ĐÌNH TIỂU THAN, LĂNG CAO LỖ

Lược sử

Thôn Tiểu Than tên nôm là làng Dựng, còn gọi Sĩ Lộ, xưa thuộc tổng Vạn Ty, huyện Gia Bình. Từ năm 1948 đến nay thuộc xã Vạn Ninh hợp nhất từ 2 xã Bình Dương và Song Cao. Thôn giáp vùng Lục Đầu Giang về phía Đông Bắc, nơi có các di tích mộ cũi gỗ, mộ gạch cổ, vũ khí bằng đồng và hài cốt của tướng sĩ thời đầu Công nguyên. Vùng này còn có bến Bình Than, nơi vua quan nhà Trần họp bàn cách diệt giặc Nguyên Mông vào giữa thế kỷ XIII.

Đình Tiểu Than từng là nơi khao quân của Nguyễn Văn Thịnh, một người Vạn Ninh đã khởi nghĩa chống lại triều đình Tự Đức. Dòng chữ Hán trên câu đầu gian giữa cho biết đình được cất nóc vào năm 1871.

Năm 1990, đình Tiểu Than được xếp hạng di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Đình được định hình từ năm 1871, mặt nhìn ra sông Đuống ở hướng Bắc. Kiến trúc và trang trí mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Sau cổng là sân nhỏ với 2 dãy nhà tả hữu vu. Đại bái 3 gian 2 chái, dài 18,6m, rộng 8,5m. Hậu cung sâu 3 gian kết nối với gian giữa đại bái thành hình "chữ Đinh". Trong đình hiện bảo lưu nhiều hiện vật quý như: cuốn thần tích cùng các đạo sắc phong cho Cao Lỗ Vương và hoành phi, câu đối, đồ tế khí…

Lễ hội

Bẩy thôn: Tiểu Than, Bình Than, Phù Than, Đại Trung (làng Lớ), Văn Than (làng Lái), Đông Trung, Mỹ Lộc đều thờ Cao Lỗ Vương, người xây thành Cổ Loa, làm ra nỏ Liên Châu và hy sinh khi bảo vệ nước Âu Lạc. Hàng năm vào sinh nhật ngài (10 tháng Ba âm lịch), đại diện 7 thôn trên cùng đến tế lễ tại đền Đại Trung.

Tại Tiểu Than ngày 9 tháng 3 có đám rước kiệu và lễ vật ra lăng mộ ngài làm lễ tuyên văn, sau đó vào nhà cụ thủ sắc rước văn ra đình. Sáng ngày 10 rước kiệu và lễ vật xuống đền Đại Trung làm lễ tế chung. Nhân dịp này còn diễn ra nhiều trò vui dân gian như: đấu vật, đu cây, bắt vịt, đấu cờ, hát ca trù, đặc sắc nhất là múa bông và đuổi bệt.

“Đuổi bệt” diễn lại sự tích đuổi hổ lấy thi hài Cao Lỗ Vương. Tại sân đình, một cái bàn được đặt ở trước hương án và quây màn tượng trưng cho quán rượu, trong có ông chú đang say sưa. Bên ngoài có quan viên cầm sách đọc bài “Văn dã”, hai đứa cháu một trai một gái đọc lại theo từng nhịp, hết mỗi đoạn lại quay ba vòng. Người đội lốt hổ nấp ở đầu đình. Bài văn kết thúc, ba chú cháu cùng cầm gậy ra đuổi hổ. Người và hổ giao tranh ba vòng quanh đình, khi hổ mệt chạy ra bãi sông, ba chú cháu lấy được lốt hổ đem đốt và dân làng đem thi hài an táng.
 

Cây bông bằng tre đực vót như đũa bông làm 3 đoạn. Một thôn nữ mặc áo the thắt lưng bó cạnh, hai tay cầm hai cây bông múa theo điệu trống. Mỗi tiết mục múa khoảng hơn nửa giờ, trước khi kết thúc cô gái ngậm một vài sợi phoi rồi vứt cây bông ra, dân làng xô nhau đến cướp để lấy may mắn.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Đền Cao Lỗ Vương: 4729+WXM, xã Vạn Ninh, Gia Bình.
• Đền Côn Nương: 36PX+P7H, Bình Dương, Gia Bình.
• Đền Lập Ái: 35P7+XVC, xã Song Giang, Gia Bình.
• Đền thái sư Lê Văn Thịnh: 35C8+QW, xã Đông Cứu, Gia Bình.
• Đền Lệ Chi Viên: 36P2+RG6, xã Đại Lai, Gia Bình.
• Đình Diên Lộc: 24VW+389, xã Đại Bái, Gia Bình.

(1090 dinh Tieu Than ©NCCông 2019-2024)