Đình, đền, chùa Phù Lưu Thượng

Địa lý

Thôn Phù Lưu Thượng vốn là Vạn An Trang. Trước năm 1945, thôn thuộc tổng Phù Lưu Thượng, phủ Mỹ Đức, tỉnh Hà Đông. Từ tháng 7 năm 2025 thôn thuộc xã Hòa Xá, TP Hà Nội. Trong thôn có di tích ngôi đình Phù Lưu Thượng. Ngoài bãi sông Đáy, cách đình khoảng 400m về phía Tây còn có di tích ngôi đền thờ thành hoàng và lăng mộ Quốc mẫu Phương Dung bên cạnh ngôi chùa Đại Bi, tạo nên một không gian yên tĩnh và hài hòa với cảnh đồng quê.

Năm 1995, đình Phù Lưu Thượng, đền thờ thành hoàng và chùa Đại Bi đã được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là Di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Đình Phù Lưu Thượng

Đình toạ lạc ở dưới chân đê Tả Đáy phía bắc con đường quốc lộ QL21B. Bên trong đình thờ bà Phương Dung (thứ phi của vua Lý Nam Đế) cùng hoàng tử Lý Đê (Hồng Thuận Đê Vương) và phó tướng Lê Đình Minh (Lộ Đại Vương) là những người có công lớn giúp nhà vua đánh đuổi giặc Lâm Ấp và tàn quân nhà Lương vào thế kỷ VI.

Cổng đình xây kiểu nghi môn, hai trụ chính cao khoảng 4m, mặt cắt vuông, đỉnh trụ đắp họa tiết hoa dành, thân trụ có đắp câu đối chữ Hán. Bên cạnh cổng chính là hai cổng phụ 2 tầng 8 mái chồng diêm, cổ diềm đắp nổi 4 chữ Hán "Long Đức Chính Trung" và các họa tiết theo đề tài “Đông bích đồ thư”.

Tòa đại bái 5 gian 4 mái nằm ngang thành hình "chữ Nhất", dài khoảng 10m và rộng gần 8m. Dáng đình thấp, vững chãi, phần mái dốc nhẹ lợp ngói ri với các góc đao cong hình đầu rồng. Bờ nóc chạy dọc một dải hoa chanh bằng đất nung. Hai đầu bờ dải được gắn các hình con kìm, con sô bằng sành nung màu tro sẫm. Dưới mái là các bộ vì kèo mang đậm phong cách nghệ thuật trang trí cuối thời Hậu Lê với các nét chạm khắc tinh xảo.

Trong đình có một cuốn Ngọc phả bao gồm 14 lá đồng dài 19cm và rộng 14cm. Trừ 2 lá ngoài làm bìa bảo vệ, 12 lá đồng bên trong khắc khoảng 1.500 chữ Hán ghi rõ lai lịch, công trạng các vị thành hoàng làng. Ngoài ra còn có nhiều bức chạm khắc gỗ hình "Tứ quý", "Ngư Long hí thủy" và các mảng sơn thiếp có từ đầu thời Nguyễn cùng các hoành phi câu đối được sơn son thếp vàng hoặc sơn mài bao phủ hoàn kim rực rỡ.

Chùa Đại Bi

Đối diện đình có con đường đi về Xóm Trại ở phía sông Đáy. Ngay sau khúc ngoặt thứ hai trên con đường đó là đảo Kim Quy với ba mặt giáp hồ. Bên tay phải có toà thuỷ đình với tượng Phật Di Lặc. Trước mặt là cổng chùa xây 2 tầng 4 mái với 2 trụ biểu, cửa mở về hướng Đông Nam. Sau cổng là lối đi qua vườn cổ thụ, bên trái có tượng Quan Âm Nam Hải, bên phải có bảo tháp 9 tầng và giếng nước tròn to.

Toà tiền đường 3 gian tường hồi bít đốc. Gian giữa bài trí một hương án dài 184cm, rộng 100cm, cao 118cm khắc các hình "Bát tiên quá hải", "Ngư Long húy thủy" và "Tứ quý". Đa số hiện vật có từ đầu thời Nguyễn, các bức hoành phi câu đối được sơn son thiếp vàng hoặc sơn mài. Nối vào theo hình "chữ Đinh" là toà thượng điện 4 gian dọc bài trí 5 lớp tượng Phật. Bên tả còn có nhà Tổ, nhà Mẫu, sân, vườn và khu phụ.

Đền thờ và lăng mộ

Cổng đền khá lớn nằm ở giữa cổng chùa và cổng lăng. Quốc mẫu Phương Dung theo truyền thuyết là con cầu tự của ông bà Nguyễn Uyên - Phạm Thị Quang. Khi Lý Bí đến Vạn An Trang chiêu binh, tiểu thư vừa trưởng thành đã được Lý Bí cầu hôn và cha mẹ đồng ý. Ngày 12 tháng 2 năm sau bà sinh được một bé trai, đặt tên là Đê.

Lớn lên Lý Đê là người văn võ song toàn. Năm 543, chàng và phó tướng là Lê Đình Minh được cha sai cầm quân đi dẹp Lâm Ấp và tàn quân nhà Lương. Giặc tan, hai vị tướng hoá ngày 12 tháng 11. Mùa xuân năm sau, Lý Bí lên ngôi, tự xưng Lý Nam Đế, đặt quốc hiệu Vạn Xuân, niên hiệu Thiên Đức, truy phong bà Phương Dung và hai vị Lý Đê, Lê Đình Minh làm thành hoàng Vạn An Trang.

Cổng đền xây kiểu có nghi môn trấn thành, phong cách kiến trúc thời Lê trung hưng. Trong sân có 4 cây đại lớn hàng trăm năm tuổi. Toà đại bái 3 gian dài 8,2m, rộng 5,7m. Qua sân nhỏ là tới tòa hậu đường dài 10,2m, rộng 5m, gồm toà tiền tế 3 gian nối vào toà hậu cung 3 gian dọc thành hình "chữ Đinh". Bên trong tiền tế bài trí một hương án lớn, ở trên treo các bức hoành phi.

Mộ của bà Phương Dung ban đầu để lộ thiên. Không rõ vào thời nào người xưa đã xây cuốn vòm, trên lợp ngói ri. Trong vòm mộ đặt một long ngai, thay cho bài vị có một giá gương và hai hòm đựng hài, mũ. Trước nhà mồ treo bức hoành phi sơn mài ghi 4 chữ Hán "Chí tai khôn nguyên".

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đinh Xuyên: MQM3+VPR, Hòa Xá, Hà Nội.
• Chùa Hương: JQ7P+QW, Hương Sơn, Hà Nội.
• Đền Hữu Vĩnh: JR76+J7, Nguyen Uy, Hà Nam.
• Đền Kim Bôi: MQ3G+RXM, Hương Sơn, Hà Nội.
• Đình Đặng Giang: MQ9G+VJC, Hòa Xá, Hà Nội.
• Đình Đinh Xuyên: MQM4+37J, Hòa Xá, Hà Nội.

  Ảnh: Chùa Đại Bi

  Bài 1247 ©NCCong 2019-2025, Đình, đền, chùa Phù Lưu Thượng

  ---