Đình, đền, chùa Kiêu Kị

Giới thiệu

Làng Kiêu Kị thuộc xã Kiêu Kị, huyện Gia Lâm, TP Hà Nội, cách BĐX Bờ Hồ 16km về phía đông nam. Tổng số dân năm 2012 là 12.000 người, diện tích toàn xã là 588ha; trong đó đất nông nghiệp 328ha chiếm 59,95%; đất chuyên dùng 155,5ha chiếm 28,40%; đất dân cư 61 ha chiếm 11,13%. Xã nằm trải dài theo trục đường ĐT179, từ quốc lộ QL5 đến đình làng chỉ cách khoảng 1km. Xã trước kia thuộc tổng Đa Tốn, phủ Thuận Thành, trấn Kinh Bắc, năm 1912 chuyển sang phủ Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh.

Làng Kiêu Kị có tên nôm Cầu Cậy, nổi tiếng với nghề dát vàng quỳ, bên cạnh nghề làm đồ da và giả da. Tương truyền xưa kia mỗi ngày dân làng thường giết một con trâu để lấy da nấu keo làm mực nho. Thủ trâu được đưa lên tế lễ thành hoàng, nên có câu: "Sống làm trai Bát Tràng. Chết làm thành hoàng Kiêu Kỵ". Đây vốn là thái ấp do vua ban cho tướng Nguyễn Chế Nghĩa vì đã có công giúp nhà Trần đánh bại quân Nguyên-Mông xâm lược. Sau khi mất, ông được dân làng tôn làm thành hoàng.

Các thành hoàng khác là Thần Nông, công chúa Nguyệt Hoa - con vua Trần Anh Tông, và Nguyễn Quý Trị - tổ nghề dát vàng quỳ. Ông Trị người làng Hội Xuyên, xã Liễu Trai (Hải Dương), đỗ tiến sĩ khoa Quý Mùi đời Lê Cảnh Hưng (1740-1786), làm quan đến chức Binh bộ Tả Thị lang, Hàn lâm Viện trực học sĩ. Một lần nhân đi sứ sang Trung Quốc ông đã học được nghề dập dát vàng bạc đem về dạy và được dân Kiêu Kị tôn làm Tổ nghề.

Kiến trúc

Cho đến nay chưa thấy tư liệu nào ghi chính xác niên đại khởi dựng đền và đình Kiêu Kị, tuy nhiên căn cứ vào các sắc phong từ thời Lê qua Tây Sơn đến Nguyễn thì lần trùng tu sớm nhất là vào năm Đức Long nguyên niên (1629). Đình, đền và chùa cùng nằm trong một khuôn viên lớn có các cổ thụ, giếng và ao sen, cổng chung mở ra đường Nguyễn Quý Trị ở phía nam. Sau lần xây lại vào đầu thập niên 2020, dáng vẻ di tích vẫn mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn.

Tam quan đền 3 gian 2 dĩ, 2 tầng, tường hồi bít đốc tay ngai. Toà tiền tế 3 gian 2 dĩ, nền cao, tường hồi bít đốc tay ngai, nối theo hình “chữ Công” với thiêu hương và thượng điện. Phần gỗ bên trong đại đình chủ yếu chỉ bào trơn đóng bén, trang trí khá đơn giản.

Đình cũng quay mặt về hướng nam, nhìn ra bức bình phong và hồ nước. Căn cứ vào các sắc phong thì lần trùng tu đình đền sớm nhất là vào năm Đức Long 1 (1629). Sau khi xây lại vào đầu thập niên 2020, toà tiền tế đình gồm 3 gian 2 dĩ, tường hồi bít đốc tay ngai, nối theo hình “chữ Đinh” với hậu cung.

Chùa nằm ở phía sau và bố cục hình “chữ Đinh”, tên chữ Sùng Phúc Tự. Tiền đường 5 gian, cửa bức bàn sau hàng hiên cột đá, nền cao, tường hồi bít đốc tay ngai, kết nối với thượng điện 4 gian thành hình “chữ Đinh. Bên tả là vườn tháp, bên hữu và phía sau có các dãy nhà Tổ, nhà Mẫu, nhà phụ.

Di sản

Trong đền hiện có 32 đạo sắc phong, sớm nhất là vào năm Đức Long nguyên niên, đời Lê Thần Tông (1629). Ngoài ra, còn lưu giữ được 03 cỗ kiệu bát cống mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XVIII-XIX, khám thờ, sập thờ, hương án, hoành phi, câu đối và nhiều đồ thờ tự khác.

Hàng năm lễ tế Tổ nghề được tổ chức vào các ngày 11-12 tháng Giêng và 16-17 tháng Tám ÂL. Những người thợ dùng vàng quỳ trong nghề tô tượng, hoành phi, câu đối, hoặc làm hàng sơn mài ở các nơi khác cũng tế Tổ vào dịp này. Tương truyền xưa kia mỗi ngày dân làng thường giết một con trâu để lấy da nấu keo làm mực nho. Thủ trâu được đưa lên tế lễ thành hoàng.

Năm 1996 cụm di tích đình, đền và chùa Kiêu Kị đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đào Xuyên (Thánh Ân Tự): thôn Đào Xuyên, xã Đa Tốn.
• Chùa Khoan Tế (Cự Đà Tự): thôn Khoan Tế, xã Đa Tốn.
• Đền Ỷ Lan: ngã phố Ỷ Lan - QL5, xã Dương Xá.
• Đình Bát Tràng: thôn Bát Tràng, xã Bát Tràng.
• Đình Khoan Tế: thôn Khoan Tế, xã Đa Tốn.
• Đình Ngọc Động: thôn Ngọc Động, xã Đa Tốn.

658 - lang Kieu Ki ©NCCong 2020-2024