Chùa thôn Cam (Sùng Nghiêm Tự)

Địa lý

Xã Cổ Bi là một trong những vùng định cư nằm ven sông Đuống của người Việt cổ. Trước năm 1945, xã này thuộc tổng Đặng Xá, huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh. Về sau đổi tên là xã Trung Thành; từ năm 1961 thuộc huyện Gia Lâm, TP Hà Nội. Đến năm 1965 xã Trung Thành đổi trở lại tên Cổ Bi.

Theo "Đại Việt sử ký toàn thư", Cổ Bi thời vua Hùng thuộc bộ Vũ Ninh nổi tiếng với 3 địa danh được gọi là "Tam Cổ" (trong dân gian có câu: “Thứ nhất Cổ Bi, thứ nhì Cổ Loa, thứ ba Cổ Pháp”). Đến thời Lý thì thuộc đất Long Biên, phủ Thuận Đức; thời Trần thuộc lộ Bắc Giang, phủ Thuận An đạo Diên Bắc; thời Lê thuộc trấn Kinh Bắc; thời Nguyễn thuộc trấn Bắc Ninh, sau đổi là tỉnh Bắc Ninh.

Đây từng là nơi đóng đại bản doanh quân đội của 5 triều đại cổ: Hai Bà Trưng, nhà Tiền Lý, nhà Ngô, nhà Trần, nhà Lê. Chúa Trịnh Cương cho xây hành cung Cổ Bi, đặt tên là phủ Kim Thành, thậm chí định cho dời đô về đây.

Lược sử

Xã Cổ Bi gồm thôn Vàng, thôn Cam và thôn Hội, cả 3 thôn đều có đình chùa riêng. Chùa thôn Cam tên chữ là Sùng Nghiêm Tự, cách hành cung Cổ Bi khoảng 500m. Chùa ra đời năm nào còn chưa biết chính xác nhưng tấm bia mang niên hiệu Chính Hoà và phong cách nghệ thuật điêu khắc đặc trưng cho thời Lê trung hưng ở các pho tượng còn lưu giữ tại đây cho thấy ngôi chùa chắc chắn đã tồn tại ít nhất cũng từ cuối thế kỷ XVII. Từ đó đến nay chùa đã nhiều lần được sửa chữa, tôn tạo.

Cách chùa chỉ trăm bước về phía đông nam còn có ngôi đình thôn Cam cũng là một kiến trúc cổ có nhiều nét độc đáo và phong phú về hiện vật.

Năm 1996, chùa thôn Cam được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Chùa quay về mạn đê sông Đuống ở phía đông bắc. Cổng xây kiểu tam quan 2 tầng giả với 3 cửa mở ra đường làng. Hai bên cửa chính có cặp tượng hộ pháp và 2 trụ biểu đắp câu đối chữ Hán. Hai bên cửa phụ là 2 toà tháp cửu phẩm 9 tầng cao 14m, các ô đều có tượng Phật. Sau cổng là sân tiền, hai bên có 2 nhà giải vũ. Toà tiền đường 5 gian 2 dĩ, xây tường hồi bít đốc và kết nối với thượng điện thành hình “chữ Đinh”. Trong tiền đường có 6 hàng chân cột, các vì kèo làm theo kiểu “thượng chồng rường, hạ kẻ bẩy hiên”.

Phía sau tiền đường là sân hậu và nhà Tổ, nhà Mẫu. Tất cả các mái đều lợp ngói ri. Khuôn viên chùa khá bề thế với chiều dài khoảng 80m có trồng xen kẽ nhiều cây cối um tùm, xung quanh lại có tường cao, tạo nên một không gian tĩnh lặng với dáng vẻ nghệ thuật kiến trúc cuối thời Nguyễn. Năm 2020, nhà chùa tập trung vật liệu xây dựng để chuẩn bị cho một đợt trùng tu mới.

Hiện nay tại chùa thôn Cam vẫn giữ được một hệ thống tượng Phật giáo Bắc tông gồm 28 pho tượng tròn tạo tác công phu trong các thời kỳ Lê-Nguyễn. Bên cạnh đó còn một tấm bia đá cổ mang niên đại Chính Hoà 4 (1683) và một quả chuông đồng đúc năm Cảnh Thịnh 9 (1800, thời Tây Sơn). Ngoài ra lại có các bộ cửa võng, cuốn thư, hoành phi, câu đối v.v. khá phong phú về tư liệu chữ Hán và mang giá trị về lịch sử, nghệ thuật.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Sủi: 2X97+8J, QL17, xã Phú Thị.
• Đình Bình Minh (Cổ Bi): 2WFV+24, TT. Trâu Quỳ.
• Đình thôn Cam: Ng. 142 Cổ Bi, 2WHV+CM5, xã Cổ Bi.
• Đình, chùa Gióng Mốt: 2XP6+3HJ, xã Đặng Xá.
• Đình thôn Vàng: 2WMQ+VPR, xã Cổ Bi.
• Đình Tô Khê: 2XJ8+3P5, xã Phú Thị.

763 - chua thon Cam ©NCCông 2019-2023