Chùa Tư Đình (Sùng Khánh Tự)

Lược sử

Theo truyền thuyết, làng Tử Hình là nơi hành hình các phạm nhân bị xử tội chết, tên khác là Tử Đình, sau mới đổi thành Tư Đình. Đó là một làng nhỏ thuộc xã Cổ Linh, tổng Cự Linh, huyện Gia Lâm, phủ Thuận An, trấn Kinh Bắc (tên cũ thời Lê và Tây Sơn, sang thời Nguyễn tới năm 1831 đổi thành tỉnh Bắc Ninh). Năm 1889, từ tổng Cổ Linh đã tách ra xã Sài Đồng nhưng làng Tư Đình vẫn thuộc xã Cổ Linh.

• Sân chùa Sùng Khánh. Panorama ©NCCông 2015

Khi Pháp rồi Nhật lập và mở rộng sân bay Gia Lâm, một phần lớn cánh đồng và đất làng Tư Đình đã bị mất. Năm 1945, xã Cổ Linh đổi thành xã Long Biên, thuộc ngoại thành Hà Nội. Tháng 2-1947, Pháp tái chiếm Hà Nội, làng Tư Đình chuyển sang xã Phi Trường, huyện Gia Lâm, tỉnh Hưng Yên, đến 1949 cắt về tỉnh Bắc Ninh. Pháp rút đi năm 1954, xã Phi Trường đổi lại thành xã Long Biên thuộc quận VIII, ngoại thành Hà Nội. Tháng 5-1961, xã Long Biên thuộc về huyện Gia Lâm. Tháng 11- 2003, xã được chuyển thành phường Long Biên của quận Long Biên mới thành lập.

Mấy làng Phú Viên, Bồ Đề, làng Trạm, làng Nha vốn nằm kề con đường Thiên lý đi từ các trấn phía Bắc và phía Đông sông Hồng về Thăng Long nên có một vị trí rất quan trọng kể từ thời Lê sơ. Làng Bồ Đề là nơi các vua chúa từng lập “hành trại” để chạy sang lánh nạn; làng Trạm là dịch trạm cuối cùng trên con đường Thiên lý; làng Nha tức “Nha dinh” là dinh thự nơi các quan lại cao cấp tập kết trước khi qua sông để vào yết triều v.v..

Chùa Sùng Khánh có từ khoảng thế kỷ XVI, đầu thời Lê Trung hưng. Theo tấm bia “Hậu phật bi ký” dựng ngày 28-4-1878 dưới đời vua Tự Đức, dân làng Tư Đình đã góp công đức sửa chữa và mở rộng chùa ở vị trí hiện nay. Cuối thế kỷ XIX số giáo dân theo đạo Thiên Chúa tại đây bắt đầu tăng nhanh. Chức sắc trong làng họp bàn và phân chia như sau: nhóm lương dân tiếp tục bảo quản và sử dụng ngôi đình, còn chùa thì để cho giáo dân dỡ ra lấy vật liệu xây nhà thờ. [1]

Kiến trúc

Chùa Sùng Khánh đã trải qua nhiều lần trùng tu, lần cuối vào năm 2014. Khuôn viên nay có tường bao quanh, các công trình mới xây lại khá lớn của chùa vẫn được giữ được dáng vẻ cũ. Tam quan với gác chuông mang phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn nhìn về phía tây nam, bên ngoài đề chữ Nho, trong đề chữ Quốc ngữ.

Tam bảo nhìn về phía đông nam, gồm các tòa tiền đường, thiêu hương và thượng điện được kết nối theo hình chữ Đinh. Toà tiền đường nay rộng 5 gian 2 chái, tường hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói ta. Nền tiền đường được tôn cao 9 bậc so với mặt sân, gian giữa để trống thông với thượng điện, các gian bên có bệ gạch cao sát tường hậu để đặt các pho tượng Phật giáo. Tòa thượng điện là một nếp nhà dọc sâu 4 gian. Bộ vì ngoài cùng làm kiểu “chồng rường giá chiêng”, các vì trong làm kiểu “thượng chồng rường, hạ kẻ”.

Nhà thờ Mẫu nằm bên hữu sân chùa, mặt quay về phía đông bắc, gồm 3 gian 2 chái, tường hồi bít đốc tay ngai, gian giữa nối với hậu cung thành hình chữ Đinh. Ngôi nhà Tổ nằm đối diện nhà Mẫu qua giả sơn và tượng đài Quan Âm Nam Hải mới xây cũng bố cục giống như thế. Vườn tháp tọa lạc ngay bên tả tòa Tam bảo. Ngoài những hạng mục kể trên, lại có một số nếp nhà ngang nhỏ để làm nơi tiếp khách và phục vụ cho sinh hoạt của tăng ni.

Di sản

Chùa Sùng Khánh vẫn giữ được một bộ bát bửu, 7 hoành phi, 8 đôi câu đối, 2 y môn chạm nổi mai trúc lão, 6 chân đèn gióng trúc, 2 cuốn thư chạm hoa điểu thế kỷ XIX, quả chuông đồng đúc thời Nguyễn, 2 bia đá thời Nguyễn, 4 bức cửa võng sơn son thiếp vàng thế kỷ XIX và 26 pho tượng khác nhau được tạo tác từ thế kỷ XVII đến XIX. Căn cứ theo hệ thống tượng này có thể đoán niên đại ra đời chùa muộn nhất cũng vào khoảng đầu thời Lê trung hưng (1533–1789).

Tại quyết định số 1972/1911/QĐ-BVHTT ngày 02-01-1991, chùa Sùng Khánh và đình làng Tư Đình được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bồ Đề: 2VP8+9M, thôn Phú Viên, phường Long Biên.
• Chùa Mai Phúc: 2VRX+2F, 231 Nguyễn Văn Linh, phường Phúc Đồng.
• Chùa làng Trạm (Nghiêm Quang Tự): 2VFQ+CQ, làng Trạm, phường Long Biên.
• Đình làng Trạm: 2VFQ+8W, làng Trạm, phường Long Biên.
• Đình Sài Đồng: 2WR5+2Q, ngõ 247 B Nguyễn Văn Linh, phường Phúc Đồng.
• Đình làng Nha: 2VCX+H4, làng Nha, phường Long Biên.

No 142 ©NCCong 2013-2025, chua Tu Dinh