Chùa Thượng Cát (Kỳ Vũ Tự)

Lược sử

Theo chính sử, Lý Phật Tử và Triệu Việt Vương sau một thời gian giao tranh không phân thắng bại, vào năm Đinh Sửu (557) đã lấy con đường đi qua “Quân Thần Châu” (bãi Vua-Tôi) làm ranh giới phân chia phạm vi ảnh hưởng. Con đường đã ngăn đôi hai làng Thượng Cát và Hạ Cát ở huyện Từ Liêm nên còn gọi là Thượng Cát Giới và Hạ Cát Giới.

Chùa làng Thượng Cát, nay thuộc phường Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, có tên chữ “Kỳ Vũ Tự” tức “chùa cầu mưa”, còn gọi là chùa Giác hay Cổ Giác. Tấm bia hậu "Kỳ Vũ Tự hậu Phật bi đề danh ký" dựng ngày 24 tháng 9 năm Vĩnh Thọ 2 (1659) cho biết chùa được đại trùng tu nhờ công đức của quận chúa Lê Thị Ngọc Nhân. Thời đó, làng Thượng Cát có sông Hồng phía Bắc với bến chợ tấp nập và đầm hồ ở phía Nam tạo thành vị trí đẹp, giao thông thuận tiện. Lại có lị sở của hai ty quan ở phía Đông, cho nên nhiều quan lại cao cấp, quý tộc và người giàu các phưởng Thăng Long cùng khách thập phương thường đến thăm và đóng góp công đức tu bổ chùa.

Ngày 22-4-1992, chùa Kỳ Vũ [cùng đình Thượng Cát] được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc và điêu khắc

Chùa Kỳ Vũ nhìn về phía lưng đình Thượng Cát qua hồ nước nhỏ vuông vắn ở trước sân tiền. Năm 2003, dân làng góp trên 500 triệu đồng để sửa chữa chùa. Đến năm 2018 chùa lại được đại trùng tu gần như toàn bộ, xung quanh xây thêm tường hoa, mặt bằng có dạng “nội Công ngoại Quốc". Toà tiền đường gồm 7 gian 2 dĩ, nối với thiêu hương 2 gian dọc và thượng điện 1 gian 2 chái ngang. Vuông góc từ đầu tiền đường là hai dãy giải vũ dài 7 gian, riêng gian cuối làm kiểu phương đình 2 tầng 8 mái (nay thờ Mẫu và Địa Tạng Vương) nối với nhà ngang có gác chuông. Toà nhà Tổ 7 gian nằm ở phía sau.

Mái chùa lợp ngói ri, tường và cột xây bằng các viên gạch sành to hình vuông, không trát vữa. Các kiến trúc và điêu khắc đều mang phong cách nghệ thuật giữa thời Lê Trung Hưng. Hệ thống tượng tròn gồm 51 pho được tạo tác công phu, đặc biệt trong đó có tượng quận chúa Lê Thị Ngọc Nhân.

Di vật

Tại tiền đường có một bức hoành phi tạo năm Duy Tân 3 (1909), ghi “Kỳ Vũ Tự cầu vũ đắc vũ”, có lẽ vì nơi đây từng là một điểm cầu đảo linh thiêng của quan dân địa phương. Tháng 10 năm Thịnh Đức thứ ba (1655), Đô chỉ huy sứ ty, Văn Nhậm bá tước Phạm Công Doanh là người phường Công Bộ, huyện Quảng Đức, phủ Phụng Thiên đã hưng công đúc một chuông đồng lớn và hai lư hương. Bài minh trên quả chuông còn cho biết làng Thượng Cát thuộc huyện Từ Liêm, phủ Quốc Oai, xứ Sơn Tây; tham gia góp tiền có cả Binh bộ Thượng thư Quảng quận công Đặng Thế Khoa, quận chúa Trịnh Thị Ngọc Trân, quận chúa Trịnh Thị Ngọc Tương, Sơn Tây đẳng xứ Tán trị thừa chánh sứ ty Tham nghị Văn Thắng bá tước Nguyễn Trình cùng hàng trăm người ở các phường Công Bộ, Báo Thiên của kinh đô và nhiều xã sở tại v.v..

Quả chuông treo trên gác phía sau thượng điện. Nó có 6 núm viền ô chấm, thân cao 97cm, quai cao 35cm, bề ngang 45cm, đường kính miệng 70cm. Chữ khắc đẹp, đề rõ "Thượng Cát xã Công Bộ sãi vãi tạo chú hồng chung" (Sãi vãi làng Thượng Cát và phường Công Bộ đúc chuông lớn). Tiếp đó là 28 câu ca ngợi lòng tâm đức, làm điều thiện của người hưng công. Soạn bài minh là Thủ bạ Thừa ty xứ Sơn Tây Văn Nham bá tước Lê Tiến Lộc. Khắc chữ là Chỉ huy Thiêm sự Thọ Xuân nam tước Trần Phác Tự.

Cùng treo trên gác còn có “Thượng Cát xã Kỳ Vũ Tự khánh” được đúc bởi Nguyễn Đình Xuyến ngày lành tháng 4 năm Nhâm Ngọ đời vua Minh Mệnh (1822). Khánh gồm 2 khoang chữ: bên phải có 19 hàng (trung bình 17 chữ/hàng); bên trái có 2 cột (1 cột 6 hàng và 1 cột 10 hàng, 5-28 chữ/hàng). Nội dung bài minh do cư sĩ Từ Cát soạn, ca ngợi chùa là “Tây thiên thắng tích, Nam quốc danh lam”, có tiềm long dẫn mạch, mỗi lần cầu mưa đều hiển ứng, nay các thiện tín công đức đúc khánh đồng. Tiếp đó ghi tên những người Khách gia ở Lưỡng Quảng và tổ chức đã góp tiền.

Tại mé hiên bên phải tiền đường có tấm bia “Kỳ Vũ Tự hậu Phật bi đề danh ký”. Bia cao 105cm, rộng 75cm, dựng trên lưng rùa đá. Hai mặt khắc chừng 800 chữ do một Pháp sư người huyện Tiên Du soạn ngày 24 tháng 9 năm Vĩnh Thọ thứ 2 (1659), về việc quan viên hương lão, sãi vãi xã Thượng Cát cùng bản chùa ghi tên các vị hậu Phật là quận chúa Lê (Trịnh) Thị Ngọc Nhân, Đình úy sứ Văn Thắng tử tước Ngô Vĩnh Đăng và vợ là Lưu Thị Lý cùng góp ruộng hương hỏa 3 mẫu, ruộng tăng 3 sào v.v..

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đại Cát: phố Sùng Khang, phường Liên Mạc.
• Chùa Đông Ba: 3PW+WM, phường Thượng Cát.
• Đình Đại Cát: phố Sùng Khang, phường Liên Mạc.
• Đình Đông Ba: 3PWJ+WM, phường Thượng Cát.
• Đình Thượng Cát: phố Châu Đài, phường Thượng Cát.
• Đình, chùa Yên Nội: phố Yên Nội, phường Liên Mạc.
• Miếu Thượng: phố Tây Đam, phường Tây Tựu.

548 chua Ky Vu ©NCCông 2018-2019