Ðền vua Ðinh (Hoa Lư)

Lược sử

Đinh Tiên Hoàng tên thật là Đinh Bộ Lĩnh, sinh năm 924 tại động Hoa Lư. Cha ông là Đinh Công Trứ, từng làm thứ sử Hoan Châu, mất sớm; ông theo mẹ về quê sống cùng chú. Sử sách và truyền thuyết còn lưu câu chuyện cậu bé chăn trâu lấy bông lau làm cờ, tập hợp bạn bè bày trận đánh nhau, được trẻ con trong vùng tôn làm "anh cả". Hình ảnh "cờ lau tập trận" về sau trở thành biểu tượng gắn liền với tuổi thơ của ông và được tái hiện trong lễ hội hằng năm.

Giữa thế kỷ X, sau khi Ngô Quyền mất, đất nước rơi vào cảnh cát cứ của mười hai sứ quân. Đinh Bộ Lĩnh dựa vào thế hiểm của vùng núi Hoa Lư, chiêu mộ hào kiệt, lần lượt thu phục và đánh dẹp các sứ quân. Năm 968, ông lên ngôi hoàng đế, đặt quốc hiệu là Đại Cồ Việt, đóng đô ở Hoa Lư. Năm 970, nhà vua đặt niên hiệu Thái Bình, cử sứ sang giao hảo với nhà Tống.

Trong khoảng mười hai năm trị vì, Đinh Tiên Hoàng xây dựng kinh thành, tổ chức quân đội, đặt phẩm hàm cho quan văn võ và tăng đạo, định ra triều nghi. Kinh đô Hoa Lư được dựng giữa các dãy núi đá vôi, lấy núi làm thành, lấy sông làm hào, chia thành hai vòng thành Đông và Tây.

Năm 979, nhà vua cùng con trưởng là Nam Việt Vương Đinh Liễn bị ám hại. Con thứ là Đinh Toàn lên ngôi khi mới sáu tuổi; ít lâu sau, trước nguy cơ quân Tống xâm lược, Lê Hoàn được tôn lên làm vua, mở ra nhà Tiền Lê. Đến năm 1010, Lý Công Uẩn dời đô ra Thăng Long, Hoa Lư trở thành phủ Trường Yên.

Sau khi kinh đô dời đi, nhân dân vùng Trường Yên đã lập đền thờ vị vua đã khai sáng nhà nước Đại Cồ Việt trên nền cung điện Hoa Lư xưa. Đối diện đền, bên kia cánh đồng là núi Mã Yên có hình yên ngựa. Trên đỉnh núi là lăng vua Đinh Tiên Hoàng, du khách có thể lên lăng theo lối bậc đá với hơn 200 bậc, từ đó nhìn xuống toàn cảnh khu đền và thung lũng Hoa Lư.

Kiến trúc

Ngôi đền hiện nay được dựng vào khoảng thế kỷ XVII, thời Hậu Lê, trên nền cung điện Hoa Lư cũ, và được tu bổ nhiều lần qua thời Nguyễn đến nay. Nhiều thành phần kiến trúc, đặc biệt là các mảng chạm khắc gỗ, mang đậm phong cách nghệ thuật dân gian thế kỷ XVII.

Đền quay hướng Đông, các công trình nối tiếp nhau trên một trục thần đạo mở đầu bằng hồ bán nguyệt trước đền, phía sau là bức bình phong trang trí hình mặt trời. Tiếp theo là Ngọ môn quan như một cổng ngoài với nghi môn làm bằng gỗ lim có các linh vật canh giữ.

Sau nghi môn là lối đi dẫn đến sân rồng với long sàng bằng đá xanh nguyên khối, chạm rồng tinh xảo, là nơi đặt kiệu trong các dịp tế lễ, hai bên có đôi nghê đá tạc vào thế kỷ XVII. Khối đền chính gồm các toà bái đường, thiêu hương và chính cung nối nhau thành hình chữ Công (工), xung quanh là hành lang bao bọc thành hình chữ Quốc (國).

Toà bái đường có 5 gian. Hai bên hương án là bộ Phủ Việt có từ thế kỷ XVII, mỗi chiếc dài khoảng 3m, nặng chừng 45kg. Đầu Phủ Việt tạc rồng mẹ cùng năm rồng con ẩn giữa lửa; lưỡi búa là vầng lửa phun ra từ miệng rồng, sơn son; cán hình bát giác, khác với cán tròn thường thấy.

Trong chính cung, gian giữa đặt tượng vua Đinh Tiên Hoàng đội mũ Bình Thiên, ngồi trên bệ đá xanh. Hai bên là tượng ba hoàng tử Đinh Liễn, Đinh Hạng Lang và Đinh Toàn. Trong đền còn ban thờ thân phụ, thân mẫu của nhà vua cùng bốn vị công thần nhà Đinh là Nguyễn Bặc, Đinh Điền, Trịnh Tú và Lưu Cơ.

Di sản

Trong đền còn lưu giữ những viên gạch thời Đinh – Tiền Lê in chữ "Đại Việt quốc quân thành chuyên" và "Giang Tây quân"; ngoài ra lại có các tấm bia ghi công đức của nhiều dòng họ và quan lại qua các triều đại. Phía Bắc đền vua Đinh là đền vua Lê, cách đó khoảng 200m là chùa Nhất Trụ. Trong khu di tích Hoa Lư còn có chùa Am ở phía Bắc cạnh đường quốc lộ QL38B, chùa Kim Ngân ở phía Tây gần chân núi Mã Yên và lăng mộ của hai vua ở phía Nam đền vua Đinh ven sông Sào Khê...

Năm 2012, khu di tích Cố đô Hoa Lư được xếp hạng Di tích Quốc gia đặc biệt. Năm 2017, long sàng đá ở đền vua Đinh và đền vua Lê được công nhận là Bảo vật quốc gia. Bộ Phủ Việt ở hai nơi đó được công nhận Bảo vật quốc gia năm 2020.

Lễ hội Hoa Lư tức lễ hội Trường Yên diễn ra từ mùng 8 đến mùng 10 tháng Ba âm lịch, gồm các lễ rước nước, mộc dục (tắm tượng), rước kiệu từ các đền, phủ trong vùng về đền vua Đinh và đền vua Lê, dâng hương và tế lễ. Điểm nhấn là màn tái hiện hoạt cảnh "cờ lau tập trận" kể lại tuổi thơ của Đinh Bộ Lĩnh. Nhân dịp này còn có đua thuyền trên sông Sào Khê, đấu vật, múa rồng, múa lân cùng nhiều trò chơi dân gian, thu hút đông đảo người dân và du khách.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bàn Long
• Chùa Duyên Ninh
• Chùa Kim Ngân
• Đền vua Lê (Hoa Lư)
• Chùa Nhất Trụ (Hoa Lư)

387_Den_vua_Dinh_Hoa_Lu ©NCCông 2018-2026