 (Hà Đông - Hòa Bình - Tây Bắc) với đường 60 (Chợ Dầu - Kim Bảng, Hà Nam). Phía bắc xã gần tỉnh lộ 429A, phía nam xã gần đường 428, đây đều là những tuyến giao thông quan trọng nối quốc lộ 21B với quốc lộ 1A.

Xã có tên Nôm là Bặt, gồm 8 thôn: Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung, Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê, Lương Xá, Đình Tràng; số dân 6.681 người (năm 2012), diện tích tự nhiên 7,75 km2. Về phía bắc và tây bắc giáp 2 xã Quảng Phú Cầu và Trường Thịnh; phía đông và đông bắc giáp 2 xã Phương Tú và Phú Túc; phía tây và phía nam giáp thị trấn Vân Đình.

Lược sử

Cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn, xã Liên Bạt thuộc tổng Xà Cầu, huyện Sơn Minh, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng (từ 1831 là tỉnh Hà Nội). Thời thuộc Pháp, 6 thôn Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung, Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê vẫn thuộc tổng Xà Cầu; còn các thôn Lương Xá, Đình Tràng, Hoàng Xá cắt về tổng Phương Đình.

Sau tháng 8-1945, ba thôn Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung hợp thành xã Liên Bạt. Đến tháng 4-1946, ba thôn Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê nhập lại thành xã Thượng Hiền. Đầu năm 1949, hai xã Thượng Hiền và Liên Bạt hợp nhất thành xã Mai Sơn. Đến giữa năm 1950, các thôn Lương Xá, Đình Tràng, Hoàng Xá tách khỏi xã Phương Đình, sáp nhập vào xã Mai Sơn thành xã Mai Đình.

Đến năm 1973 xã Mai Đình lại đổi tên thành xã Liên Bạt. Đến năm 2003, thôn Hoàng Xá và một phần của 2 thôn Lương Xá và Đình Tràng tách khỏi Liên Bạt và nhập về thị trấn Vân Đình. Sau cuộc cải cách hành chính với chính quyền hai cấp, từ tháng 7-2025 thôn Lưu Khê thuộc xã Ứng Thiên, TP Hà Nội.

Theo truyền thuyết và thần phả còn lưu giữ thì từ cuối đời vua Hùng thứ 17, đất Liên Bạt đã có dân Việt đến tụ cư và lập nên những trang ấp. Tướng quân Quý Minh đã đến vùng này chiêu binh đi đánh nhau với quân Thục Phán. Trước công nguyên, Châu trưởng Giao Châu là Đặng Sĩ đã đến Liên Bạt mở trường dạy học. Về sau, xã cũng có nhiều danh nhân, tiêu biểu trong thế kỷ XX là Hoàng giáp Nguyễn Thượng Hiền và Thượng thư Bùi Bằng Đoàn.

Đình Lưu Khê

Đình Lưu Khê nhìn qua sân gạch và cổng ra một hồ nước hình vuông ở phía đông nam. Bên phải đình và hồ là con đường làng. Bên trái đình là ngôi chùa làng. Cổng đình xây theo kiểu trụ biểu với hai cửa phụ ở hai bên. Sau cổng là một sân gạch khá rộng nối liền với sân chùa, hai bên sân là dãy tả hữu vu 5 gian, hơi lùi với quá nửa chiều dài áp sát vào đại đình.

Tòa tiền tế xây kiểu phương đình 2 tầng đè lên 16 cây cột có treo các câu đối chữ Hán. Trên 8 mái lợp ngói ta là các tượng rồng được đắp mảnh sứ rất sinh động, các mảng gỗ bên dưới được chạm trổ tinh xảo với nhiều đề tài phong phú. Hậu cung rộng 3 gian, sâu 4 gian, cửa gỗ và trần thiết được trang trí đẹp đẽ với màu sắc ngũ hành và các đại tự thếp vàng rực rỡ.

Trên địa bàn xã hiện vẫn còn nhiều công trình kiến trúc cổ, có giá trị cao về nghệ thuật và ý nghĩa lịch sử như các đình làng Lưu Khê, Bặt Chùa, Bặt Ngõ... Đình Lưu Khê đã được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa tỉnh Hà Tây (cũ) vào năm 1988.

Chùa Lưu Khê

Cổng chùa xây kiểu tam quan khá đồ sộ. Sau cổng là sân, bên phải sân có một giếng tròn to, cạnh giếng là vườn tháp. Trước giếng có bãi cỏ rộng và cây cầu bắc ra hòn đảo nhỏ dưới bóng cổ thụ. Bố cục chùa có hình "chữ Đinh", gồm 5 gian tiền đường và 4 gian thượng điện. Tiền đường xây tường hồi bít đốc, có hàng hiên. Bên trái sân là lối đi sau lưng đình ra cổng ngách giáp với đường làng.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Phổ Tế (di tích quốc gia): thôn Đống Vũ, xã Trường Thịnh.
• Đình Ba Thôn (di tích quốc gia): thôn Bạt Chùa, xã Liên Bạt.
• Đình Hoàng Xá (di tích quốc gia đặc biệt): thị trấn Vân Đình.
• Đình Lương Xá (di tích quốc gia): xã Liên Bạt.
• Đình Trần Đăng (di tích quốc gia): thôn Trần Đăng, xã Hoa Sơn.
• Đình Yên Trường (di tích quốc gia): xã Trường Thịnh.

  Ảnh đình

Bài 458 ©NCCong 2014-2018, đình và chùa Lưu Khê