Đình Hạ Hiệp

Lược sử

Thôn Hạ Hiệp nằm ở phía tây sông Đáy, ven đường tỉnh lộ ĐT421, cách quốc lộ QL32 khoảng 3km. Thời Đinh, sông Đáy gọi là Lạch đài giang, thời Lê – Trịnh đổi thành sông Sinh Quyết. Làng xưa có tên Nôm là Kẻ Hiệp, thời Lê thuộc tổng Hạ Hiệp, huyện Đan Phượng, phủ Quốc Oai, trấn Sơn Tây. Năm 1899, đời vua Thành Thái, thuộc huyện Yên Sơn, tỉnh Sơn Tây. Sau 1945, thuộc xã Liên Hiệp, huyện Quốc Oai. Từ năm 1979, thuộc xã Liên Hiệp, huyện Phúc Thọ, tỉnh Hà Tây, trước khi sáp nhập vào TP Hà Nội năm 2008.

Đình Hạ Hiệp còn gọi là đình Liên Hiệp hay Kẻ Hiệp, được xây dựng vào đầu thế kỷ XVII, toạ lạc cạnh toà Giáo xứ và trụ sở UBND xã Liên Hiệp. Thành hoàng là Hoàng Đạo, một vị tướng của Hai Bà Trưng [1]. Đình còn phối thờ quan tuần phủ Tam Tuyên là Đặng Trung Hầu, tự Phúc Ánh, một người làng có công tu sửa đình.

Kiến trúc

Đình nhìn về núi Ba Vì ở phía Tây Nam qua nghi môn và vườn cây. Nghi môn gồm hai cột trụ lớn hình vuông, đỉnh trụ có tượng chim phượng gắn mảnh sứ, tường bên trụ có phù điêu và cửa phụ xây vòm. Sau nghi môn có một ao bán nguyệt nhỏ, tiếp theo là sân gạch nằm giữa hai dãy tả vu và hữu vu.

Tòa tiền tế hình “chữ Nhất” xây năm 1856 theo kiểu hai tầng chồng diêm, 8 mái dựa trên 4 hàng cột vuông, hai hàng giữa bằng gỗ, hai hàng bên bằng đá. Hai góc bờ mái gắn tượng nghê, một con bằng đất nung có niên đại cuối thế kỷ XVII và một con đắp bằng vữa ghép mảnh sứ. Bờ dải gắn gạch hộp hoa chanh, bốn phía cũng có tượng nghê. Trên xà nách có chạm trổ hoa lá, rồng, long mã. Cốn nách được trang trí tứ linh với hoa văn cỏ cây và hình học.

Đại đình gồm ba gian hai chái với sáu hàng cột, kết cấu theo lối chồng giường giá chiêng. Chân cột có những lỗ mộng rầm sàn, nay không còn dấu tích. Nền đại đình lát gạch Bát Tràng. Trên hai đầu bờ nóc có hai con kìm đắp bằng vữa ghép mảnh sứ. Đầu và thân bẩy, kẻ, cốn đều có chạm hình rồng. Ban thờ ngài Đặng Trung Hầu nằm bên trái đại đình, trên khám lửng giữa hai hàng cột hiên ngoài.

Cốn bẩy ở đại đình có chạm trổ cảnh đấu vật, cảnh những người đang nhảy múa, người uống rượu, người cưỡi ngựa, người dắt ngựa, người đánh trống, người bế con... Trên kẻ có hình người đi săn lợn và hổ, phần trên là hình rồng, cây cỏ, nghê chầu, cảnh đánh cờ, chọi trâu, tiên nữ cưỡi rồng, đàn ông cưỡi nghê... Hậu cung kết nối với gian giữa đại đình theo hình “chữ Đinh”.

Di sản

Hàng năm, vào ngày hoá của thành hoàng là 13 tháng Hai âm lịch, dân làng mở hội đình để tưởng nhớ các chiến công của ngài. Trong dịp này diễn ra những nghi lễ tế tự truyền thống và nhiều trò vui dân gian. Mở đầu là cuộc rước với 3 cỗ kiệu, đi từ Quán Hiệp tức ngôi miếu thờ thành hoàng (tục truyền là căn cứ chiến đấu và nơi ngài đã hy sinh) đến đình Hạ Hiệp. Sau khi tế lễ long trọng ở đình, dân làng lại rước kiệu về miếu.

Trong hậu cung đình Hạ Hiệp hiện còn giữ được bản thần tích của đại vương Hoàng Đạo và 27 đạo sắc phong, niên đại sớm nhất là ngày 29 tháng 9 âm lịch, niên hiệu Đức Long thứ 7, tức năm 1635, đời vua Lê Thần Tông.

Năm 1991, đình Hạ Hiệp được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bà Tề: Hiệp Thuận, Quốc Oai.
• Chùa Thầy: Sài Sơn, Quốc Oai.
• Đình Canh Nậu: Canh Nậu, Thạch Thất.
• Đình Ngọc Tảo: Ngọc Tảo, Phúc Thọ.
• Đình Thuấn Nhuế Nội: Tam Thuấn, Phúc Thọ.
• Làng Hương Ngải: Hương Ngải, Thạch Thất.
• Núi Sài Sơn: Sài Sơn, Quốc Oai

Chú thích
[1] Theo truyền thuyết địa phương, có hai vợ chồng họ Đỗ gốc người Nghệ An, ra đây lập nghiệp, trú ở hương đăng tại chùa Sẻ trong làng Hạ Hiệp. Một hôm, bà vợ đi chơi núi Sài Sơn, đêm đó về nằm mộng thấy một dải mây vàng bay ngang qua, từ đó có thai rồi sinh ra một bé trai. Ông bà đặt tên con là Năng Đạo, sau nhớ tới đám mây vàng lại đổi thành Hoàng Đạo (giờ tốt). Chàng trai lớn lên đã chiêu tập dân binh ba thôn Hạ Hiệp, Hiệp Lộc, Yên Dục tham gia khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Khi Hai Bà hy sinh ở cửa sông Hát, Hoàng Đạo đã lui quân về thôn Hiệp Lộc, dừng lại và đem chia số vàng của mình: Hiệp Lộc được 3 thoi, Yên Dục 3 thoi, Hạ Hiệp 7 thoi. Chỗ chia vàng về sau được dựng đền, gọi là Quán Vàng. Ngài mất ngày 12 tháng 3 trên bãi sông Đáy thuộc làng Hạ Hiệp, tại đó về sau dân dựng ngôi đền thờ chính, gọi là Quán Hiệp. Đình Hạ Hiệp chỉ là nơi thờ vọng, tới ngày hội, dân làng mới rước bài vị của ngài từ Quán về đình để tế lễ. Dân Yên Dục và Hiệp Lộc gọi tên ngài là Hoàng Thông, do kiêng huý nên dùng từ "Thuông" để gọi chệch từ "Thông". Còn dân Hạ Hiệp gọi ngài là Hoàng Đạo và dùng từ "Điệu" để gọi chệch từ "Đạo".

No 556 ©NCCông 2019, dinh Ha Hiep