Đình Tây Đằng

Lược sử

Ngôi đình nổi tiếng này toạ lạc tại thị trấn Tây Đằng, huyện Ba Vì, TP Hà Nội, ven đường quốc lộ QL32. Trong đình có thờ ba Đức thành hoàng: Phù Đổng Thiên vương, Thần Nông và Tản Viên Sơn thánh. Theo truyền thuyết Tản Viên chính là người anh hùng Sơn Tinh sống trên núi Ba Vì và đã thắng Thuỷ Tinh gây lũ lụt vì chậm chân không lấy được con gái vua Hùng thứ 18. Rồi Tản Viên lại ngăn được quân Thục đến xâm lược nước Văn Lang. Ngài được dân Việt thờ phụng khắp nơi và đời sau suy tôn là vị thần đứng đầu "Tứ bất tử". [1]

Đình Tây Đằng được xây dựng vào năm Đại Chính nhị niên (1531) dưới thời nhà Mạc. Trải qua 5 thế kỷ, đến nay ngôi đình đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo. Hiện tại du khách vẫn có thể tận tay chạm vào và nhìn sát tận mắt một số cột gỗ bị hỏng có mang những mảng điêu khắc cũ, tuy chỉ giữ nguyên vẹn được rất ít chi tiết.

Để tôn vinh và bảo vệ những giá trị tuyệt vời của di tích này về các mặt lịch sử, văn hoá và nghệ thuật dân tộc, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09-12-2013, xếp hạng đình Tây Đằng là Di tích Quốc gia Đặc biệt.

Kiến trúc

Tam quan đình Tây Đằng là một nghi môn gồm 4 trụ biểu, mặt quay về phía tây-nam nhìn ra hồ bán nguyệt. Du khách bước qua cổng vào sân, hai bên có dãy nhà tả, hữu mạc với một nửa ở mé gần hồ được xây kiểu 2 tầng 8 mái, tạo nên sự bất đối xứng duyên dáng. Theo các tư liệu lịch sử thì nghi môn và hai dãy nhà tả, hữu mạc mới được bổ sung thêm vào cuối thế kỷ XIX. Đại đình bố cục theo hình chữ "Nhất" (一), gồm 3 gian, 2 chái. Có một giếng đá ong cổ với đường kính 3 m, sâu 8,5 m nằm ở bên hữu đình.

Vật liệu xây dựng ban đầu hoàn toàn bằng gỗ mít, sau này trong quá trình tu bổ có dùng một số gỗ lim. Đình có 6 cột hàng dọc với 8 cột cái hàng ngang, 16 cột quân, 22 cột hiên, cột lớn nhất đường kính tới 80cm, bốn phía để trống không có tường vách ngăn. Các cột này tạo bệ đỡ hệ thống mái lợp ngói có các đầu đao cong trang trí hình rồng, phượng, lân, rùa bằng đất nung chịu được nắng mưa. Vì kèo 4 hàng cột bằng gỗ mít - loại gỗ cho phép chạm khắc dễ dàng các mảng trang trí.

Di sản

Theo một số nhà nghiên cứu mỹ thuật, đình Tây Đằng được xếp vào một trong sáu ngôi đình danh tiếng nhất của thời nhà Mạc (1527-1683) và hiện nay cũng là một trong số những ngôi đình thời Mạc hiếm hoi còn sót lại gần nguyên vẹn, duy có hệ mái đã thay đổi hoàn toàn so với kiểu thức ban đầu. Trong đình, hầu như không có mảng trống nào trên gỗ là không có trang trí.

Đình Tây Đằng với những giá trị kiến trúc chạm khắc đặc sắc, được coi như một bảo tàng nghệ thuật dân gian độc đáo của thế kỷ XVI. Một số hình rồng ở đình có phong cách thời Trần và hoa văn mang phong cách cuối thời Lê Sơ. Toàn bộ hơn 1.300 chi tiết chạm khắc gỗ trong đình không hề trùng nhau và được bố trí hài hòa, không mang tính đối xứng như ở những ngôi đình khác.

Một trong những chi tiết chạm trổ tiêu biểu của nghệ thuật thời Mạc là hình tượng rồng trên hệ đầu dư ở gian đại đình. Rồng thể hiện theo tỉ lệ nhỏ, đao dài mềm mại, uyển chuyển sống động. Hệ ván gió chạm khắc các đề tài đậm tính mỹ thuật dân gian của thời Mạc còn lưu hình ảnh trai gái tự tình, cảnh gánh con, tượng tiên - rồng và các chi tiết trang trí đấu củng. Trên nhiều cấu kiện kiến trúc khác cũng xuất hiện nhưng mảng chạm khắc nhỏ với nhiều đề tài phong phú như chèo thuyền, nghê, rồng, cưỡi voi, cưỡi sư tử...

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Đền Lác: thôn Đồng Bảng, xã Đồng Thái, huyện Ba Vì.
• Đền Thịnh Thôn: xã Cam Thượng, huyện Ba Vì.
• Đình Chu Quyến: xã Chu Minh, huyện Ba Vì.
• Đình Phú Xuyên: xã Phú Châu, huyện Ba Vì.
• Đình Quang Húc: xã Đông Quang, huyện Ba Vì.
• Đình Thanh Lũng: xã Tiên Phong, huyện Ba Vì.

Chú thích
[1] “Tứ bất tử” trong thần điện Việt là bốn vị thánh sống mãi cùng dân tộc, bao gồm: Tản Viên Sơn thánh, Phù Đổng Thiên vương, Chử Đồng Tử, và Liễu Hạnh công chúa.

No 503 dinh Tay Dang ©NCCông 2019